อยากอนุรักษ์ไว้ ไห่ได้ฮู้ว่าคามมีมาตั้งแต่พ่อตั้งแต่แม่ มันขาดช่วงไปดนแล้ว เท่าที่จำควมได้ ตั้งแต่คามหนีไปบ่ทันอวยคืนมาบ้าน กะราวๆ ๕๐-๖๐ ปีพู่นแหล่ว

ได่ยินข่าวมาว่าลืมเม็ดคามถิ่มไว้มุกดาหารบ๊แม่ ?

๗-๘ ปีก่อนพากันไปมุกดาหาร ตอนนั้นเอาผ้าไหมไปขาย เลยไปเห็นเพิ่นเฮ็ดคาม เพิ่นย้อมคามง๊ามงาม อยากได้แนวมันหลาย อดใจบ่ได้ กะเลยขอเม็ดคามกับเพิ่น กะสิมาปลูกมาเฮ็ดพันธุ์อยู่บ้านเฮาพู่นล่ะ พอได้เม็ดแล้วกะห่อใส่ถุงอย่างดิบดี ช่วงมานั่งรอรถ ย่านลืมหลายกะเลยเอาวางไว้ข้างๆ แต่พอรถมาฮอด ฟ้าวนำรถหลาย พอขึ้นรถแล้วบัดลืมเอาห่อเม็ดคามกลับมานำ เสียดายแฮง เสียดายหลาย เสียดายจนฮอดเท่าทุกมื้อนี่แหละ พอมหาลัยซวนมาเฮ็ดเรื่องคาม กะเลยดีใจคัก ดีใจว่าสิได้เฮ็ดคามแล้ว



แม่ครับ แถวสารคามเฮาบ่มีคามแนเบาะฮึแม่ ?

จักเด้อ แม่กะบ่ฮู้ แต่เท่าที่ฮู้ กะบ่เห็นบ้านได๋เฮ็ดคามปานได๋ เห็นเพิ่นเฮ็ดคักๆ กะอยู่มุกดาหารพู่นแหล่ว



ตอนอยู่มุกดาหาร แม่สิเอาเม็ดคามมาเฮ็ดอีกหยังนะแม่ ?

ว่าสิเอามาเพาะพันธุ์ แล้วกะเฮ็ดว่าสิมาเฮ็ดอยู่ในกลุ่มทอผ้าไหมนี่ล่ะ อยากอนุรักษ์ไว้ ไห่ได้ฮู้ว่าคามมีมาตั้งแต่พ่อตั้งแต่แม่ มันขาดช่วงไปดนแล้ว เท่าที่จำควมได้ ตั้งแต่คามหนีไปบ่ทันอวยคืนมาบ้าน กะราวๆ ๕๐-๖๐ ปีพู่นแหล่ว



แต่ก่อนเคยได้เห็นต้นคาม ได่เฮ็ดได่ย้อมคามแนบ่ ?

เคยเห็นแต่สมัยน้อยๆ แต่กะบ่เคยได้ปลูกกับมือดอก พ่อแม่บ่เคยไห่ไปเฮ็ดนำ เรื่องย้อมคามคือกัน เพิ่นกะบ่ได่สอน กะมีแต่ไห่ซอยนิดๆ หน่อยๆ พอเพิ่นเกี่ยวมา กะมาม้วนมาก้อเอาลงหม้อซอยเพิ่นซือๆ บ่เคยได้ย้อมได้เฮ็ดคามอีหลีเลย กะเลยบ่ฮู้ว่าต้องเฮ็ดจั่งได๋ กะจนมหาลัยพามาปลูกมาย้อมนี่ล่ะ จึงค่อยได่เฮ็ดได่ฮู้ว่าเฮ็ดแนวได๋แน

ได้ฮู้หยังใหม่ๆ แน่คับแม่ ?

หลายแนวหลายอย่าง ได่ฮู้เรื่องปลูกคาม แต่ก่อนเห็นแต่พ่อแต่แม่ปลูกอยู่โพนนา พอมหาลัยพามาปลูก กะได่ฮู้ว่าปลูกในหมู่บ้านกะได่ ดูแลกะง่าย ฮู้วิธีเกี่ยวคาม ฮู้วิธีย้อมคามโดยบ่ต้องใส่สารเคมี ฮู้วิธีย้อมโดยบ่ต้องไห่มือดำคือที่กับพ่อกับแม่เพิ่นย้อม แต่ก่อนเห็นเพิ่นย้อมคามยามได๋ มือกะดำ หน้ากะดำ พอมาเฮ็ดกับมหาลัย ได้ฮู้วิธีการ ได้ฝึกไซ่อุปกรณ์ซอย มือบ่ดำ หน้าบ่ดำคือสมัยพ่อสมัยแม่



แนวอื่นเด๋ ฮู้หยังอีกแนน๊อ ?

ฮู้เรื่องเอาน้ำคามไปเทฮดผักฮดต้นไม้ มหาลัยเพิ่นว่ามันซอยไล่มดไล่แมงได้ แต่กะบ่ทันลองเบิ่งดอก แต่กะเซื่อเพิ่นอยู่ และที่สำคัญเวลามือเปื้อนสี หรือเป็นผื่นหยัง พอเอามือมาจุ่มมาล้างกะล้างออกดี๊ๆ แนวเป็นผื่นกะหายไวอยู่เด้ล่ะ กะสงสัยคือกันว่ามันมียาหยังอยู่ในคาม หรือสิคือผู้เฒ่าว่าคามมันเป็นยาอีหลีกะอาจสิเป็นไป่ได้

คึดสิเฮ็ดหยังต่อแนน๊อแม่ ?

อยากไห่มหาลัยพามาเฮ็ดคามอีก อย่าฟ้าวถิ่มอย่าฟ้าวป๋าหนี ไห่มาดู๋ๆ อยากย้อมคามเก่งๆ อยากอนุรักษ์ไว้ ตอนนี่อยากกลับไปย้อมคามกับผ้าฝ้ายคือสมัยพ่อสมัยแม่ หรือบ่กะย้อมใส่ผ้าไหมนี่ล่ะ เพราะบ้านเฮาบ่ต้องซื้อไหม ไทเฮาปลูกไหมเลี้ยงไหมกันอยู่แล้ว อยากย้อมคามให้งามๆ

มื้อนี่ รู้สึกจั่งได๋แน?

ดีใจหลายได้เฮ็ดคาม ได้ฮู้เรื่องคาม คึดฮอดพ่อกับแม่ผู้เพิ่นเคยเฮ็ด เพิ่นกะตายไปแล้วล่ะ
แต่กะคึดฮอด อยากไห่เพิ่นได้มาเห็นนำ อยากอนุรักษ์ อยากฟื้นคามในหมู่บ้านไว้ อยากไห่มหาลัยซอยพาเฮ็ดพาทำ

หมายเหตุ :

ส่วนหนึ่งจากการสัมภาษณ์แม่สุนี เนาวรัตน์ (อายุ ๖๘ ปี)
โครงการว่า "การอนุรักษ์ฟื้นฟูการย้อมครามบ้านหนองบัวน้อย ต.ดงดวน อ.นาดูน จ.มหาสารคาม "
ส่วนหนึ่งจากการสัมภาษณ์แม่สุนี เนาวรัตน์ (อายุ ๖๘ ปี)
วันที่ ๓๐ กันยายน ๒๕๕๗ บ้านหนองบัวน้อย หมู่ ๒ ต.ดงดวน อ.นาดูน จ.มหาสารคาม

สนับสนุนต้นเรื่อง : สุชญา โคตรวงษ์ และทีมงาน ศูนย์นวัตกรรมไหม ม.มหาสารคาม