นักวิทยาศาสตร์ดีเด่นปี ๒๕๕๖ นี้ เป็นคนที่ผมเก็งไว้หลายปีแล้ว คือ ศ. ดร. โสพิศ วงศ์คำ กับ รศ. (ที่จริงกำลังรอโปรดเกล้าฯ เป็น ศ.) ดร. บรรจบ ศรีภา แห่งมหาวิทยาลัยขอนแก่น   ที่ ๒ ท่านเป็นสมาชิกของศูนย์วิจัยพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ของ มข.   ที่ผมเขียนบันทึกแสดงความชื่นชมบ่อยๆ ที่นี่    อ่านข่าวประกาศรางวัลเมื่อวันที่ ๒ ส.ค. ๕๖ ได้ ที่นี่

ในประเทศไทยมีคนติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ ๑๐ ล้านคน อยู่ในภาคอีสานกับภาคเหนือ   และแต่ละปีมีคนเป็นมะเร็งท่อน้ำดี ๒๕,๐๐๐ คน   นอกจากนั้น ยังเป็นปัญหาของคนในประเทศอินโดจีนเพื่อนบ้านด้วย

 ศ. ดร. โสพิศ ทำงานวิจัยทางด้าน molecular biology ของมะเร็งท่อน้ำดี   ค้นพบการกลายพันธุ์ของยีนที่พบร่วมกับมะเร็งที่แพร่กระจาย   และค้นพบการกลายพันธุ์ของยีน (MUC5AC) ที่ตรวจพบได้ในเลือดส่วนน้ำเหลือง    ช่วยให้สามารถตรวจพบคนที่เป็นโรคมะเร็งท่อน้ำดีระยะต้นได้   และยังพบสารที่ไปยับยั้งยีนที่กลายพันธุ์นี้ เป็นช่องทางป้องกันไม่ให้มะเร็งลุกลามได้

ศ. ดร. บรรจบ เป็นนักปรสิตวิทยา ศึกษาเรื่องพยาธิใบไม้ตับ   จนน่าจะถือได้ว่าเก่งที่สุดในโลก    ทำงานโจทย์เชื่อมโยงออกสู่ นิเวศวิทยาสุขภาพ (eco-health)     โดยศึกษาการแพร่กระจายพยาธิใบไม้ตับในชุมชนพื้นที่ชุ่มน้ำแก่งละว้า    เกิดความรู้เรื่องวิธีการลดความชุกของพยาธิใบไม้ตับ ที่เรียกว่า ละว้าโมเดล  

ที่สำคัญ เมื่อดำเนินการไป ๓ - ๔ ปี ความชุกของพยาธิในปลาลดลงอย่างมาก   แสดงให้เห็นว่า ละว้าโมเดลได้ผลในการลดวงจรการแพร่กระจายของพยาธิ    

ในงาน มีการแจกหนังสือ ๑ ศตวรรษวิทยาศาสตร์ กับบทบาทของไทย   ซึ่งมีให้ ดาวน์โหลดได้จาก interactive website   http://www.centurythaiscience.org/home.html   เป็นหนังสือที่ดีมาก ขอแนะนำให้โรงเรียนต่างๆ บันทึกเว็บไซต์นี้ไว้ให้นักเรียนค้นคว้า

ไฮไล้ท์ของงานในปีนี้ ซึ่งไม่เคยมีในงานเลี้ยงแสดงความยินดีต่อนักวิทยาศาสตร์ดีเด่นปีก่อนๆ คือมีการเป่าขลุ่ยและขับลำนำกวีเพื่อวิทยาศาสตร์ไทย โดยศิลปินแห่งชาติและกวีซีไร้ท์ เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์   สร้างอารมณ์สุนทรียให้แก่งานเลี้ยงเป็นอันมาก    ท่านให้ชื่อบทกลอนนี้ว่า “ภูมิวิทยาศาสตร์”    สามารถอ่านกลอนนี้ได้ที่ www.dailynews.co.th/article/1547/226722

  ผมมีโอกาสฟังกวีเนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ร่ายกลอน ๒ ครั้งในช่วงเวลาห่างกันเพียง ๘ วัน    จึงตั้งใจสังเกตวิธีการที่ศิลปินสื่อกับคนทั่วไปให้ได้ทั้งอารมณ์และความหมาย   ผมสังเกตว่า ท่านจะอธิบายความคิดและความหมายของเรื่องนั้นๆ ในภาษาบอกเล่าเสียก่อน    เดาว่าเพื่อให้ความหมายของภาษากวีที่ล้ำลึก เข้าถึงความเข้าใจของคนทั่วไป 

เป็นค่ำที่ผมมีความสุข ประเทืองปัญญาจากปาฐกถาของนักวิทยาศาสตร์ดีเด่น  และประเทืองวิญญาณ จากลำนำกวี  และจากการบรรเลงไวโอลินโดยนักวิทยาศาสตร์ในอนาคต ดช. ธนัช เปลวเทียนยิ่งทวี  ๑, ๒ ที่นอกจากสีไวโอลินแล้ว ยังกล่าวสุนทรพจน์เรื่องทางวิทยาศาสตร์ต่อที่ประชุมด้วย

 

 

วิจารณ์ พานิช

๑๙ ส.ค. ๕๖

 

 

ศ. ดร. โสพิศ วงศ์คำ รับมอบรางวัลจากท่านองคมนตรี ศ. นพ. เกษม วัฒนชัย

 

ศ. ดร. บรรจบ ศรีภา รับมอบรางวัลจากท่านองคมนตรี ศ. นพ. เกษม วัฒนชัย

 

กวีซีไร้ท์ เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ เป่าขลุ่ย

 

กลอนภูมิวิทยาศาสตร์

 

กลอนภูมิวิทยาศาสตร์ (๒)

 

บรรยากาศในงาน

 

ดช. ธนัช เปลวเทียนยิ่งทวี กล่าวสุนทรพจน์