การสอนให้คนหนึ่งคน เรียนรู้ที่จะดูแลชีวิตคนให้ได้อย่างดีนั้นเป็นเรื่องที่ยากมาก แต่การที่จะสอนให้คนหลายคน รู้และสามารถนำไปปฏิบัติในการดูแลหญิงตั้งครรภ์ และทำคลอดทารกให้ปกติได้ นั้นถือว่ายากที่สุด ผู้เขียนเป็นครูพยาบาลคนนึงที่จะต้องสอนคนหลายคนที่กล่าวข้างต้นให้พวกเค้าได้ไปดูแลหญิงตั้งครรภ์ให้มีการตั้งครรภ์อย่างปลอดภัย ให้หญิงตั้งครรภ์ และทารกในครรภ์ได้รับการทำคลอดอย่างปลอดภัย ทารกแรกเกิดปลอดภัย..นี่แหล่ะค่ะ..ยากที่สุด...ครูพยาบาลหลายๆ คนจึงคิด และประยุกต์วิธีการเรียนการสอนที่ทำให้คนหลายคนเหล่านั้นสามารถทำได้ดี ครูพยาบาลก็เลยคิด และลองจัดการเรียนการสอนแบบศูนย์การเรียนรู้ขึ้นมา จะขอเล่าการจัดการเรียนการสอนแบบศูนย์การเรียนรู็ (ประยุกต์) ให้ทุกท่านได้ติดตาม
เรื่อง การเรียนรู้แบบศูนย์
ขั้นตอนการดำเนินการสอนแบบศูนย์การเรียนรู้ ใช้หลัก PDCA ดังนี้
Plan : ก่อนการจัดการเรียนการสอน ภาควิชาฯ กำหนดให้มีการจัดการเรียนการสอนแบบเน้นผู้เรียนมีส่วนร่วม และเน้นการเรียนการสอนโดยยึดผู้เรียนเป็นสำคัญ ภาควิชามีการวิเคราะห์ปัจจัยนำเข้าทั้งภายใน และภายนอก เช่น พระราชบัญญัติการศึกษา นโยบาย สภาการพยาบาล ผลการประเมินการจัดการเรียนการสอน เป็นต้น แล้วดูลักษณะหรือคำอธิบายรายวิชารายวิชา และเนื้อหาที่เหมาะสมกับการเรียนแบบศูนย์การเรียนรู้ แล้วตกลงวิธีการจัดการเรียนการสอนรายศูนย์ ผู้รับผิดชอบรายวิชาเขียน มคอ.๓ และจัดทำแผนการสอน รวมทั้งสื่อที่ใช้ในการเรียนการสอนแบบศูนย์
Do : ดำเนินการจัดการเรียนการสอนในวิชาการพยาบาลมารดาทารกและผดุงครรภ์ 1 จำนวน 2 บท ได้แก่
บทที่ 4 เรื่อง การซักประวัติหญิงตั้งครรภ์ การตรวจร่างกายหญิงตั้งครรภ์ การคัดกรองภาวะเสี่ยง และการตรวจส่วนต่างในร่างกายของทารก ซึ่งจะแบ่งเป็นฐานและแบ่งนักศึกษาเป็นกลุ่มตามฐาน ซึ่งในแต่ละฐานจะมีกิจกรรมให้นักศึกษาได้ทำ ใช้เวลาฐานละ 1 ชั่วโมง
ศูนย์ที่ 1 การซักประวัติ (การคำนวณอายุครรภ์ และการคาดคะเนกำหนดวันคลอด)
กิจกรรม ผู้สอนสาธิต ผู้เรียนสาธิตย้อนกลับ
ศูนย์ที่ 2 การตรวจร่างกายและการตรวจครรภ์
กิจกรรม ผู้สอนสาธิต ผู้เรียนสาธิตย้อนกลับ
ศูนย์ที่ 3 การติดตามผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการ และการคัดกรองภาวะเสี่ยง และการส่งต่อ
กิจกรรม ผู้เรียนวิเคราะห์กรณีศึกษา ผู้สอนกระตุ้น และเฉลย
ศูนย์ที่ 4 ส่วนต่าง ๆ ของทารกและเชิงกราน*
กิจกรรม ผู้สอนสาธิต ผู้เรียนสาธิตย้อนกลับ
ศูนย์สำรอง เกณฑ์การประเมินภาวะเสี่ยงในหญิงตั้งครรภ์ จากคู่มือสมุดตรวจครรภ์ (ผู้เรียนเข้าระหว่างที่รอเข้าเรียนศูนย์ต่อไป)
กิจกรรม ผู้เรียนอ่าน และตอบคำถามจากใบงาน
บทที่ 5 และ 6 กลไกการคลอดปกติ การทำคลอดและช่วยเหลือการคลอดปกติ การตรวจรก และการประเมินภาวะสุขภาพทารกแรกเกิดทันที ซึ่งในแต่ละฐานจะมีกิจกรรมให้นักศึกษาได้ทำ ใช้เวลาฐานละ 3 ชั่วโมง
ศูนย์ที่ 1 กลไกการคลอดปกติ
กิจกรรม ผู้สอนสาธิต ผู้เรียนสาธิตย้อนกลับ
ศูนย์ที่ 2การทำคลอดและช่วยเหลือการคลอดปกติ
กิจกรรม ผู้สอนสาธิต ผู้เรียนสาธิตย้อนกลับ
ศูนย์ที่ 3การตรวจรก และการประเมินภาวะสุขภาพทารกแรกเกิดทันที
กิจกรรม ผู้สอนสาธิต ผู้เรียนสาธิตย้อนกลับ
ศูนย์สำรอง การทำคลอดและช่วยเหลือการคลอดปกติ
กิจกรรม ผู้เรียนฝึกทดลองกับหุ่น
กิจกรรมการเรียนการสอนแต่ละศูนย์ เน้นผู้เรียนเป็นผู้ดำเนินการเรียนรู้ด้วยตนเอง โดยมี ใบกิจกรรม ใบงาน ใบความรู้ และใบเฉลย มีครูผู้สอนเป็นผู้สาธิต กระตุ้น ตอบข้อสงสัย และสังเกตพฤติกรรมผู้เรียน ผู้รับผิดชอบวิชาแจกใบความรู้ให้ผู้เรียน และเอกสารอ้างอิง อ่านล่วงหน้า อย่างน้อย 1 วัน (ผู้รับผิดชอบวิชาเตรียมคู่มือแจก และแบบประเมินผู้สอนทุกคน เตรียมจัดอุปกรณ์ สถานที่เรียนแต่ละศูนย์ เตรียมใบความรู้ และเอกสารอ้างอิงให้ผู้เรียน)
Check : มีการประเมินผลการเรียนและการทำงานแบบกลุ่ม โดยผู้สอน ก่อนและหลังเรียนและแบบประเมินความพึงพอใจการเรียนการสอนแบบศูนย์
Act : นำผลที่ได้ประเมินมาปรับปรุงในการจัดการเรียนปีถัดไป
: ปรับรูปแบบใบประเมินการเรียนแบบศูนย์
: วางแผนทำวิจัยผลการตัดการเรียนการสอนแบบศูนย์
ข้อดีและข้อเสียของการเรียนแบบศูนย์
ข้อดี :
1. นศ.ซักถามผู้สอนได้
2. บางหัวข้อ นศ.ได้เรียนรู้จากของจริง เสมือนจริง ได้เรียนรู้ก่อนที่จะฝึกฯ
3. นศ.มีความเข้าใจมากขึ้น โดยดูจากพฤติกรรม นศ.ระหว่างสอน ปรับกิจกรรมให้ นศ.มีส่วนร่วมเพิ่มขึ้น ทำให้ นศ.เข้าใจมากขึ้น
4. นศ.เลือกเรียนตามความถนัด
5. นศ.มีส่วนใหญ่มีส่วนร่วม ได้มี activity
6. กิจกรรมกระตุ้นให้ นศ.กระตือรือร้นที่จะเรียน/กิจกรรม
7. นศ.อยากเรียนมากขึ้น นศ.เตรียมตัวมากขึ้น และพร้อมที่จะเรียน
8. นศ.ได้มีโอกาสทบทวนเมื่อได้ข้อเสนอแนะจากครูรายบุคคล
9. ครูรู้สึกภูมิใจที่ได้จัดวิธีแบบนี้ ทำให้ผู้เรียนเข้าใจ
10. ครูได้พัฒนาทั้งวิธีการจัดการสอน และเนื้อหา
11. ครูได้เห็นความสำคัญของการเตรียมสื่อให้เพียงพอ
12. ครูสนุก และเห็นพัฒนาการของผู้เรียน
13. ครูกระตุ้น นศ. ทุกคน
14. ครูต้องเตรียมตัว ทั้งเนื้อหา และวิธีการสอน
15. ครูได้ใกล้ชิดกับเด็ก
16. ครูรู้สึกได้พัฒนาความรู้
17. ครูได้ประเมินผลหลังสอนทันที
18. ครูและ นศ. พัฒนา
19. ครูจะเป็นผู้เอื้อ นศ.เป็นผู้เรียนรู้เอง
ข้อเสีย:
1. สอนครั้งแรก เตรียมสื่อเยอะ ใช้เวลาเตรียมค่อนข้างนาน
2. กลุ่มผู้เรียนไม่ควรมากเกินไป ไม่เกิน 20 คน
3. ต้องใช้ครูมากขึ้น (ไม่ตรงกับภาระงาน)
4. เวลาบางศูนย์ใช้เวลามาก ควรวางแผนดีๆ สำหรับกิจกรรม
5. เวลาการจัดกลุ่มควรเรียนอย่างต่อเนื่อง
6. แบบประเมินอาจจะยังไม่สามารถประเมินผลได้จริง
7. ผลการประเมินแบบศูนย์ ไม่มีโดยตรง ประเมินจากกิจกรรม แต่ถ้าประเมินได้จะเป็นสิ่งที่ควรพัฒนา
แนวทางพัฒนา
1. แบบประเมินการเรียนการสอนแบบศูนย์ฯ
2. วิจัยในชั้นเรียน/พัฒนารูปแบบการเรียนการสอน
