โครงการเสริมสร้างศักยภาพยุวอาสาและชุมชนรับมือภัยพิบัติจังหวัดน่าน
Young volunteers and community capacity building surveillance and disaster in NAN Province
สนับสนุนโดย สำนักงานสร้างเสริมสุขภาพ(สสส.) 57-00-0204
ดำเนินการโดย ศูนย์เรียนรู้เพื่อเสริมสร้างศักยภาพชุมชนฯ เลขที่ 105 ม.7 ต.ไชยสถาน อ.เมือง จ.น่าน 55000
(องค์กรสาธารณประโยชน์ ตาม พรบ.ส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคม พ.ศ.2546)
พื้นที่ดำเนินการ ตำบลเมืองลี และตำบลปิงหลวง อ.นาหมื่น จ.น่าน
ระยะเวลาดำเนินการ มกราคม - พฤศจิกายน 2557
จากบทเรียนในเหตุการณ์น้ำท่วมครั้งใหญ่เมื่อปี ๒๕๕๔ ที่ผ่านมา ประกอบกับความเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมและภูมิประเทศ จึงทำให้ไม่สามารถพยากรณ์ได้ล่วงหน้าว่าจะเกิดภัยพิบัติรุนแรงหรือไม่ ในขณะเดียวเมื่อเกิดเหตุการณ์ปัจจุบันทันด่วน กลุ่มเด็กและเยาวชนในพื้นที่จะกลายเป็นกลุ่มประชากรที่น่าห่วงมากที่สุด เนื่องจากกลุ่มเด็กและเยาวชนขาดทักษะในการช่วยเหลือตัวเอง แม้จะมีความพยายามจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น กรมทรัพยากรธรณี กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้มีการสร้างเครือข่ายเฝ้าระวัง ซึ่งมีมาตรการเพียงเฝ้าระวังเตือนภัย แต่เมื่อเผชิญเหตุการณ์ถึงระดับความรุนแรงสูงสุดที่ต้องมีการอพยพหรือการช่วยเหลือตัวเองในเบื้องต้นก็ยังไม่มีแผนรับมือกับปัญหาที่เกิดทั้งก่อนและหลัง ในขณะที่หน่วยงานระดับท้องถิ่นอย่างองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) ส่วนใหญ่ก็ยังไม่มีแผนรับมือภัยพิบัติที่ชัดเจน เมื่อมองลึกลงไปในระดับหมู่บ้านและครอบครัว ก็ยังขาดความตระหนักในการป้องกันปัญหาดังกล่าว ทำได้เพียงร้องขอและรอความช่วยเหลือเท่านั้น และเมื่อเกิดเหตุการณ์เหล่านี้ขึ้นก็จะส่งผลให้โรงเรียนและชุมชนได้รับผลกระทบทั้งทางร่างกายและจิตใจอย่างที่ประเมินค่ามิได้ เช่น โรงเรียนอาจจะสูญเสียบุคลากรทางการศึกษาที่จะสามารถสร้างประโยชน์ให้กับโรงเรียนต่อไป เด็กบางคนอาจจะกลายเป็นเด็กกำพร้าก็ได้ คนในชุมชนจะเกิดการหวาดกลัวอยู่ตลอดเวลาจนไม่สามารถที่จะอาศัยอยู่ในชุมชนได้ เป็นต้น
ดังนั้น ศูนย์เรียนรู้เพื่อเสริมสร้างศักยภาพชุมชนตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง จึงได้จัดทำโครงการเสริมสร้างศักยภาพยุวอาสาและชุมชนรับมือภัยพิบัติจังหวัดน่าน โดยอาศัยแนวคิดในการ “สร้างความเชื่อมั่นในตนเองซึ่งต้องอาศัยความร่วมมือร่วมใจจากทุกคนในชุมชนเพื่อจัดการรับมือกับปัญหาภัยพิบัติ โดยเชื่อเสมอว่า ทางออกของทุกคนในชุมชนไม่ใช้เพียงรอรับการช่วยเหลือจากภายนอก การรู้เท่าทันอย่างมีสติและช่วยเหลือกันอย่างกัลยาณมิตรต่างหาก คือ เป้าหมายในการสร้างแผนรับมือกับภัยพิบัติอย่างยั่งยืน ” เด็กและเยาวชนที่เข้าร่วมโครงการ ในฐานะยุวอาสารับมือภัยพิบัตินอกจากจะได้ตระหนักถึงปัญหาของภัยพิบัติทางธรรมชาติตลอดจนการเสริมสร้างทักษะการช่วยเหลือตนเองและเป็นหน่วยสนับสนุน ในกรณีที่กลุ่มผู้ใหญ่ต้องการขอความช่วยเหลือ เพื่อให้เกิดกลไกการขับเคลื่อนงานอย่างบูรณาการทั้งด้านองค์ความรู้และความร่วมมือ จึงอาศัยการก่อตั้ง “ชมรมเพื่อนสู้ภัย” ในระดับโรงเรียนให้เกิดการทำงานอย่างต่อเนื่อง ในส่วนระดับตำบลเกิด “คณะทำงานภัยพิบัติชุมชน” โดยองค์การบริหารส่วนตำบลมีส่วนผลักดันการทำงานร่วมกันของกลุ่มเด็กเยาวชนและแกนนำผู้ใหญ่ให้มาการทบทวนความรู้หลังผ่านการอบรมจากโครงการอย่างน้อยเดือนละ 1 ครั้ง เพื่อ เป็นการซักซ้อมความเข้าใจและความพร้อมในการเผชิญเหตุอย่างเป็นระบบพร้อมทั้งเชื่อมโยงการทำงานของ ภาครัฐ และภาคเอกชน จึงเป็นอีกหนึ่งเครื่องมือที่สร้างความเชื่อมั่นในตนเองของชุมชนให้มีแผนรองรับการเกิดธรณีพิบัติหรือภัยพิบัติ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
วัตถุประสงค์
- เพื่อสร้างจิตสำนึกและความเข้าใจถึงสาเหตุการเกิดภัยพิบัติของชุมชนเป้าหมาย
- เพื่อให้ ครู ผู้นำชุมชน เครือข่ายผู้ปกครอง เกิดความตระหนักต่อการสร้างความพร้อมรับมือภัยจากภัยพิบัติในระดับชุมชนและโรงเรียน
- เพื่อพัฒนาศักยภาพ ครูแกนนำ ผู้นำชุมชนและเครือข่ายผู้ปกครอง ให้มีความพร้อมรับมือภัยธรณีพิบัติ
- เพื่อสร้างกระบวนการเรียนรู้ในขณะเกิดและหลังเกิดภัยพิบัติอย่างมีส่วนร่วมของ เครือข่ายครูผู้ปกครอง ในรูปแบบ “ชมรมเพื่อนกู้ภัย” ในโรงเรียนนำไปสู่การสนธิกำลังกับระดับชุมชนที่มีคณะทำงานภัยพิบัติตำบล
