ข้อคิดจากมหาภารตะ

สรุปคำสอนของมหาภารตะจากสุดยอดนักรบสองท่าน คือ มหาภีษมะ และพระกฤษณะ ในประเด็นเรื่องความขัดแย้งนั้นลงมาที่ "กฎของเหตุและผล"

มหาภีษมะ สอนว่า การกระทำที่มุ่งแต่เหตุ(เป็นตามความอยากและอารมณ์) โดยมิได้คำนึงถึงผลที่จะตามมาว่า ร้ายแรงพอที่เราจะรับได้ไหม หรือผลที่ได้มาจะคุ้มค่าไหมกับการลงทุนกระทำ จะก่อให้เกิดผลร้ายมากกว่าผลดี ท่านกำลังสอนเราในเรื่องการมีสติไตร่ตรองก่อนลงมือทำนั่นเอง

พระกฤษณะ สอนว่า การกระทำที่มุ่งแต่ผล โดยไม่ศึกษาดูให้ถ่องแท้ก่อนว่า ผลนั้นมันจะเกิดมาจากเหตุอะไร ทำอย่างไรก็ไม่สำเร็จ ซ้ำอาจเกิดผลร้ายข้างเคียงตามมาได้อย่างคาดไม่ถึง ท่านกำลังสอนให้เราลดความอยากความคาดหวังในผลอันนั้นเสียก่อน มองให้แจ้งและเมื่อถึงพร้อมด้วยเหตุและเวลา ผลนั้นย่อมมาเอง

ดั่งนี้ก็เข้ากันได้กับหลักของพระพุทธศาสนา "อิทัปปัจจัยตา" กฎแห่งเหตุและผล และ "อิทธิบาท4" ธรรมะแห่งความสำเร็จ รวมถึงการมี "สติ-สัมปชัญญะ"ด้วย

เอวังก็มีด้วยประการฉะนี้