ประวัติความเป็นมาของลัทธิอัตถิภาวนิยม


ปรัชญาแบบอัตถิภาวนิยม(Existentialism) เป็นปรัชญาที่มีเกิดขึ้นแล้ว กล่าวคือมีมาตั้งแต่สมัยโสคราตีส หรือในยุคต้นๆ ของปรัชญากรีก เพียงแต่ความเป็นระบบของแนวคิดยังไม่มี หรือ ไม่สู้ได้รับความสนใจ จึงเป็นแนวความคิดที่ไม่สำคัญเรื่อยมาจนถึงหลังสงครามโลกครั้งที่ ๒ เมื่อซาร์ต เผยแพร่ลัทธินี้ด้วยวรรณกรรม จึงได้เป็นที่รู้จักและมีอิทธิพลต่อจิตใจของคนรุ่นใหม่อย่างกว้างขวาง ยิ่งซาร์ตปฏิเสธรางวัลโนเบล[1] ก็มีคนหันมาให้ความสนใจในแนวคิดนี้มากขึ้น ปรัชญาเมธีฝ่ายลัทธิอัตถิภาวนิยม ที่มีบทบาทสำคัญได้แก่ชาวเดนมาร์กชื่อ Soren Kierkegaard Friedrich W. Nietzsche, Martin Heidegger, Jean-Paul Sartre, Karl Jaspers และ Maurice Merleau-Ponty เป็นต้น[2]


สำหรับความหมายของคำว่าอัตถิภาวะนิยมนั้น เฉพาะคำว่า Existentialism แปลว่า อัตถิภาวนิยม มาจากคำว่า “อัตถิภาวะ” มาจากศัพท์มคธว่า อัตถิ = เป็นอยู่+ภาวะ= สภาพ ตรงกับศัพท์ภาษาอังกฤษว่า existence ซึ่งแปรรูปมาจากศัพท์ภาษาละตินว่า existentia (ex= จาก+stare=ยืน) แปลว่า ความมีอยู่[3]


อัตถิภาวนิยมเป็นแนวคิดที่เป็นปฏิกิริยาต่อต้านกับหลักการสำคัญของเพลโต และอาริสโตเติลที่ว่า สาระของความเป็นมนุษย์ หรือ จุดมุ่งหมายของความเป็นมนุษย์คือ การเข้าถึงความจริง และการบรรลุเป้าหมายของความเป็นมนุษย์[4]การฝึกให้ผู้เรียนรู้จักตนเอง สนใจตนเอง และเลือกทางของตนเอง ย่อมจะไม่ขัดกับเรื่องความสนใจในบุคคลอื่นแต่อย่างใด เพราะปรัชญานี้ถือเป็นหลักอยู่แล้ว สิ่งที่ดีที่สุดสำหรับตนเองนั้น จะต้องเป็นสิ่งที่ดีที่สุดสำหรับบุคคลอื่นด้วย สิ่งที่ตนเองเลือกนั้นย่อมหมายถึงว่า เราเลือกสำหรับคนอื่นๆ ด้วย เพราะฉะนั้น จึงถือได้ว่าสิ่งไม่ดีสำหรับคนอื่น ย่อมไม่ดีสำหรับตนเองด้วย[5]


....ปรัชญาแบบอัตถิภาวนิยม จึงอาจกล่่าวได้ว่า ไม่ได้เป็นสิ่งใหม่เท่านั้น หากแต่ยังได้สะท้อนให้เห็นถึงพัฒนาการของปรัชญา ซึ่งไม่เพียงมีแนวคิดหรือทัศนะที่แตกต่างกันออกไปก็ตาม ก็ถือได้ว่่า เป็นสิ่งที่น่าสนใจที่สามารถยอมรับความแตกต่างกันไป ในแง่ของความคิด ซึ่งแน่นอนว่า ปรัชญาหรือแนวคิดหรือทัศนะใดใดของแต่ละคนก็ตาม ก็ย่อมเป็นสิ่งที่สะท้อนให้เห็นถึงความเข้าใจโลก และเข้าใจชีวิตทั้งของตนเองและผู้อื่นร่วมอยู่ด้วยเสมอ


...."ความแตกต่างไม่ใช่สิ่งที่ยอมรับกันไม่ได้ แต่การไม่ยอมรับถึงความแตกต่างหรือไม่ที่เป็นสิ่งที่ไม่ควรจะยอมรับ...."




ด้วยเมตตาธรรม


เนื้อหาในประเด็นเรื่อง ปรัชญาการศึกษาของอัตถิภาวนิยมที่จะกล่าวถึงต่อไปนี้อีกต่อเนื่องกันต่อไป...จะเป็นส่วนหนึ่่งในงานวิจัย ระดับปริญญาโท ของผู้เขียน ในเรื่อง การศึกษาวิเคราะห์ปรัชญาการศึกษาไทยในสมัยปัจจุบันตามทรรศนะของพระธรรมโกศาจารย์(ประยูร ธมฺมจิตฺโต)..ซึ่งผู้เขียนเห็นว่าจะได้นำ เอาอ้างอิงมาใช้อ้างบ้างไว้ด้วย ..แต่ให้ผู้สนใจสามารถสืบค้นต่อไปได้จากงานวิจัยเล่มดังกล่าว เพื่อให้เกิดประโยชน์ในการค้นคว้ากันได้ต่อไป..ซึ่งผู้เขียนได้นำมาปรับเปลี่ยนและเพิ่มความคิดเห็นบางอย่างลงไปด้วย...ด้วยว่า เมื่อเวลาเปลี่ยนไป..ความคิดบางอย่างอาจเปลี่ยนไปตามเวลาที่ผันไป.."

[1]กีรติ บุญเจือ, ปรัชญาลัทธิอัตถิภาวนิยม, (กรุงเทพมหานคร : ไทยวัฒนาพานิช,๒๕๒๒), หน้า ๓.

[2]เมธี ปิลันธนานนท์, ปรัชญาการศึกษาสำหรับครู, หน้า ๘๗.

[3]กีรติ บุญเจือ, ปรัชญาลัทธิอัตถิภาวนิยม, หน้า ๓.

[4]วิชัย ตันศิริ, หลักพื้นฐานทางการศึกษา, หน้า ๑๒.

[5] บรรจง จันทรสา, ปรัชญากับการศึกษา, หน้า ๒๕๓.