ความงาม & หน้าที่... "เลือดนก" มีอะไร??

 "เลือด: น้ำเลือด & เซลล์เม็ดเลือด"



อุปกรณ์ที่ใช้ในการเก็บเลือด เพื่อศึกษาเซลล์เม็ดเลือดของนก


เรามักจะคุ้นเคยกับการเรียกสีแดงที่มีโทนสีต่างๆกัน หนึ่งในนั้นก็เรียกว่า " สีแดงเลือดนก" ..สีต่างกับแดงอื่นๆยังไงหนอ??   ...ธรรมชาติของนก จึงไม่เพียงแต่จะมีสีสันสวยงามภายนอก สำหรับให้ใครใคร่ศึกษาเท่านั้น  หากรู้จักกันให้ลึกซึ้งถึงระดับเซลล์  ก็มีความงามและความสำคัญไม่น้อย   โดยเฉพาะเซลล์เม็ดเลือดแดง/ขาว  มีความน่าสนใจ ทั้งรูปร่างและหน้าที่   ทั้งนี้เลือดยังหมายรวมถึง ส่วนที่เป็นน้ำเลือด (blood plasma)  หรือส่วน ซีรั่ม (serum)  ที่จะนำไปวิเคราะห์หาค่าต่างๆ เพื่อตอบโจทย์ที่สนใจ ...ไม่ว่าจะเป็นเอนไซม์ต่างๆ  หรือปริมาณสารเคมีที่ปนเปื้อนผ่านห่วงโซ่อาหาร และปรากฏในผู้บริโภคอย่างเช่นนก ..ในเลือดนก  ฯลฯ   

ตัวอย่างน้ำเลือด (พลาสมา) ที่ได้จากการปั่นเหวี่ยง  ในห้องปฏิบัติการ ที่เรียนรู้ ทำจริง เก็บตัวอย่างในภาคสนาม


เลือดและค่าพารามิเตอร์ต่างๆ  จึงใช้เป็นตัวบ่งชี้คุณภาพชีวิต เช่นสุขภาพของนก  โดยนัยแล้ว..ไม่ต่างจากคนเรา  จึ่งควรจะมีค่ามาตรฐาน baseline แต่ละชนิด เก็บไ้ว้ศึกษาเปรียบเทียบเมื่อมีนกที่อยู่ในสภาวะที่ไม่แข็งแรง  บาดเจ็บ เป็นอันตราย ต้องการรักษาให้ดีขึ้น หรือใช้คุณภาพชีวิตของนกบ่งชี้คุณภาพของสิ่งแวดล้อมอีกต่อหนึ่ง

ในทางเทคนิค...ก่อนที่จะนำเลือดมาศึกษา จะต้องศึกษาวิธีการเก็บเลือดให้ดี และเลือกใช้เทคนิคที่เหมาะสม  โดยเฉพาะในกรณีที่ต้องการศึกษาเฉพาะเรื่อง  .. แต่ที่ไม่ยุ่งยากเช่น การเกลี่ยเลือดให้บาง   ( blood smear) หรือ นำเลือดในปริมาณน้อยไปปั่นเหวี่ยงเพื่อตรวยดูค่าเลือดต่างๆ ..


เลือดนกและการศึกษาชนิด/ปริมาณเซลล์..

· การเก็บตัวอย่างเลือดเพื่อหาค่าฮีมาโทคริต (haematocrit) โดยนำเลือดที่เก็บด้วยหลอด capillary tube ไปปั่นเหวี่ยงด้วยเครื่อง (haematocrit centrifuge) แยกน้ำเลือด (plasma) ออกจากเซลล์ แล้วนำไปอ่านค่าเปอร์เซ็นต์เซลล์เม็ดเลือดแดงที่อัดตัวเรียงกันแน่น (packed cell volume, PCV)

ฤ

hematocrit/capillary tube ที่นำมาเก็บเลือดนก  ใช้เพียงหนึ่งหยดเพื่อทำเทคนิค smear ส่วนที่เหลือนำไปปั่น



capillary tube ที่ผ่านการปั่น ทำได้ครั้งละหลายหลอด 

  สังเกตการแยกชั้นของน้ำเลือด (พลาสมา) และเซลล์เม็ดเลือดในแต่ละหลอด


การศึกษาชนิดของเซลล์เม็ดเลือด โดยใช้เทคนิคเกลี่ยเลือดให้บางบนสไลด์  หลังจากนั้นนำสไลด์ที่ได้ไปผ่านขั้นตอนการคงสภาพ และย้อมสี ( Modified Wright’s and Giemsa’s stain) เพื่อศึกษาชนิดและจำนวนของเซลล์เม็ดเลือดแดง (Red blood cell, erythrocyte) และเม็ดเลือดขาวชนิดต่างๆ  (White blood cell) ชนิดต่างๆ.และรายงานเป็นร้อยละที่ตรวจพบเซลล์เม็ดเลือดขาวแต่ละชนิด จากการนับจำนวนหนึ่งร้อยเซลล์  (differential count)



สไลด์ที่ใช้เทคนิคเกลี่ยเลือด  ก่อนนำไปย้อมสีเพื่อศึกษาชนิดและปริมาณเซลล์เม็ดเลือด


ความแตกต่างของเซลล์เม็ดเลือดแดงของนกและคน

นอกจากขนาดและรูปร่างแล้ว สิ่งที่ต่างกันชัดเจนของเซลล์เม็ดเลือดแดงของนกและคนก็คือ  เซลล์เม็ดเลือดแดงของนกมีนิวเคลียส  ส่วนของคนเรา แรกเริ่มสร้างที่ไขกระดูก (Bone marrow) ก็มีนิวเคลียส แต่เมื่อเข้าสู่ระบบไหลเวียนเลือด นิวเคลียสก็สลายไป  

เซลล์เม็ดเลือดแดงของนกมีหน้าที่ลำเลียงออกซิเจน ซึ่งมีความสำคัญในการเกิดปฏิกิริยาเคมีเผาผลาญสารอาหารเพื่อสร้างพลังงาน โดยนกเป็นสิ่งมีชีวิตที่ใช้พลังงานสูงมากในการบิน   และนกมักจะกินแล้ว..ถ่ายเร็ว 


ชนิดของเซลล์เม็ดเลือดชนิดต่างๆของนก

(NB: เซลล์เม็ดเลือดในภาพที่เสนอเป็นของ ..นกกินเปี้ยว (Collared kingfisher) โดยหลังจากนำสไลด์ไปย้อมสีเซลล์เม็ดเลือด ก็จะถ่ายรูปภายใต้กล้องจุลทรรศน์ที่กำลังขยาย 100x10 และ scale bar ที่เห็นในหน่วยของไมโครเมตร)   (สนใจอ่านเิ่พิ่มเติมได้ที่ http://burongtani.oas.psu.ac.th/blog/380)


นกกินเปี้ยว (Collared kingfisher)

นกกินเปี้ยว... มักพบหากินเป็นคู่ ตัวผู้และเมียมีลักษณะคล้ายกันมาก แยกไม่ออกด้วยตาเปล่า  ที่ปัตตานีพบได้บ่อยบริเวณหาดเลน หรือพื้นที่ชุ่มน้ำป่าชายเลน.. .จัดอยู่ในกลุ่มเดียวกับนกกะเต็น อีกหลายชนิด  (Kingfisher) เช่นกะเต็นหัวดำ  กะเต็นอกขาว  กะเต็นใหญ่ฯลฯ    ส่งเสียงร้องดังมากเมื่อเทียบกับขนาดตัว     กินปลา  สัตว์เลื้อยคลานเล็กๆ เช่น จิ้งเหลน กิ้งก่า   ทำรังในรังของปลวก ที่พบได้ตามต้นไม้ เช่นต้นมะพร้าว หรือในสวนยาง (ปักษ์ใต้เรียกว่า "เคง" )  ใช้ปากอันทรงพลังเจาะโพรง  วางไข่และเลี้ยงลูก  โดยทั้งพ่อและแม่ช่วยกันเลี้ยงลูก  จนกว่าจะบินออกจากโพรง...(นกที่เห็น...เป็นรูปถ่ายจากโครงการใส่ห่วงขานก bird ringing) ใน มอ.ปัตตานี) ขณะใส่ห่วงขา 

ข้อสังเกต:   การถูกหนีบด้วย ปากอันทรงพลังจะเจ็บมาก (ยืนยันว่าเป็นเช่นนั้นจริงๆ !!!)  และรับรู้ได้ว่า .. ปลา/สัตว์เล็ก..ซึ่งเป็นอาหาร สดๆ ที่นกชนิดนี้กินเป็นอาหาร  ยากที่จะรอดจากการล่าของ King....ก็..Kingfisher นั่นไง..จึงเป็นที่มาของชื่อหล่ะค่ะ...




(Heterophil, Lymphocyte, Eosinophil, Monocyte คือชนิดของเซลล์เม็ดเลือดขาว สังเกตดูรูปร่าง หรือการติดสีจะแตกต่างกัน)




.ดูแล้วเซลล์เม็ดเลือดนกก็งามไม่น้อย...สีสวยทั้งภายใน และ ภายในนะเนี่ย....สำคัญไม่น้อยเลยน่ะ..มีใครเห็นด้วยบ้างหนอ ? ...art & science..by one's eyes...:-))

๒๗ มิย. ๒๕๕๖

Kwancha..