ระหว่างอ่านหนังสือ Why School? How Education Must Change When Learning and Information Are Everywhereที่ระเบียงหน้าบ้านอย่างสบายอารมณ์  ในช่วงเช้าวันที่ ๑๐ เม.ย. ๕๖ ซึ่งเป็นช่วงพักฟื้นหลังผ่าตัดต้อกระจกที่ตาขวาของผม  ในท่ามกลางเสียงกบเขียด (ที่จริงคางคก) ร้องระงมก่อนฝนตก  ผมปิ๊งแว้บว่า เราต้องช่วยกันนิยาม คำว่า media literacy ใหม่  เพื่อให้ลูกหลานของเราได้รับประโยชน์จาก ICT มากกว่าโทษ หลายๆ เท่า

          การศึกษา/เรียนรู้ ในปัจจุบัน ต้องใช้พลัง ไอซีที  เพราะมันมีพลังสูงมาก ในการนำเราสู่ข้อมูลความรู้   โดยเราต้องมีวิธีใช้เฉพาะพลังด้านบวกของมัน  ป้องกันพลังด้านลบไม่ให้เข้าถึงตัวลูกหลานของเราได้ 

          รวมทั้งต้อง “ติดอาวุธ” หรือ “สร้างภูมิคุ้มกัน” ในตัวลูกหลานของเรา ไม่ให้ไปข้องแวะกับด้านลบของ ไอซีที  ลูกหลานของเราต้องรู้ทัน ไม่ตกเป็นเหยื่อ 

          เราอยู่ในยุคของมายา ที่ทางแห่งความชั่ว กับทางแห่งความดี อยู่ในที่เดียวกัน  ลูกหลานของเราต้องเรียนรู้ ที่จะอยู่กับโลกแห่งความเป็นจริง โดยไม่ถูกพิษร้ายของ ไอซีที/ทุนนิยม สมัยใหม่  โดยระบบการศึกษา และระบบคุ้มครองผู้บริโภคต้องเข้าไปจัดการเชิงระบบ  และพ่อแม่/ครู ต้องมีวิธีคุ้มครองเด็ก  และสร้างภูมิคุ้มกันในตัวเด็ก

          นี่คือส่วนหนึ่งของ การศึกษา/การเรียนรู้ แห่งยุคสมัย 

          ไอซีที อำนวยความสะดวก ให้เราเข้าถึงความรู้ได้  โดยที่ความรู้นั้นมีทั้งความรู้ที่ถูกต้อง - ความรู้ที่ผิด หรือล้าสมัย  ความรู้ที่หวังดี - ความรู้ที่หลอกลวง ล่อให้เราไปติดกับ  ความรู้ที่ให้ปัญญา - ความรู้ที่มอมเมา  ฯลฯ

          media หรือ  ICT Literacy จึงมีความหมายสำคัญคือ รู้จักเลือกใช้ media/ICT ที่ให้คุณ  และรู้จักหลีกเลี่ยง media/ICT ที่ให้โทษ  ความยากคือ ในส่วนที่ให้คุณก็มีให้โทษ  ในส่วนให้โทษก็มีให้คุณ  ส่วนที่ให้โทษนั้นมันให้คุณในแง่ช่วยให้เรารู้เท่าทัน  แต่จะให้โทษเมื่อเราเข้าไปเสพแบบลุ่มหลงเสพติด และตกเป็นเหยื่อ 

          ICT/Media Literacy ช่วยให้เยาวชนของเราไม่ตกเป็นเหยื่อ  การศึกษาในระบบ และการเลี้ยงดูของพ่อแม่จะดำเนินการอย่างไร  เป็นความท้าทาย

          หลักการคือ ICT/Media Literacy ไม่สามารถเกิดขึ้นได้โดยการสั่งสอน หรือสอน  แต่จะต้องเกิดขึ้นโดยเด็กสร้างขึ้นเองในตัวตนของเขา  จากการที่เขาลงมือทำกิจกรรมบางอย่าง  แล้วไตร่ตรองทบทวนข้อเรียนรู้ของตน  พ่อแม่/ครู ต้องช่วย facilitate ให้เด็กเกิด literacy นี้ โดยกระบวนการดังกล่าว ผ่านการชักชวนเด็กให้ทำกิจกรรมที่เขาสนใจ สนุก และได้เรียนรู้ ICT/Media Literacy

          ย้ำว่า ICT/Media Literacy ไม่ใช่แค่ใช้เทคโนโลยีเป็น และเข้าถึงสาระของ media  แต่ต้องรู้เท่าทันมัน  มีภูมิคุ้มกันไม่โดนพิษร้ายจากมัน



วิจารณ์ พานิช

๑๐ เม.ย. ๕๖