ผมพิมพ์บันทึกนี้ในห้องประชุม Charles Merieux Meeting Room ของศูนย์ประชุม Fondation Merrieux’s Les Pensieres Conference Centre เมือง Annecy (อ่านว่า อ๊านซี) ในประเทศฝรั่งเศสตอนใต้ เป็นห้องประชุมที่มองออกไปเห็นทะเลสาบ อ๊านซี อันสวยงาม ในช่วงเช้าของวันที่ ๒๙ พฤษภาคม ๒๕๕๗

          การประชุมครั้งนี้ เป็นการประชุมคณะกรรมการจัดประชุมนานาชาติ (IOC – International Organizing Committee) ของ PMAC 2015 ซึ่งนับเป็น PMAC ครั้งที่ ๙ และเป็นเรื่องที่กว้างใหญ่ไพศาล คือเรื่อง Global Health โดยมีชื่อของการประชุมว่า Global Health Post 2015 : Accellerating Equity และปีนี้เรามี Co-host ใหม่ คือ Chatham House ซึ่งเป็นสถาบันวิชาการด้านการต่างประเทศของสหราชอาณาจักร และผมสังเกตว่า การประชุมครั้งนี้มีคนจากกระทรวงการต่างประเทศของไทยเข้าร่วมประชุมครั้งนี้ถึง ๓ คน

          คณะกรรมการของ PMAC ๓ ชุด คือ IOC, Coordinators, และ Joint Secretariats ประชุมกันมาเป็น ระยะๆ แต่เรื่องที่ยากและซับซ้อนอย่างนี้ ย่อมมีวิธีจัดโครงสร้างของการประชุมหลากหลายแบบ จึงมีการ ซักถามประเด็นสำคัญๆ มากมายดีมาก

          การประชุม PMAC 2015 มี ๓ ประเด็นย่อย (Subtheme) ตัวประเด็นย่อยที่ ๑ Priority Global Health Issues เขาคิดกันมา ๓ เรื่องคือ Security, Economic, Social Justice โดยสิ่งที่เป็นหัวใจอยู่ข้างในคือ ความเป็นธรรม (equity) ตัวแทนจาก เอ็นจีโอ Global Health Movement เสนอว่าน่าจะเน้น social determinant of health ด้วย

          ผมได้เรียนรู้ว่า แต่ละประเด็นย่อยมองได้หลายแบบมาก มีคนบอกว่า ประเด็นสำคัญเรื่องเศรษฐกิจ เกี่ยวกับสุขภาพคือ ระบบสุขภาพมีการจ้างงานคนมาก และผมแถมว่า ในประเทศที่วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ก้าวหน้า เขามีรายได้จากธุรกิจยา และเวชภัณฑ์ เป็นกอบเป็นกำ และในธุรกิจนี้มีความท้าทายด้านจริยธรรม และความเป็นธรรมอยู่มาก

          ประเด็นย่อยที่ ๒ Governance ก็ซับซ้อนไม่แพ้กัน มี ๒ ด้านของเหรียญ คือกลไกกำกับกิจกรรม สุขภาพโลก (Global Health Governance) กับกลไกกำกับระดับโลกให้โลกมีสุขภาวะ (Global Governance for Health)

          กลไกกำกับระดับโลกเพื่อให้โลกมีสุขภาวะ มีตัวอย่างจะๆ คือกลไกกำกับอุตสาหกรรมที่เป็นผลร้าย ต่อสุขภาพ ตัวร้ายที่สุดคือบุหรี่และยาสูบ ผมไปประชุมที่ฝรั่งเศส ไปเดินตามตลาดในเมือง เห็นวัยรุ่นฝรั่งเศส สูบบุหรี่กันทั่วไป เขาล้าหลังกว่าสังคมไทยมาก ในเรื่องการกำกับอุตสาหกรรมบุหรี่ การจะหน่ายบุหรี่ และการสูบบุหรี่โดยไม่เผื่อแผ่สารพิษจากควันบุหรี่แก่ผู้อื่น

          มีการเอ่ยถึงGovernance 3 แบบ : Governance by State, by Market, by Network ซึ่งหมายความว่ามี แนวโน้มที่อำนาจกำกับผลประโยชน์สาธารณะจะเคลื่อนสู่สภาพ “กำกับโดยมีส่วนร่วม” มากขึ้นเรื่อยๆ เป็นส่วนหนึ่งของแนวโน้ม “รัฐเล็กลง” ในด้านต่างๆ ไม่เฉพาะการกำกับดูแลด้านสุขภาวะ

          มีคนเอ่ยว่า แนวโน้มของ Governance ไปสู่ 2P : Pluralism และ Paralysis ซึ่งผมคิดว่า นั่นเป็นวิธีคิดแบบคนไม่มีวุฒิภาวะ

          ผมคิดเอาเองว่า ต้องกำกับให้เป้าหมาย wellbeing อยู่เหนือ consumerism

          ประเด็นย่อยที่ ๓ Global Health Systems and Financing ก็เป็นเรื่องซับซ้อนสุดๆ ทาง USAID เป็น coordinator ร่วมกับ WB และ JICA มีการเอ่ยถึง ระบบคุ้มครองทางสังคม ระบบการกุศลหรือการบริจาคเพื่อ สาธารณประโยชน์ (philanthropy) การใช้เงินและทรัพยากรอื่นๆ เพื่อการสร้างเสริมสุขภาพ และป้องกันโรค การลงทุนตามข้อมูล Social Determinants of Health น่าจะสำคัญมาก ประเด็นสำคัญคือ หากไม่เลือกทำงาน แบบฉลาด จี้ถูกจุด และมียุทธศาสตร์ที่ถูกต้อง มีเงินมากเท่าไรก็ไม่พอ

          เรื่องการเพิ่มเงินงบประมาณลงทุนเพื่อสุขภาพนี้ ฟังตื้นๆ ก็ว่าดี แต่คุณหมอสุวิทย์ วิบุลผลประเสริฐ บอกว่า อเมริกาออกรายงาน Investing in Health ออกมาในปี 1993 ทำให้มีเงินงบประมาณด้านการพัฒนา สุขภาพอู้ฟู่ขึ้นมาก คำถามคือเงินไปถูกที่ ถูกเรื่อง ถูกยุทธศาสตร์ และได้ผลต่อกลุ่มที่ถูกต้อง หรือไม่ คำคมในเรื่องนี้คือ More money to health vs. More health to money

          ในที่ประชุมมีคนถามว่า มั่นใจได้อย่างไรว่าการประชุมจะดำเนินไปตรงตามเป้า และบรรลุผลที่กำหนด จึงเป็นโอกาส ให้คุณหมอสุวิทย์ แจ้งต่อที่ประชุมว่า เราเองก็ไม่มั่นใจว่าการประชุมแต่ละครั้งจะประสบ ความสำเร็จ ขึ้นอยู่กับการทำงานของทีม co-host และ co-organizer ขึ้นกับการทำงานร่วมกันอย่างเข้มแข็ง โดยเราโชคดีที่การทำงานประสบผลสำเร็จมา ๘ ครั้งแล้ว การโต้ตอบนี้ สร้างบรรยายกาศของ co-ownership ของ co-host และ co-organizer อย่างดีมาก

          การประชุม PMAC 2015 จะมีการประกาศ Call to Action จึงต้องมีทีมร่วมทำงานยกร่างล่วงหน้า จาก co-host และ co-organizer

วิจารณ์ พานิช

๒๙ พ.ค. ๕๗