ประวัติเมืองสงขลา (34) ป่าเสม็ด

ป่าเสม็ดที่ดูเหมือนไม่มีคุณค่าทางเศรษฐกิจมากมาย แต่ชาวบ้านในชุมชนรอบ ๆ ก็รู้จักใช้ประโยชน์จากทรัพยากรในป่าเสม็ดเป็นอย่างดี

นั่งรถไฟสายใต้ผ่านสถานีพัทลุง ล่องใต้มาทางควนเนียง หาดใหญ่ จะนะ เทพา

ชมวิวทิวทัศน์สองข้างทาง นอกเหนือจากภาพสวนยางพารา ทุ่งนาและหมู่บ้านอันคุ้นชินแล้ว อีกอย่างหนึ่งที่พบเห็นได้เป็นระยะ คือ ป่าเสม็ด

มองอย่างผิวเผิน เหมือนพื้นที่รกร้างว่างเปล่า ไร้ประโยชน์ เป็นพื้นที่ลุ่มน้ำขังในหน้าน้ำ ส่วนหน้าแล้ง ดินแข็ง ขาดความอุดมสมบูรณ์ พรรณไม้เด่นขึ้นอยู่ทั่วไปก็คือ เสม็ดขาว ซึ่งเป็นที่มาของชื่อป่าประเภทนี้

ในทางนิเวศวิทยา ป่าเสม็ดจัดเป็นป่าพรุเปลี่ยนสภาพ นั่นคือ เดิมพื้นที่แถบนี้อาจจะเคยเป็นป่าพรุดั้งเดิมมาก่อน ซึ่งเป็นป่าดงดิบที่มีลักษณะเฉพาะตัว มีพืชพรรณและสัตว์ชนิดต่าง ๆ อยู่เป็นจำนวนมาก

ป่าพรุดั้งเดิม มีซากพืชและอินทรียวัตถุทับถมกันหนาเป็นเมตร ๆ ดินค่อนข้างเป็นกรด เดี๋ยวหาดูได้ยากมาก ยังพอมีเหลือให้เห็นแบบสมบูรณ์ที่ป่าพรุโต๊ะแดงและป่าพรุบาเจาะ จังหวัดนราธิวาสเท่านั้น

เมื่อป่าพรุดั้งเดิมเสื่อมโทรมลง ก็กลายเป็นป่าพรุเปลี่ยนสภาพ เหลือต้นเสม็ดขาวที่ขึ้นทดแทนไว้ให้เห็นเป็นเอกลักษณ์ของป่า

จากข้อมูลของกรมป่าไม้ พบว่าป่าเสม็ดนี้พบเฉพาะในภาคใต้และภาคตะวันออกเท่านั้น โดยในภาคใต้นี้สงขลามีพื้นที่ป่าเสม็ดมากเป็นอันดับสาม รองจากนราธิวาสและนครศรีธรรมราช

สงขลามีพื้นที่ป่าเสม็ดประมาณ 3 หมื่นไร่ กระจายอยู่ในอำเภอเมืองสงขลา หาดใหญ่ ควนเนียง บางกล่ำ จะนะ เทพา และระโนด

สมัยเมื่อ 70-80 ปีก่อน บริเวณเขตเทศบาลเมืองสงขลา ฝั่งตะวันออกที่ติดทะเลอ่าวไทย ก็เต็มไปด้วยป่าเสม็ด มีเค้าหลงเหลือให้เห็นจากภาพถ่ายเก่า ๆ อีกทั้งชื่อเดิมของวัดชัยมงคล ก็คือ วัดโคกเสม็ด เพราะตั้งอยู่ท่ามกลางป่าเสม็ดนั่นเอง

ส่วนเทศบาลหาดใหญ่ เดิมชื่อบ้านโคกเสม็ดชุน

เสม็ดชุนนี้ เป็นคนละชนิดกับเสม็ดขาว เรียกได้อีกอย่างว่า เสม็ดแดง เพราะมีเปลือกของลำต้นสีน้ำตาลแดง ต่างจากลำต้นสีขาวของเสม็ดขาว

ป่าเสม็ดที่ดูเหมือนไม่มีคุณค่าทางเศรษฐกิจมากมาย แต่ชาวบ้านในชุมชนรอบ ๆ ก็รู้จักใช้ประโยชน์จากทรัพยากรในป่าเสม็ดเป็นอย่างดี โดยเฉพาะในแง่การเป็นแหล่งอาหาร

ต้นเสม็ดเองอาจจะไม่มีส่วนที่กินได้ แต่พรรณไม้พื้นล่างอย่างหนึ่งของป่าเสม็ด คือ ต้นลำเท็ง พืชจำพวกเฟิร์นชนิดหนึ่ง ที่ชาวบ้านเก็บใบอ่อนมาใช้ต้มแกงเลียงได้รสชาติดีมาก

แต่ของดีหายากในป่าเสม็ดที่มองข้ามไม่ได้เลย นั่นคือ เห็ดเสม็ด ซึ่งเป็นเห็ดที่ต้องอาศัยอยู่ร่วมกับต้นเสม็ดเท่านั้น จัดอยู่ในจำพวกเห็ดตับเต่า เป็นการอยู่ร่วมกันแบบพึ่งพาอาศัย ลักษณะเดียวกับเห็ดโคนที่ต้องอยู่ร่วมกับจอมปลวก

เห็ดเสม็ดมีมากในช่วงต้นฤดูฝนประมาณเดือนห้าเดือนหก ชาวบ้านจะออกไปเก็บเห็ดกันตั้งแต่เช้า เอามาลวกน้ำร้อนและใส่เกลือเพื่อลดความขม กินกับน้ำพริก กรุบ ๆ อร่อยมาก ขายกันที่ตลาดราคากิโลละ 100-200 บาท แต่ก็หาซื้อไม่ได้ง่าย ๆ

ที่โรงเรียนปากจ่าวิทยา อำเภอควนเนียง เล็งเห็นคุณค่า จัดทำแหล่งเรียนรู้เชิงอนุรักษ์ป่าเสม็ดขึ้น มีพื้นที่ประมาณ 100 ไร่ มีโอกาสเมื่อไหร่ น่าแวะเข้าไปศึกษาหาความรู้ ชมธรรมชาติ

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน บันทึกสองทะเล



ความเห็น (0)