- การแจกนาม (ยังไม่จบ)

- การเปรียบเทียบคุณศัพท์

- กริยาย่อย (กริยากฤต)

การแจกนามที่มีการานต์แปลกๆ ยังไม่จบนะครับ แต่บางครั้งก็จะต้องรวบกับเรื่องอื่น เพื่อจะได้ไม่เสียเวลา ดังเช่นการเปรียบเทียบคุณศัพท์ จะต้องรู้วิธีแจกนามที่ลงท้าย ยำสฺ เป็นต้น ดังนั้น เข้าเรื่องกันเลย

1. การเปรียบเทียบคุณศัพท์ ขอให้นึกถึงภาษาอังกฤษ เช่น tall (สูง, คำปกติ), taller (สูงกว่า, คำเปรียบเทียบ), โดยมีการเติมเสียงท้ายเข้ากับคำเดิม ในภาษาสันสกฤตก็เช่นกัน หากจะบอกว่า --กว่า ให้เติมเสียง - ยำสฺ ท้ายคุณศัพท์นั้น โดยมีหลักดังนี้

ก. สำหรับ นามเพศชายและเพศกลาง เติม ยำสฺ ที่วิภักติแข็ง

(สำหรับเพศชายคือกรรตุการก ทั้ง 3 พจน์, และกรรมการก เฉพาะ เอกและทวิ, สำหรับเพศกลาง คือ กรรตุการกและกรรมการก พหูพจน์)

แต่โดยมากจะเป็นรูป อียำสฺ (การแทรกเสียง อี แบบนี้ยังพบได้มากในภาษาสันสกฤต ต้องคอยสังเกตกันต่อไป, ที่อ่านๆ มา ว่ากันว่าในภาษาอังกฤษเองก็แทรกเสียงอีหน้าปัจจัยบ้างเหมือนกัน)

ข. สำหรับ นามเพศชายและเพศกลาง วิภักติอ่อน (การกที่เหลือทั้งหมด) ให้เติม ยสฺ (โดยมากจะเป็น อียสฺ)

ค. กรรตุการก เอก เพศชาย ลงท้าย ยานฺ, อาลปนะ เอกพจน์ เพศชาย ลงท้ายเป็น ยนฺ

ง. เพศหญิง เพียงแต่เติม -ยสี  แล้วแจกแบบนามสระอีการานต์

ตัวอย่าง คำว่า ศฺเรยสฺ (ดีกว่า)  คำนี้เป็นรูปสำเร็จมาแบบนี้เลย แต่ตามประวัติว่า น่าจะมาจาก ศฺร แล้วเติม อียำสฺ  

เพศชาย

पुमान् एकः द्वौ बहवः
प्रथमा श्रेयान् श्रेयांसौ श्रेयांसः
सम्बोधनम् श्रेयन् श्रेयांसौ श्रेयांसः
द्वितीया श्रेयांसम् श्रेयांसौ श्रेयसः
तृतीया श्रेयसा श्रेयोभ्याम् श्रेयोभिः
चतुर्थी श्रेयसे श्रेयोभ्याम् श्रेयोभ्यः
पञ्चमी श्रेयसः श्रेयोभ्याम् श्रेयोभ्यः
षष्ठी श्रेयसः श्रेयसोः श्रेयसाम्
सप्तमी श्रेयसि श्रेयसोः श्रेयःसु

เพศกลาง

नपुंसकम् एकः द्वौ बहवः
प्रथमा श्रेयः श्रेयसी श्रेयांसि
सम्बोधनम् श्रेयः श्रेयसी श्रेयांसि
द्वितीया श्रेयः श्रेयसी श्रेयांसि


แบบฝึก
จงแจกนาม ครียำสฺ (น่าเคารพ) ทั้งสามเพศ

2. นามที่ลงท้าย อนฺ (อนฺตฺ) วนฺ (วนฺตฺ) และ มนฺ (มนฺตฺ)  คำนามพวกนี้จัดไว้ในหัวข้อเดียวกัน เพราะ คำที่ลงท้ายพวกนี้ เป็นปัจจัย โดยแบ่งเป็น 2 กลุ่ม คือ
ก. พวกที่ลงท้ายด้วย อนฺ (อนฺตฺ) เป็นปัจจัยของกริยากฤต มีทั้งปัจจุบันกาล และอนาคตกาล (เสียงท้ายสุดเหมือนกัน)
ข. พวกที่ลงท้ายด้วย มนฺ (มนฺตฺ) และ วนฺ (วนฺตฺ) เพื่อบอกความเป็นเจ้าของ เช่น หิมวนฺตฺ (มีหิมะ)
คำพวกนี้ แจกตามวิภักติแข็งและวิภักติอ่อน
*โปรดสังเกตว่า รูปอ่อนคือ อนฺ, วนฺ, มนฺ รูปแข็งคือ อนฺตฺ, วนฺตฺ, มนฺตฺ

ดูตัวอย่างเลยดีกว่า

..

ชาย

  ชีวนฺตฺ

..

..

กลาง

 "ชีวนฺตฺ"

...

..

เอกพจน์

  ทวิพจน์

  พหูพจน์

..

เอกพจน์

  ทวิพจน์

  พหูพจน์

กรรตฤ

ชีวนฺ

ชีวนฺเตา

ชีวนฺตสฺ

…

ชีวตฺ

ชีวนฺตี

ชีวนฺติ

อาลปนะ

ชีวนฺ

ชีวนฺเตา

ชีวนฺตสฺ

…

ชีวตฺ

ชีวนฺตี

ชีวนฺติ

กรรม

ชีวนฺตมฺ

ชีวนฺเตา

ชีวตสฺ

...

ชีวตฺ

ชีวนฺตี

ชีวนฺติ

กรรณ

ชีวตา

ชีวทฺภฺยามฺ

ชีวทฺภิสฺ

...

ชีวตา

ชีวทฺภฺยามฺ

ชีวทฺภิสฺ

สัมประทาน

ชีวเต

ชีวทฺภฺยามฺ

ชีวทฺภยสฺ

...

ชีวเต

ชีวทฺภฺยามฺ

ชีวทฺภยสฺ

อปาทาน

ชีวตสฺ

ชีวทฺภฺยามฺ

ชีวทฺภยสฺ

...

ชีวตสฺ

ชีวทฺภฺยามฺ

ชีวทฺภยสฺ

สัมพันธ

ชีวตสฺ

ชีวโตสฺ

ชีวตามฺ

...

ชีวตสฺ

ชีวโตสฺ

ชีวตามฺ

อธิกรณ

ชีวติ

ชีวโตสฺ

ชีวตฺสุ

...

ชีวติ

ชีวโตสฺ

ชีวตฺสุ

แบบฝึก
จงแจกนาม นยนฺตฺ (√นี), ติษฺฐนฺตฺ (√สฺถา)

3. กรณีที่กริยาของประธาน บุรุษที่ 3 พหูพจน์ ไม่มี นฺ (ซึ่งตามปกติจะเป็น -นฺติ) รูปอ่อนกับรูปแข็งจะเหมือนกัน พบได้ในกรณีของธาตุหมวด 3 ซึ่งต้องซ้ำเสียงธาตุ เช่น หุ > ชุหฺวติ ได้เค้าเป็น ชุหฺวตฺ แล้วนำไปแจก เพศชายได้ ชุหฺวตฺ, ชุหฺวตมฺ, ชุหฺวเตา, ชุหฺวตสฺ ฯลฯ เพศกลางได้ ชุหฺวตฺ ชุหฺวตี ชุหฺวติ (บางตำราว่าแทรก นฺ ได้ ใน เพศกลาง การก 1-2-8 พหูพจน์ฺ) สำหรับกริยากฤตปัจจุบันกาล (ไว้อธิบายอีกที)

4. ทีนี้ก็มีข้อยกเว้นที่น่าปวดหัว คือ กริยากฤตปัจจุบันกาล เพศกลาง การก 1-2-8 ทวิพจน์ จะแทรก -นฺ เสมอ สำหรับเค้าจากธาตุหมวด 1 หมวด 4 และกริยาบอกเหตุ (รวมธาตุหมวด 10)

5. อีกนิดหนึ่ง สำหรับกริยากฤตปัจจุบันกาล จากธาตุหมวด 6 และหมวด 2 ที่ลงท้ายด้วย -อา, และกริยากฤต อนาคตกาลทั้งหมด จะแทรก นฺ หรือไม่ ก็ได้ (รายละเอียดค่อยว่าอีกที)

6. กริยากฤตทั้งหมด และทุกรูปที่ลง อตฺ, จะลบ -นฺ ในเพศกลาง ทวิพจน์ ตัวอย่างเช่น เค้า อทตฺ จาก √อทฺ เมื่อเป็นทวิพจน์จะได้ อทตี (อทตฺ+อี)

7. คุณศัพท์ มหนฺตฺ (ใหญ่) คำนี้ใช้บ่อย แจกรูปแบบนี้ สังเกตรูปที่เหมือนและแตกต่าง ดังนี้

เพศชาย

पुमान् एकः द्वौ बहवः
प्रथमा महान् महान्तौ महान्तः
सम्बोधनम् महान् महान्तौ महान्तः
द्वितीया महान्तम् महान्तौ महतः
तृतीया महता महद्भ्याम् महद्भिः
चतुर्थी महते महद्भ्याम् महद्भ्यः
पञ्चमी महतः महद्भ्याम् महद्भ्यः
षष्ठी महतः महतोः महताम्
सप्तमी महति महतोः महत्सु

เพศกลาง

नपुंसकम् एकः द्वौ बहवः
प्रथमा महत्   महती   महान्ति
सम्बोधनम् महत् महती महान्ति
द्वितीया महत् महती महान्ति

ที่เหลือเหมือนกัน...


ศัพท์

ธาตุ

  • √นินฺทฺ (นินฺทติ) ตำหนิ
  • √ราชฺ (ราชเต) ส่องแสง, ปกครอง
  • √สฺฤ + อป (อปสรติ) ไปไกล. บอกเหตุ (อปสารยติ) ไล่ออกไป

นาม

  • อาทิตฺย ปุ. พระอาทิตย์
  • ครียำสฺ น่าเคารพ
  • ททตฺ (กริยากฤต ปัจจุบันกาล จาก √ทา) ให้
  • ปฺรกาศินฺ, ส. ประกาศี  สว่าง ให้แสงสว่าง
  • ภูต, ส. ภูตา  กลายเป็น (กริยากฤต อดีตกาล จาก √ภู) กลายเป็น; นปุ. สัีตว์โลก
  • วตฺส ปุ. ลูกวัว
  • ศฺเรยำสฺ ดีกว่า ดีที่สุด; นปุ. การปลดปล่อย
  • สนฺตฺ (นปุ. สตฺ) เป็นอยู่; ปุ. คนดี; ส. สตี ภรรยาที่ซื่อสัตย์
  • กริยาวิเศษณ์
  • ศฺวสฺ พรุ่งนี้
  • หิ แน่นอน, จริงๆ, เพราะว่า

แบบฝึก

1. แปลสันสกฤตเป็นไทย

सन्तोsपि न हि राजन्ते दरिद्रस्येतरे गुणाः.

आदित्य इव भूतानां श्रीर्गुणानां प्रकाशिनी/ 11/

  • तिष्ठन्तं गुरुं शिष्यो’नुतिष्ठेद्गच्छन्तमनुगच्छेद्धावन्तमनुधावेत् |1
  • गरीयसः (acc. pl.) श्रेयसे पूज्येत् |2
  • धनिनस्तपस्विभ्यो धनं ददतः शस्यन्ते |3
  • स्निह्यन्तीं भार्यां त्यजन्निन्द्यते |4
  • जीवतः पुत्रस्य मुखं पश्यन्तौ पितरौ तुष्यतः |5
  • भ्रात्रो (gen. du.)रामो यशसा गरीयान् |6
  • एतेषां वणिजां धनानि महान्ति वर्तन्ते |7
  • कुप्य्ते मा कुप्यत |8  ชอบข้อนี้ ลองอ่านหลายๆ รอบ
  • उद्याने पतद्भ्यो विहगेभ्यो धान्यं किरतीः कन्या अपश्यम् |9
  • पित्रोर्जीवतोर्भ्रातरः स्वसारश्च तयोर्धनस्य स्वामिनो न भवेयुः |10
  • धेनुं धयन्तं वत्सं मापसारय |11
  • गुरुषु पिताचार्यो माता च गरीयांसः |12
  • त्वयि जीवति सुखेन वयं जीवामः |13

2. แปลไทยเป็นสันสกฤต

  1. เราย่อมตำหนิ ซึ่งคนรถทั้งหลาย ผู้ตีอยู่ ซึ่งม้าทั้งหลาย
  2. พระเจ้าแผ่นดิน ผู้ลงทัณฑ์อยู่ ซึ่งคนบาปทั้งหลาย และผู้ให้อยู่ ซึ่งอาหาร แก่คนดีทั้งหลาย ย่อมถูกสรรเสริญ
  3. พระราชาผู้ชนะอยู่ในการรบ ย่อมได้รับเกียรติยศอันยิ่งใหญ่
  4. ในบรรดาดวงดาวทั้งหลาย ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์เป็นใหญ่
  5. ในทุ่งนา ฉันเห็นแล้ว ซึ่งนกทั้งหลายกำลังบิน
  6. เขา ผู้มีชีวิตวันนี้ ย่อมตายวันพรุ่งนี้
  7. ฉันเห็นแล้ว ซึ่งนกทั้งหลายที่บินอยู่ในทุ่งนา
  8. คำพูดของคนดีย่อมถูกทำ (√กฺฤ)
  9. จงอาศัย ในบรรดาคนดีทั้งหลาย
  10. หญิงสาวที่กำลังร้อย (√สฺฤชฺ) มาลัยทั้งหลาย นั่งบนหิน
  11. สามีพึงลงโทษภรรยาผู้กำลังขโมยทรัพย์
  12. ความกลัวของเด็กจากผึ้งทั้งหลายที่บินว่อนอยู่ (√ภฺรมฺ) ในบ้าน ย่อมมีอยู่