บทความในเว็บไซต์ของวารสาร Science ที่นี่ เล่าเรื่องรางวัลโนเบลสาขาเคมีในปีนี้ พร้อมภาพวาดรถสี่ล้อความยาว ๔ นาโนเมตร (หนึ่งในพันล้านเมตร) ทำให้ผมระลึกชาติได้ว่าราวๆ ปี พ.ศ. ๒๕๒๑ สมัยทำงานอยู่ที่มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์หาดใหญ่ ผมอ่านนิตยสาร Science Digest พบคำทำนายว่า ต่อไปจะมี เครื่องจักรโมเลกุล (molecular machine) คือมีขนาดเพียงไม่กี่โมเลกุลมาประกอบเข้าด้วยกัน
จากข้อเขียนใน Science จุดเริ่มต้นของการค้นพบเริ่มปี ๒๕๒๖ ที่ Jean-Pierre Sauvage แห่งมหาวิทยาลัย Strassbourg ฝรั่งเศส ค้นพบวิธีพัฒนา วงแหวนโมเลกุล ที่เรียกว่า catenane
ปี ๒๕๓๔ มีการพัฒนา จรวดโมเลกุล โดยทีมของ Fraser Stoddard แห่งมหาวิทยาลัย นอร์ธเวสเทิร์น เมืองอีแวนสตัน รัฐอิลลินอยส์ โดยให้โมเลกุลวงแหวนแล่นไปบนโมเลกุลที่มีความยาว จาก “สถานี” หนึ่ง ไปสู่อีก “สถานี” หนึ่ง ต่อมาทีมนี้ได้พัฒนา “วิธีควบคุมจรวดโมเลกุล” ทั้งจรวดและวิธีควบคุมจรวดโมเลกุลรวมกันเรียกว่า rotaxaneจากนี้เขาได้สร้าง ลิฟท์โมเลกุล และกล้ามเนื้อโมเลกุล
ปี ๒๕๔๒ ทีมของ Bernard Feringa แห่งมหาวิทยาลัย Groningen, เนเธอร์แลนด์ พัฒนา มอเตอร์โมเลกุล ที่หมุนได้ครึ่งรอบ (๑๘๐ องศา) ด้วยพลังงานจาก ๑ วาบของรังสียูวี และเมื่อได้อีก ๑ วาบ ก็หมุนครบหนึ่งรอบ ในไม่ช้าเขาก็พัฒนามอเตอร์ที่หมุนได้ ๑๒,๐๐๐ รอบต่อวินาที ที่สามารถฉุดแท่งแก้วที่มีความหนัก ๑๐,๐๐๐ เท่าของมอร์เตอร์ให้หมุนตามได้ ซึ่งต่อมาเขาก็สร้างรถสี่ล้อที่แล่นได้จริงๆ
คณะผู้ตัดสินรางวัลโนเบลสาขาเคมีระบุผลงานที่ได้รับรางวัลว่า “มอบแก่ผลงานออกแบบและสร้างเครื่องจักรโมเลกุล”
เป้าหมายของยานจิ๋วนาโน หรือหุ่นยนต์นาโน นี้ คือเอาไปแล่นในตัวคน ใช้บำบัดโรคมะเร็ง และน่าจะใช้ประโยชน์อย่างอื่นได้อีกมาก
วิจารณ์ พานิช
๑๑ ธ.ค. ๕๙
