สิทธิ คือประโยชน์ที่ได้รับการคุ้มครองและรับรองโดยกฎหมาย หรือหมายถึงประโยชน์อันบุคคลมีอยู่และบุคคลอื่นมีหน้าที่ต้องเคารพจึงกล่าวได้ว่าสภาพบุคคลทำให้มนุษย์มีสิทธิและหน้าที่ต่างๆตามกฎหมาย เมื่อมนุษย์เราเกิดมามีสภาพบุคคลแล้วต้องมีชื่อตัว ชื่อสกุล ภูมิลำเนา และสัญชาติ เป็นต้น สิ่งเหล่านี้ล้วนแต่เป็นสิ่งที่มีกฎหมายให้การรับรองและคุ้มครองไว้ เช่น ตามพระราชบัญญัติชื่อบุคคล พ.ศ.๒๕๐๕ มาตรา ๕ บัญญัติว่า “ผู้มีสัญชาติไทยต้องมีชื่อตัวและชื่อสกุลและจะมีชื่อรองก็ได้” ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๓๗ บัญญัติว่า “ภูมิลำเนาของบุคคลธรรมดา ได้แก่ ถิ่นอันบุคคลนั้นมีสถานที่อยู่เป็นแหล่งสำคัญ”และตามพระราชบัญญัติสัญชาติ พ.ศ.๒๕๐๘ มาตรา๗ ผู้เกิดโดยบิดาหรือมารดาเป็นคนไทยย่อมได้สัญชาติไทย เป็นต้น
นายอาป่าเกิดในประเทศไทย ตำบลแม่ยาว อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย โดยบิดาและมารดาของนายอาป่าเป็นชาวอาข่าโดยทั้ง 2 คนนั้นนับเป็นบุคคลไร้รัฐไร้สัญชาติที่อพยพมาจากประเทศเมียนม่าร์ ในปีพ.ศ. 2542 นายอาป่าและบิดามารดาของเขาได้รับการสำรวจและจัดทำ ทะเบียนประวัติชุมชนบนพื้นที่สูงตามแผนแม่บทฯ ฉบับที่ 2 ทั้งนี้มติคณะรัฐมนตรีตั้งแต่พ.ศ. 2543 ครอบครัวของนายอาป่ารวมทั้งนายอาป่าเองได้รับสิทธิอาศัยชั่วคราวตามกฎหมายไทยว่าด้วยคนเข้าเมือง ทำให้ได้รับการบันทึกในทร. 13 ในสถานะ คนมีสิทธิอาศัยชั่วคราว ทั้งนี้จึงเห็นว่าณ จุดนี้นายอาป่าและครอบครัวจึงนับเป็นบุคคลซึ่งมีรัฐแล้ว รวมทั้งบุคคลทั้งหมดนั้นยังมีเลขประจำตัวประชาชนไทย 13 หลัก ขึ้นต้นด้วยเลข 6 จากที่กล่าวมานี้จะเห็นว่าในกรณีของนายอาป่าเมื่อเขาเป็นบุคคลซึ้งเกิดในประเทศไทยตามหลักการได้สัญชาติตามหลักดินแดนแล้วนายอาป่าจึงเป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้สัญชาติไทยโดยสามารถร้องขอได้จากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยตามมติคณะรัฐมนตรีพ.ศ. 2553 แต่ปัญหาที่เกิดขึ้นนั้นกล่าวคือนายอาป่าไม่สามารถที่จะยื่นร้องขอสิทธิในสัญชาติไทยได้เนื่องด้วยเขายังไม่ประสบผลสำเร็จในการร้องขอทำหนังสือรับรองการเกิดต่ออำเภอเมือง จังหวัดเชียงรายได้ ดังนั้นเมื่อไม่สามารถจะหาเอกสารในการพิสูจน์การเกิดในประเทศไทยได้ สัญชาติไทยที่นายอาป่าจะต้องได้รับอย่างชอบธรรมนั้นก็สามารถจะมีได้ นายอาป่าจึงยังกลายเป็นบุคคลผู้ไร้สัญชาติอยู่นั่นเอง
และเนื่องด้วยความเป็นบุคคลผู้ไร้สัญชาติของนายอาป่านั่นเองส่งผลให้นายอาป่านั้นประสบปัญหาด้านสิทธิมนุษยชนในประการต่างๆ ทั้งนี้ข้าพเจ้าจะขอยกตัวอย่างประเด็นปัญหาที่สำคัญอันสืบเนื่องไปในกรณีการละเมิดสิทธิมนุษยชน กล่าวคือ นายอาป่านั้นได้ประสบอุบัติเหตุรถยนต์ชนกันบนถนน อันส่งผลให้นายอาป่านั้นได้รับบาดเจ็บอันส่งผลให้สภาพร่างกายในส่วนขาของนายอาป่านั้นไม่สามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพและไม่อาจจะรู้ได้ว่าขาของนายอาป่านั้นจะกลับมามีสมรรถภาพเช่นคนปกติได้อีกหรือไม่ ทั้งนี้นายอาป่ายังถูกฟ้องต่อศาลในความผิดข้อหาขับรถโดยประมาทต่อศาลยุติธรรม จากประเด็นปัญหาในข้างต้นนั้นนายอาป่าได้ถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนโดยสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ประการกล่าวคือ ในประเด็นเรื่องสิทธิในการรักษาพยาบาล ซึ่งในประเด็นดังกล่าวนั้นจากวานเขียนในครั้งก่อนนั้นข้าพเจ้าได้ทำการพิจารณาไปแล้ว ดังนั้นข้าพเจ้าจึงขอพิจารณาประเด็นด้านสิทธิมนุษยชนอีกประเด็นหนึ่งกล่าวคือประเด็นสิทธิในกระบวนยุติธรรม เนื่องด้วยนายอาป่าเป็นบุคคลผู้มีปัญหาทางสถานะ กล่าวคือเป็นบุคคลผู้ประสบปัญหาความไร้สัญชาติอันหมายความว่าเป็นบุคคลผู้มีการรับรองทั้งรัฐเจ้าของทะเบียนราษฎรแต่ไร้การรับรองของรัฐเจ้าของสัญชาติในที่นี้คือสัญชาติไทยนั่นเอง เนื่องด้วยปัญหาดังกล่าวนี้เอง นายอาป่าจึงกลายเป็นบุคคลผู้อยู่ในฐานะที่ตกเป็นเบี้ยล่างอย่างเห็นได้ชัด เพราะเนื่องจากคู่กรณีอีกฝ่ายนั้นทำการต่อสู้คดีโดยการหาช่องว่างในเรื่องอื่นๆอันมิใช่ประเด็นสำคัญในคดีกล่าวคือการยกเรื่องความไร้สัญชาติของนายอาป่าขึ้นมาต่อสู้ โดยข้าพเจ้าเห็นว่าการยกเรื่องดังกล่าวนี้ประกอบกับฐานะของนายอาป่าที่ไม่ได้รับความช่วยเหลือจากทางรัฐมากนักจากการเป็นบุคคลผู้มีปัญหาสถานะ ย่อมส่งผลให้นายอาป่านั้นไม่ได้รับความช่วยเหลือในการสู้คดีจากทางรัฐเช่นกัน โดยหลักสำคัญคือ ค่าใช้จ่ายในการสู้คดีของนายอาป่า โดยหากไร้ซึ่งการช่วยเหลือจากทางรัฐในเรื่องดังกล่าวแล้วการที่จะชนะคดีนั้นย่อมเป็นไปได้ยากมาก
ดังนั้นปัญหาคนไร้รัฐ ไร้สัญชาติยังมีอย่างมากมายในโลกปัจจุบัน แต่ทว่ายังมีการช่วยกันหาทางออกให้กับปัญหานี้ ซึ่งผลที่ตามมาก็คือ การกระทบถึงความมั่นคงของรัฐ เพราะฉะนั้นการจะให้มนุษย์มีสัญชาติได้ ต้องทำไปในแนวทางที่กฎหมายบัญญัติและรับรองไว้ให้ เพื่อไม่ให้เกิดความวุ่นวายและให้เกิดความสงบสุขในสังคม
http://www.mfa.go.th/humanrights/images/stories/bo... (15 พฤษภาคม 2557).
สัญชาติ:สิทธิขั้นพื้นฐานของมนุษย์”(ออนไลน์) www.law.moi.go.th/2551/article011.doc (สืบค้นวันที่ 15 พฤษภาคม 2557)
