CPBL แบบ ๗ส.

อ.ต๋อย
ติดตาม ผู้ติดตาม 
ติดต่อ

ผมเคยเขียนเกี่ยวกับรูปแบบการสอนด้วยการเรียนรู้จากปัญหาชุมชนไว้ครั้งหนึ่ง หลังจากที่ได้ไปร่วมถอดบทเรียนในกิจกรรม "เปิดป่า" กับคุณครูเพ็ญศรี ใจกล้า ไว้ที่นี่ เพื่อความสะดวกในการขยายผลต่อไป จึงขอนำเอารูปแบบการสอนบนฐานปัญหาชุมชน (Community's Problem-based Learing) แบบ "๗ส" มาไว้ตรงนี้อีกทีครับ

กระบวนการเรียนรู้ชุมชนแบบ "๗ส" คือแนวปฏิบัติในการจัดการเรียนรู้ โดยให้นักเรียนเข้าสำรวจชุมชนของตน โดยใช้เครื่องมือศึกษาชุมชนเบื้องต้น ได้แก่ การสังเกตการ สัมภาษณ์ หรือ สอบถาม ก่อนจะกลับมาสืบค้นข้อมูลเพิ่มเติม วิเคราะห์และสังเคราะห์ปัญหาและวิธีการแก้ไข ก่อนจะลงมือแก้ไขปัญหานั้นอย่างสร้างสรรค์ นำผลการแก้ปัญหานั้นมาสร้างสื่อเพื่อนำเสนอแลกเปลี่ยน ก่อนจะเปิดเวทีนำเสนอผลงานและแลกเปลี่ยนกัน

๑. ขั้นสำรวจ

ให้นักเรียนได้ลงพื้นที่หรือเข้าพื้นที่สำรวจข้อมูลต่าง ๆ ในชุมชน เก็บข้อมูลที่ตนเองสนใจมาให้มากที่สุด เรียนรู้ชุมชนผ่านการช่วยกันทำแผนที่เดินดิน เช่น ภาพด้านล่าง


จากนั้นให้นำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์ร่วมกัน ว่า อะไรคือปัญหา อะไรคือต้นทุนทางปัญญา ในมิติต่าง ๆ ทั้ง วัตถุ สังคม วัฒนธรรม และสิ่งแวดล้อม ดังภาพ


โดยการเติมข้อความต่าง ๆ ลงในตาราง ไม่จำเป็นต้องสอดคล้องต่อเนื่องกัน ให้เติมในลักษณะการระดมสมองก่อน แล้วค่อยมาพิจารณาในภายหลังว่า สิ่งที่พบเป็นปัญหาหรือปัญญา ตรงกับความต้องการของชุมชนหรือไม่ ก่อนจะตัดสินใจเลือกปัญหา เพื่อเป็นฐานในการเรียนรู้จากการแก้ปัญหาต่อไป

๒. ขั้นสอบถาม

ในขั้นที่ ๑ ในการสำรวจมักจะได้ข้อมูล วิเคราะห์ และร่วมกันกำหนดปัญหาแล้ว ควรจะจัดให้นักเรียนลงพื้นที่อีกครั้ง เพื่อเข้าไปสอบถาม สัมภาษณ์ บุคคลที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้ได้ข้อมูลมากขึ้น

เครื่องมือเรียนรู้ชุมชน ๗ ชิ้นของ นพ.โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์ สามารถเลือกใช้ได้ตามความเหมาะสมในการศึกษาปัญหา







๓) สืบค้น

เป้าหมาของขั้นตอนนี้คือ เมื่อเจอปัญหา และมีข้อมูลมากเพียงพอแล้ว ให้นักเรียนสืบค้นว่า ที่ผ่านมามีใครสามารถแก้ปัญหาดังกล่าวนั้นได้หรือไม่ อย่างไร สืบค้นองค์ความรู้เพื่อนำมาแก้ปัญหานั้น

ทักษะการสืบค้น เป็นทักษะที่สำคัญที่สุดสำหรับการเรียนรู้ในศตวรรษที่ ๒๑ นี้ เพราะความรู้ที่เพิ่มขึ้นมากล้นมหาศาล การอ่านได้ เขียนได้ คิดเลขได้เท่านั้นไม่พอ ต้องมีทักษะในการคิดพิจาณาด้วยว่า ข้อมูลที่ได้นั้นน่าเชื่อถือหรือไม่? และจะค้นหาสิ่งที่ต้องการนั้น ๆ อย่างไร โดยเฉพาะการสืบค้นทางอินเตอร์เน็ต ที่ต้องเลือกและกำหนดคำสำคัญ และทักษะการอ้างอิงอย่างเป็นสากล ก็เป็นอีกทักษะหนึ่งที่ต้องฝึกตั้งแต่เป็นนักเรียน พร้อม ๆ กับความซื่อสัตย์สุจริตอันเป็นพื้นฐานสำคัญของจรรยาบรรณทางวิชาการ

๔) สังเคราะห์

หมายถึง การนำข้อมูลที่ได้จากการสำรวจ สอบถาม และสืบค้น มาวิเคราะห์ จัดหมวดหมู่ และสังเคราะห์เป็นองค์ความรู้ที่ตนเองสามารถจะนำไปบูรณาการใช้ในแบบต่าง ๆ ได้ สิ่งที่ได้จากขั้นตอนนี้ ควรเป็นองค์ความรู้ หรือบทเรียน หรือแนวปฏิบัติ หรือวิธีการแก้ปัญหาที่เคยมีมาแล้ว เป็นต้น

ถ้าทำสำเร็จมาถึงขั้นนี้ นักเรียนจะมีความภูมิใจและมั่นใจในสิ่งที่ตนเองทำ อยากจะจัดเวทีคืนข้อมูล หรือคืนความรู้สู่เจ้าของพื้นที่หรือชุมชน ชุมชนจะได้รับความรู้ที่ถูกจัดระเบียบแล้ว ได้รู้ทั้งภาพรวมและภาพลึกถึงเชิงปริมาณด้านต่าง ๆ ที่โดยมากแล้วชุมชนจะไม่ทราบตนเอง

๕) สร้างสรรค์

ขั้นตอนนี้ คือขั้นตอนการวางแผนหาวิธีแก้ไขปัญหา และลงมือปฏิบัติแก้ปัญหาจริง ๆ ต่อเนื่อง ยาวนานเพียงพอ และควรเน้นให้ใช้วิธีการแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์ หรือด้วยวิธีการที่สร้างสรรค์

หากไปถึงขั้นสร้างสรรค์ผลงานของเด็กย่อมเป็นนวัตกรรม อาจเป็นวิธีการแก้ปัญหาใหม่ ๆ หรือสิ่งประดิษฐ์ใหม่ หรือองค์ความรู้ใหม่ที่ต่อยอดจากฐานภูมิปัญญาเดิมในท้องถิ่น

อะไรคือสร้างสรรค์ ? ลักษณะดังต่อไปนี้เรียกได้ว่าสร้างสรรค์

  • อะไรที่ใหม่ ใหม่จริงๆ คือ คิดขึ้นด้วยตนเอง ทำเอง ขั้นนี้เรียกได้ว่า "นวัตกรรม"
  • หากไม่ใหม่ แต่สามารถนำมาใช้ได้ดีกว่าเดิม ต่อยอดจากของเดิม ก็ถือว่า สร้างสรรค์
  • ถ้าไม่ใหม่ ไม่มีดีกว่าเดิม แต่สามารถทำได้อย่างมีประสิทธิภาพกว่าเดิม ต้นทุนถูกลงกว่าเดิม ก็ถือว่า สร้างสรรค์
  • ถ้าไม่ใหม่ ไม่มีกว่าเดิม ไม่ถูกกว่าเดิม แต่ทั้งหมดทำด้วยตนเอง ใช้วัสดุในท้องถิ่นที่มีอยู่ ยังไม่มีใครเคยทำในพื้นที่ แบบนี้ก็ถือว่า สร้างสรรค์

๖) สร้างสื่อ

การนำเอาผลงานต่าง ๆ มาสร้างเป็นสื่อ เช่น คลิปวีดีโอ หนังสั้น หนังสือเล่มเล็ก เป็นต้น

๗) เสนอ

หมายถึงทักษะการนำเสนอผลงาน นักเรียนต้องฝึกพูด เรียนรู้ลำดับพิธีการ การเพิ่มความมั่นใจในตนเอง

ส่วนเครื่องมือศึกษาชุมชน สามารถอ่านศึกษาได้ที่นี่ครับ

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน ชุมชนเรียนรู้ครูเพื่อศิษย์



ความเห็น (0)