บัวใต้น้ำ สีอะไร?


I was reading อานาปานสติสูตร พระไตรปิฎก เล่มที่ ๑๔ พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๖ มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์

And on the very first page, I came to read, the Buddha said “…เราจักรออยู่ในเมืองสาวัตถีนี้แล จนถึงวันครบ ๔ เดือนแห่งฤดูฝนเป็นที่บานแห่งดอกโกมุท…”. I couldn’t hold my curiosity anymore. So, I opened the Royal Society Thai Dictionary and a few other dictionaries. (Why several dictionaries? Because there are different meanings for ‘same words’ in different dictionaries. Which dictionary should we trust? …)


โกมุท น. บัวแดง. (ป.). [พจนานุกรมไทย-ไทย ราชบัณฑิตยสถาน - RSTD]
โกมุท (มค. โกมุท) น. เดือนที่ ๑๒ แห่งจันทรคติ; บัวแดง. [พจนานุกรมแปล ไทย-ไทย อ.เปลื้อง ณ นคร]
โกมุท [n.] (P) the water lily [พจนานุกรมแปล ไทย-อังกฤษ อ. สอ เสถบุตร]

I checked the Pali…
komudī: moonlight; the full-moon day in the month kattika. (f.) [Rhys-Davis Pali-English Dictionary - PED]
kattikā: the constellation of Pleiades. (f.) [PED]


Komudī (f.) [fr. kumuda the white waterlily, cp. Sk. kaumudī] moonlight; the full -- moon day in the month Kattika, usually in phrase komudī catumāsinī Vin i.155, 176, sq.; D i.47 (expld at DA i.139 as: tadā kira kumudāni supupphitāni honti) or in phrase komudiyā puṇṇamāya DhA iii.461. [Pali Text Society (UK) - PTS]

And went to see a Sanskrit dictionary (online)
http://spokensanskrit.de/index.php?beginning=0+&ti...
कौमुदी kaumudI f. festival in general
कौमुदी kaumudI f. moonlight
कौमुदी kaumudI f. festival in honour of kArttikeya held on that day
कौमुदी kaumudI f. day of full moon in the month Azvina
कौमुदी kaumudI f. metre
कौमुदी kaumudI f. day of full moon in the month kArttika
कौमुदी kaumudI f. moonshine
कौमुदी kaumudI f. elucidation
kaumudI f. water-lily
*mynote* Google translate reads कौमुदी as กอมูดี but reads kaumudI as กาวมูดี

Checking the Pali word 'kumuda' in PED and RSTD
kumuda: white water lily. (nt.) [PED]
กุมุท [กุมุด] (แบบ) น. บัว, บัวขาว, บัวสาย. (ป., ส.); เลขนับจำนวนสูงเท่ากับ ๑๐,๐๐๐,๐๐๐ ยกกำลัง ๑๕ หรือ ๑ มี ๐ ตามหลัง ๑๐๕ ตัว. [RSTD]

This lead to more search:
จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี https://th.wikipedia.org/wiki/บัวสาย
บัวสาย Nymphaea lotus (Nymphaea dentata Schumach.)


บัวสาย (ชื่อวิทยาศาสตร์: Nymphaea lotus) เป็นพืชน้ำชนิดหนึ่ง มีลำต้นใต้ดินเป็นหัว หรือเหง้า ลักษณะคล้ายหัวเผือก ใบเดี่ยวแตกจากเหง้า ก้านใบยาว อ่อน ส่งใบขึ้นมาลอยบนผิวน้ำ แผ่นใบค่อนข้างกลม ผิวใบด้านบนเรียบเป็นมัน ด้านล่างมีขนละเอียด ดอกเป็นดอกเดี่ยว ก้านดอกเหมือนก้านใบ ภายในมียางใสและท่ออากาศมาก ผลเรียกโตนดบัว รับประทานได้ มีแป้งมาก ก้านดอกเรียกสายบัว รับประทานได้
* Pictures of white waterlilies shown.

*mynote* I was sidetracked by
โตนด [PED]
๑ [ตะโหฺนด] น. ตาลโตนด. (ดู ตาล).
๒ [ตะโหฺนด] น. ชื่อเรียกลูกบัวในสกุล Nymphaea วงศ์ Nymphaeaceae. (ดู บัว).
บัว [PED]
น. ชื่อเรียกไม้น้ำหลายชนิดหลายสกุลและหลายวงศ์ คือ สกุล Nelumbo ในวงศ์ Nelumbonaceae มีเหง้ายาวทอดอยู่ในตม ใบเป็นแผ่นกลม ขอบเรียบ อยู่ห่าง ๆ กัน ก้านใบและก้านดอกแข็ง มีหนามสากคาย ชูใบและดอกขึ้นพ้นผิวน้ำ เช่น บัวหลวง (N. nucifera Gaertn.) ดอกสีขาวหรือชมพู กลิ่นหอม พันธุ์ดอกสีขาวเรียก สัตตบุษย์ พันธุ์ดอกสีชมพูเรียก ปัทม์ หรือ สัตตบงกช ดอกใช้ในงานพิธีต่าง ๆ เมล็ดกินได้, สกุล Nymphaea ในวงศ์ Nymphaeaceae มีเหง้าสั้นอยู่ในตม ใบเป็นแผ่นกลม ขอบเรียบหรือจักอยู่ชิดกันเป็นกระจุก ก้านใบและก้านดอกอ่อนไม่มีหนาม ใบลอยอยู่บนผิวน้ำ ดอกโผล่ขึ้นพ้นผิวน้ำ ผลจมอยู่ในน้ำเรียก โตนด เช่น บัวสาย (N. lotus L. var. pubescens Hook.f. et Thomson) ขอบใบจัก ดอกสีขาวหรือแดง ก้านดอกเรียก สายบัว กินได้ พันธุ์ดอกสีขาวเรียก สัตตบรรณ บัวเผื่อน (N. nouchali Burm.f.) ขอบใบเรียบ ดอกสีม่วงอ่อน, สกุล Victoria ในวงศ์ Nymphaeaceae เช่น บัวขอบกระด้ง หรือ บัววิกตอเรีย [V. amazonica (Poeppig) Sowerby] มีเหง้าสั้นอยู่ในตม ใบเป็นแผ่นกลมใหญ่ ขอบยกขึ้นคล้ายกระด้ง ลอยอยู่บนผิวน้ำ ใต้ใบ ก้านดอก และด้านนอกของกลีบดอกชั้นนอกมีหนามแหลม ดอกใหญ่ สีขาว หอมมาก; ส่วนประกอบทางสถาปัตยกรรมที่ทำเป็นรูปกลีบบัว ติดอยู่บนหัวเสา เรียกว่า บัวหัวเสา หรือที่ส่วนล่างของฐานเป็นต้น เรียกว่า ฐานบัว, ส่วนประดับที่ใช้ในงานสถาปัตยกรรม ใช้ตกแต่งตรงส่วนขอบของพื้นผนังด้านล่างและด้านบน เพื่อประสานระหว่างพื้นที่ต่างระดับหรือพื้นที่ในแนวนอนกับแนวตั้ง เช่น เพดานกับผนัง พื้นกับผนัง ลักษณะเป็นแผ่นหรือแถบที่มีความกว้างตามความเหมาะสมของพื้นที่แต่ยาวทอดไปตามมุมหรือขอบ เช่น เชิงผนัง ขอบเพดาน อาจเป็นปูนที่ปั้นแต่งเป็นรูปแบบต่าง ๆ เป็นไม้แกะสลักหรือไสเซาะเป็นลวดลาย หรือเป็นไม้แถบขนาดเล็กไม่มีลวดลายที่ช่างทั่วไปมักเรียกว่า ไม้มอบ, ลวดบัว ก็เรียก, เรียกสิ่งที่มีลักษณะคล้ายดอกบัว เช่น โคมบัว.

Back on track
ฐานข้อมูลพรรณไม้ องค์การสวนพฤกษศาสตร์
http://www.qsbg.org/database/botanic_book%20full%2…
Thai Name : บัวสาย
Scientific Name : Nymphaea lotus L.
Other Name : บัวแดง สัตตบรรณ บัวสายสีชมพู โกมุท ลินจง เจตบุตร
* with Pictures of red waterlilies


บัวสาย
http://agkc.lib.ku.ac.th/plantwebsite/webpage/Wate...
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Nymphaea pubescens Willd.
ชื่อวงศ์ : Nymphaeaceae
ชื่อสามัญ : Red indian water lily
ชื่อพื้นเมือง : สัตตบรรณ บัวแดง บัวสายสีชมพู รัตอุบล เศวตอุบล


...มีหลายพันธุ์มีชื่อเรียกต่างกันไปตามสีชองดอกคือ
ดอกสีขาว เรียก โกมุท กมุท กุมุท เศวตอุบล
ดอกสีชมพู เรียก ลินจง
ดอกสีม่วงแดง เรียก สัตตบรรณ รัตตอุบล


*mynotes*
http://earthsky.org/favorite-star-patterns/pleiade...
The Pleiades star cluster – also known as the Seven Sisters or M45 – is visible from virtually every place that humanity inhabits Earth’s globe. It can be seen from as far north as the north pole, and farther south than the southernmost tip of South America. It looks like a tiny misty dipper of stars. Follow the links below to learn more about the Pleiades.


โกมล [RSTD]
๑ ว. อ่อน, งาม, หวาน, ไพเราะ, เช่น กรรณาคือกลีบกมลโก-มลกามแกล้งผจง.(สมุทรโฆษ). (ป., ส.).
๒ น. ดอกบัว เช่น ก็ทัดทานวาริชโกมล. (ม. คำหลวง มหาราช). (ป. กมล).

กมล; กมล-; กมลา [RSTD] (mynote no reference to waterlily?)
[กะมะละ-, กะมะ-] น. ชื่อฉันท์วรรณพฤติ กำหนดด้วย ๔ คณะสลับกัน คือ ส คณะ ย คณะ ส คณะ ย คณะ (ตามแบบว่า กมลาติ เณยฺยา สยเสหิ โย เจ) ตัวอย่างว่า จะวิสัชนาสาร พิสดารก็หลายเลบง เรียกว่า กมลฉันท์ หรือ กมลาฉันท์. ( ป. ว่า นางงาม; ส. ว่า พระลักษมี).


โกเมน [RSTD]
น. พลอยสีแดงเข้ม. (ส. โกเมท ว่า พลอยซึ่งได้มาจากเทือกเขาหิมาลัยและแม่น้ำสินธุ มีลักษณะ ๔ ประเภท คือ สีขาว สีเหลืองซีด สีแดง สีน้ำเงิน).
โกเมน N. garnet [Thai-English Lexitron Dictionary 2.0]
def:[พลอยสีแดงเข้ม]
sample:[อำเภอบ่อไร่ห่างจากตัวเมืองตราดประมาณ 65 กิโลเมตร เป็นแหล่งผลิตพลอยแดงและโกเมนของภาคตะวันออก]

So, after all this research work, what did I learn from “…เราจักรออยู่ในเมืองสาวัตถีนี้แล จนถึงวันครบ ๔ เดือนแห่งฤดูฝนเป็นที่บานแห่งดอกโกมุท…”? A lot on Pali and the way date/time was referenced back in the Buddha time. Astronomy (kattikā: the constellation of Pleiades.) was in common use. And I learned more about “waterlilies” and (sadly) that we need to validate our source of information (reference websites and dictionaries).


But did I learn - what colour is ดอกโกมุท?