ชีวิตที่พอเพียง 2620. ทฤษฎีลูกไก่


ชื่อเต็มคือ ทฤษฎีลูกไก่คุมแม่ไก่ เป็นทฤษฎีว่าด้วยอำนาจควบคุมกำกับแบบแยบยลไม่รู้ตัว ที่ผู้อยู่ใต้อำนาจควบคุมกำกับพฤติกรรมของผู้มีอำนาจเหนือ

สมัยเด็ก อยู่ในชนบทที่บ้านนอก ที่บ้านผมเลี้ยงไก่บ้าน เพื่อกินไข่และกินเนื้อ เมื่อไรก็ตามมีการฆ่าไก่เพื่อทำแกงไก่ ถือเป็นเรื่องเอิกเกริกไปทั้งบ้าน บอกกันไปทั่วบ้านว่า “วันนี้มีแกงไก่” สมัยนั้นที่บ้านผม ในชนบท ที่ชุมพร ไม่มีเนื้อไก่ขายนะครับ แต่ละบ้านจะเลี้ยงไว้ฆ่ากินเอง และสมัยนั้นถือกันว่า เนื้อไก่มีค่า หรือแพงกว่า เนื้อหมู ส่วนเนื้อวัวราคาถูกที่สุด แต่แม่ผมไม่ซื้อเนื้อวัวมาทำกับข้าว ท่านบอกว่าเหม็น

ปี ๒๕๑๐ ผมไปเรียนต่อที่อเมริกา ไปพบว่าเนื้อไก่ราคาถูกที่สุดในหมู่เนื้อทั้งหลาย ผมซื้อเนื้อไก่มาทอด พริกไทยเกลือ และทำไก่ต้มกินเปรมไปเลย แต่พออยู่ไปนานๆ เข้าก็ชักรู้สึกว่าเนื้อไก่ไม่อร่อยเท่าเนื้อวัว เป็นอย่างนั้นไป แปลกแท้ๆ

เมื่อแม่ไก่ฟักไข่ แม่ไก่จะร้อง กก กก กก ... เป็นระยะๆ ตลอดเวลา เราจึงเรียกว่า แม่ไก่กกไข่ไงครับ เมื่อลูกไก่ฟักออกจากไข่ มันจะร้องเจี๊ยบ เจี๊ยบ เจี๊ยบ ... เป็นระยะตลอดเวลาเช่นกัน เราจึงเรียกลูกไก่ว่าลูกเจี๊ยบ ผมตีความว่าเสียง กก กก กก ... ของแม่ไก่ กับ เจี๊ยบ เจี๊ยบ เจี๊ยบ ... ของลูกไก่ มันสื่อสารกัน

กก กก กก ... แม่อยู่ที่นี่ เจี๊ยบ เจี๊ยบ เจี๊ยบ ... ลูกอยู่ที่นี่ สัญญาณจากแม่บอกว่า พร้อมปกป้องลูก สัญญาณจากลูกบอกว่าต้องการคุ้มครองจากแม่ สัญญาณนี้กระตุ้นวิญญาณแม่ที่ทำเพื่อลูกโดยไม่คำนึงถึง ความปลอดภัยของตนเอง ผมเคยเห็นแม่ไก่สู้สุดชีวิตกับสัตว์อื่นที่มาวอแวกับลูกของมัน เช่นหมา แมว เหยี่ยว เป็นวิญญาณตามสัญชาติญาณ ที่หากไม่มี สัตว์ชนิดนั้นจะสูญพันธุ์ วิณณาณแม่จึงเป็นสิ่งที่มากับวิวัฒนาการ ของสิ่งมีชีวิต

มนุษย์เป็นสัตว์ฉลาด เราตั้งชื่อเผ่าพันธุ์มนุษย์ในปัจจุบันว่า Homo sapiensHomo แปลว่ามนุษย์ sapiens แปลว่าฉลาด ความฉลาดนี้เองจึงทำให้มนุษย์ที่เป็นเบี้ยล่าง เป็นผู้ถูกปกครอง ถูกสั่งการ หรือที่เรียกว่าเป็นผู้น้อย สร้างเครื่องมือ “กำกับนาย” ทฤษฎีลูกไก่เป็นทฤษฎีว่าด้วยวิธีที่ลูกน้อง “กำกับหัวหน้า”

ผมสังเกตพฤติกรรมนี้ที่เกิดขึ้นในสังคมไทยในวงการต่างๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่สัมพันธ์กันด้วย วัฒนธรรมอำนาจควบคุมสั่งการดิ่งเดี่ยว ผู้อยู่ใต้อำนาจที่เปรียบเสมือน “ลูกไก่” จะหาวิธีส่งสัญญาณไปกำกับ (หรือบังคับบัญชาแบบไม่รู้ตัว) ให้ผู้คิดว่าตนมีอำนาจ ที่เปรียบเสมือน “แม่ไก่” ดำเนินการสั่งการ หรือใช้อำนาจ เพื่อผลประโยชน์ของ “ลูกไก่” ผมรู้สึกกังวลกับพฤติกรรมเช่นนี้ เพราะมันให้ผลประโยชน์แก่ “ลูกไก่” เท่านั้น แต่ทำลาย หรือเป็นผลร้ายต่อสังคมส่วนรวม

ดังกรณี ปลดหนี้ครู และอื่นๆ อีกมาก

ผมคิดว่า สังคมที่มุ่งใช้อำนาจดิ่งเดี่ยว ควบคุมสั่งการ จะถูกทำร้ายโดยทฤษฎีลูกไก่ โดยไม่รู้ตัว ไม่ทราบว่าความคิดนี้เป็นมิจฉาทิฐิหรือไม่


วิจารณ์ พานิช

๑๕ ก.พ. ๕๙


บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน KMI Thailand



ความเห็น (1)

ขออนุญาตอาจารย์นะคะ ดิฉันก็ใช้ทักษะการร้อง 'เจี๊ยบๆ ' เช่นกัน ไม่ได้ร้องเพื่อส่งสัญญาณให้ผู้มีอำนาจปกป้องตัวดิฉัน แต่ร้องเพื่อส่งสัญญาณให้ผู้มีอำนาจปกป้องประโยชน์ของตนในเบื้องต้น อันมีประโยชน์ของประชาชนเป็นเบื้องหลัง สิ่งนี้ดิฉันเรียนรู้จากสังคม GTK ค่ะ