คนเข้าเมือง หมายความว่า คนต่างด้าวซึ่งเข้ามาในราชอาณาจักร เป็นไปตามมาตรา 4 พระราชบัญญัติคนเข้าเมือง พ.ศ. 2522 [1] โดยคนเข้าเมืองมีอยู่ 3 ประเภท คือ คนที่เข้ามาเมืองไทยโดยข้อเท็จจริง คนอ้างว่ามีสัญชาติไทยแต่ยังไม่ผ่านการพิสูจน์ และคนเกิดในไทยแต่ถูกถือเป็นคนเข้าเมือง ซึ่งการเข้าเมืองและการพำนักอาศัยของคนต่างด้าว ถือเป็นอำนาจอธิปไตยและดุลยพินิจของรัฐเจ้าของดินแดน (รัฐผู้รับ) กฎหมายระหว่างประเทศไม่ได้บังคับให้รัฐมีหน้าที่ต้องรับหรืออนุญาตให้คนต่างด้าวเข้ามาในรัฐตน รัฐจึงมีอำนาจอย่างสมบูรณ์ที่จะอนุญาตหรือไม่อนุญาตให้คนต่างด้าวเข้ามาในรัฐก็ได้ โดยรัฐเจ้าของดินแดนมีอำนาจในการตรากฎหมายควบคุมการเข้าเมืองของคนต่างด้าวภายใต้เงื่อนไขใดๆได้อย่างเต็มที่
อย่างไรก็ตามมนุษย์ทุกคนย่อมมีสิทธิในการเดินทางตามปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนข้อ 13(1) ทุกคนมีสิทธิในอิสรภาพแห่งการ เคลื่อนย้ายและการอยู่อาศัยภายในพรมแดนของแต่ละรัฐ (2) ทุกคนมีสิทธิที่จะออกนอกประเทศใดรวมทั้งประเทศของตนเอง และสิทธิที่จะกลับสู่ประเทศตนแต่เมื่อพิจารณาตามพระราชบัญญัติคนเข้าเมือง พ.ศ. 2522 [1] จะเห็นได้ว่าได้มีการกำหนดเงื่อนไขแก่บุคคลที่จะเข้าเมือง ดังต่อไปนี้ ตามมาตรามาตรา 11 บุคคลซึ่งเดินทางเข้ามาในหรือออกไปนอกราชอาณาจักรจะต้องเดินทางเข้ามาหรือออกไปตามช่องทาง ด่านตรวจคนเข้าเมือง เขตท่าสถานี หรือท้องที่และตามกำหนดเวลา ทั้งนี้ ตามที่รัฐมนตรีจะได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา และ
มาตรา 12 ห้ามมิให้คนต่างด้าวซึ่งมีลักษณะอย่างใดอย่างหนึ่งดังต่อไปนี้เข้ามาในราชอาณาจักร
(1) ไม่มีหนังสือเดินทางหรือเอกสารใช้แทนหนังสือเดินทางอันถูกต้องและยังสมบูรณ์อยู่ หรือมีแต่ไม่ได้รับการตรวจลงตราในหนังสือเดินทางหรือเอกสารใช้แทนหนังสือเดินทางเช่นว่านั้นจากสถานทูตหรือสถานกงสุลไทยในต่างประเทศหรือจากกระทรวงการต่างประเทศ เว้นแต่กรณีที่ไม่ต้องมีการตรวจลงตราสำหรับคนต่างด้าวบางประเภทเป็นกรณีพิเศษ
ซึ่งถ้าหากบุคคลดังกล่าวได้เข้ามาในประเทศไทยโดยมิได้ปฏิบัติตามเงื่อนไขตามที่กฎหมายกำหนด บุคคลดังกล่าวก็จะเป็นบุคคลที่เข้าเมืองโดยผิดกฎหมาย
เมื่อพิจารณากรณีน้องนิวัฒน์ จันทร์คำ หรือน้องนิค ซึ่งเกิดเมื่อวันที่ 13 เมษายน 2538 โดยไม่ทราบสถานที่เกิดชัดเจน ทราบเพียงว่าเกิดในประเทศเมียนม่าร์ ไม่มีหนังสือรับรองการเกิด ไม่มีทะเบียนบ้าน ทะเบียนประวัติ และไม่มีหมายเลขประจำตัวประชาชน น้องนิดจึงเป็นบุคคลไร้รัฐและไร้สัญชาติ เมื่อน้องนิคไร้รัฐและไร้สัญชาติจึงส่งผลให้น้องนิคถูกจำกัดสิทธิบางประการ เช่น สิทธิในการประกอบอาชีพ สิทธิในหลักประกันสุขภาพ เป็นต้น
ต่อมาบิดามารดาได้พาน้องนิคเดินทางเข้าประเทศไทย โดยไม่มีเอกสารแสดงตน และน้องนิคก็ไม่มีเอกสารแสดงตนเช่นกัน น้องนิคจึงเป็นคนต่างด้าวที่เข้าเมืองไทยโดยผิดกฎหมายตามมาตรา 11 และมาตรา 12 พระราชบัญญัติคนเข้าเมือง พ.ศ. 2522 แต่อย่างไรก็ตามในขณะนั้นน้องนิคยังเป็นเด็กที่เดินทางเข้ามาตามบิดามารดา จึงไม่มีเจตนาที่จะเข้าเมืองโดยผิดกฎหมาย ดังนั้นจึงไม่สามารถดำเนินคดีกับน้องนิคฐานเข้าเมืองโดยผิดกฎหมายได้
อย่างไรก็ตามน้องนิคมีสิทธิในการได้รับการรับรองสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐานข้อ 6 ทุกคนมีสิทธิที่จะได้รับการยอมรับทุกแห่งหนว่าเป็นบุคคลตามกฎหมาย แห่งปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน [2] และข้อ 16 บุคคลทุกคนมีสิทธิที่จะได้รับการยอมรับว่าเป็นบุคคลตามกฎหมายในทุกแห่งหนแห่งกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง [3] แต่จากข้อเท็จจริง น้องนิคได้ติดต่อคุณครูเพื่อสำรวจและบันทึกชื่อในทะเบียนราษฎรพร้อมกับทำบัตรประจำตัว แต่คุณครูกลับแจ้งว่าบัตรประจำตัวลักษณะนี้เปิดทำเป็นช่วงเวลาเท่านั้น การกระทำดังกล่าวจึงเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐานของน้องนิค
แม้ว่าน้องนิคจะเป็นคนไร้รัฐและไร้สัญชาติ แต่มิได้ส่งผลให้น้องนิคถูกจำกัดสิทธิด้านการศึกษา เนื่องจากสิทธิดังกล่าวเป็นสิทธิมนุษยชนพื้นฐานที่มนุษย์ทุกคนย่อมได้รับ เป็นไปตามข้อ 26(1) ทุกคนมีสิทธิในการศึกษาการศึกษาจะต้องให้เปล่าอย่างน้อยในขั้นประถมศึกษาและขั้นพื้นฐาน การศึกษาระดับประถมจะต้องเป็นภาคบังคับ การศึกษาด้านวิชาการและวิชาชีพจะต้องเปิดเป็นการทั่วไป และการศึกษาระดับสูง ขึ้นไปจะต้องเข้าถึงได้อย่างเสมอภาคสำหรับทุกคนบนพื้นฐานของคุณสมบัติความเหมาะสม รวมถึงการที่น้องนิคได้รับการคัดเลือกเป็นประธานนักเรียน ซึ่งเป็นสิทธิในการมีส่วนร่วม น้องนิคก็มิได้ถูกจำกัดสิทธิดังกล่าวแต่อย่างใดตามข้อ 27 (1) ทุกคนมีสิทธิที่จะเข้าร่วมโดยอิสระ ในชีวิตทางวัฒนธรรมของชุมชน ที่จะเพลิดเพลินกับศิลปะ และมีส่วนในความรุดหน้า และ คุณประโยชน์ทางวิทยาศาสตร์ และเมื่อพิจารณาถึงข้อเท็จจริงน้องนิคสามารถใช้สิทธิดังกล่าวได้โดยไม่ถูกละเมิด โรงเรียนจึงมิได้ละเมิดสิทธิดังกล่าวของน้องนิค
ดังนั้นแม้น้องนิคจะเป็นคนไร้รัฐและไร้สัญชาติ แต่น้องนิคก็ยังมีสิทธิได้รับสิทธิขั้นพื้นฐานต่างๆ เนื่องจากสิทธิดังกล่าวเป็นสิทธิมนุษยชนที่มนุษย์ทุกคนย่อมได้รับ
เขียน 15 พฤษภาคม 2557
เมธสา เอื้อโอภาพัฒน์
[1] “พระราชบัญญัติคนเข้าเมือง พ.ศ. 2522.” [ระบบออนไลน์] เข้าถึงได้จากhttp://www.immigration.go.th/nov2004/doc/act_imm_2... สืบค้น 15 พฤษภาคม 2557
[2] “ปฎิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน.” [ระบบออนไลน์] เข้าถึงได้จาก
http://www.mfa.go.th/humanrights/images/stories/book.pdfสืบค้น 15 พฤษภาคม 2557
[3]“กติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง.” [ระบบออนไลน์] เข้าถึงได้จาก
http://www.mfa.go.th/humanrights/images/stories/iccprt.pdf สืบค้น 15 พฤษภาคม 2557
[4] "เอกสารประกอบการบรรยายวิชาน.๓๙๖กฎหมายสิทธิมนุษยชน." โดย คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ สืบค้น 15 พฤษภาคม 2557
