โดย รศ.ดร.พันธุ์ทิพย์ กาญจนะจิตรา สายสุนทร
เมื่อวันที่ ๑๘ กันยายน พ.ศ.๒๕๕๖
https://www.facebook.com/note.php?saved&¬e_id=10151907816578834
----------------------------------------------------
โดยการศึกษาวิวัฒนาการของกฎหมายไทยว่าด้วยการจัดการประชากร (Population Management) เราอาจจำแนกบุคคลที่มีปัญหาสถานะบุคคลตามกฎหมายออกเป็น ๓ ประเภท กล่าวคือ (๑) บุคคลที่ไร้สถานะบุคคลตามกฎหมายทะเบียนราษฎร (๒) บุคคลที่ไร้สถานะบุคคลตามกฎหมายสัญชาติ และ (๓) บุคคลที่ไร้สถานะบุคคลตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมือง
บุคคลที่มีปัญหาสถานะบุคคลตามกฎหมายในประการแรก ก็คือ บุคคลที่ไร้สถานะบุคคลตามกฎหมายโดยสิ้นเชิง ทั้งนี้เพราะบุคคลในลักษณะนี้ไม่ได้รับการบันทึกตัวบุคคลในทะเบียนราษฎรของรัฐใดเลยบนโลก พวกเขาตกหล่นจากทะเบียนบุคคลของทุกรัฐในโลก ดังนั้น จึงอาจกล่าวได้ว่า บุคคลในลักษณะนี้จึงมีลักษณะบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียนราษฎร หลักกฎหมายระหว่างประเทศเรียกบุคคลในลักษณะนี้ว่า คนไร้รัฐ (Stateless Persons) เพราะเมื่อพวกเขาไม่มีชื่อในทะเบียนราษฎรของรัฐใดเลยบนโลก พวกเขาจึงปราศจากเอกสารของรัฐที่รับรองสถานะบุคคลตามกฎหมาย (Undocumented Person) พวกเขาไม่ได้รับการับรองโดยรัฐ ซึ่งในวันนี้ กรมการปกครองไทยเรียกพวกเขาอีกอย่างหนึ่งว่า “บุคคลผู้ไม่มีสถานะทางทะเบียนราษฎร” ในกฎหมายปกครองลูกบทของ พ.ร.บ.การทะเบียนราษฎร พ.ศ.๒๕๓๔ ซึ่งกรมการปกครองเป็นหน่วยงานหลักในการปฏิบัติการภายใต้กฎหมายนี้
บุคคลที่มีปัญหาสถานะบุคคลตามกฎหมายในประการที่สอง ก็คือ บุคคลที่ไร้สถานะความเป็นคนชาติในทะเบียนราษฎรของทุกประเทศของโลก หรือที่เรียกกันโดยทั่วไปว่า “คนไร้สัญชาติ (Nationality-less Persons) พวกเขาจะมีสถานะเป็นเพียง “คนต่างด้าว” ในสายตาของทุกรัฐบนโลก ซึ่งบุคคลในลักษณะนี้อาจมีชื่อหรือไม่มีชื่อในทะเบียนราษฎรของรับใดรัฐหนึ่งก็ได้
บุคคลที่มีปัญหาสถานะบุคคลตามกฎหมายในประการที่สาม ก็คือ บุคคลที่ไร้สถานะความเป็นบุคคลที่ถูกกฎหมาย กล่าวคือ พวกเขาจะมีสถานะเป็นคนที่ผิดกฎหมาย (Unlawful People) ในสายตาของทุกรัฐบนโลก ซึ่งบุคคลในลักษณะนี้อาจมีชื่อหรือไม่มีชื่อในทะเบียนราษฎรของรับใดรัฐหนึ่งก็ได้ ในกรณีที่พวกเขาได้รับการผ่อนผันให้สิทธิอาศัยในประเทศไทยทั้งที่ยังมีสถานะเป็นคนผิดกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมือง พวกเขาก็จะมีสถานะเป็น “ราษฎรไทย” ตามกฎหมายว่าด้วยการทะเบียนราษฎรได้ ในสถานการณ์เช่นนี้ พวกเขาจะมีลักษณะกึ่งถูกกฎหมายกึ่งผิดกฎหมาย
