การดำเนินนโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพ และ พรบ.สุขภาพแห่งชาติ

                                                                                                            บรรยาย : ผศ.ดร.ปัตพงษ์  เกษสมบูรณ์

                                                                  ภาควิชาเวชศาสตร์ชุมชน คณะแพทยศาสตร์  มหาวิทยาลัยขอนแก่น


               ปัจจุบัน ประเทศไทยประสบภาวะคุกคามจากสิ่งแวดล้อมและการพัฒนาที่ไม่สมดุลทำให้เกิด(ทุกข์) การป่วยและตายโดยไม่สมควร อันมีสาเหตุ(สมุทัย) คือจากการมุ่งเน้นการพัฒนาเศรษฐกิจ โดยขาดการคำนึงถึงผลกระทบทางสังคมและสุขภาพ ทิศทางการแก้ปัญหา(นิโรธ) จึงควรกำหนดทิศทางการพัฒนาหรือนโยบายสาธารณะให้ เกิดดุลยภาพ(มรรค)ภายใต้พรบ.สุขภาพแห่งชาติ ปี 2550ซึ่งเป็นเครื่องมือหนึ่งในการขับเคลื่อนนโยบายสุขภาพ ที่ขยายมิติของคำว่าสุขภาพให้รวมถึง ทั้งด้านร่างกาย จิตใจ สังคม และวิญญาณ ซึ่งครอบคลุมปัจจัยกำหนดสุขภาพ

                นโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพ เป็นแนวคิดในการสร้างเสริมสุขภาพ เพื่อผลักดันให้การดำเนินนโยบายของภาครัฐเอกชน ท้องถิ่น หรือของชุมชน แสดงความห่วงใยและความรับผิดชอบต่อสุขภาพของประชาชน ขณะเดียวกันก็มุ่งสร้างสิ่งแวดล้อมทั้งทางธรรมชาติ เศรษฐกิจ สังคม และการเมืองให้เอื้อต่อการมีสุขภาพที่ดี และมุ่งให้ประชาชนสามารถมีทางเลือกที่จะก่อให้เกิดสุขภาพที่ดีได้ ทิศทางนโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพ จึงควรมีการพัฒนาทักษะประชาชนและครอบครัวให้มีพฤติกรรมสุขภาพที่ดี ไปพร้อมกับสร้างให้ชุมชนเข้มแข็งเป็นฐานรากและปรับทิศทางการบริการสุขภาพ รวมถึงนำแนวคิดเรื่อง“สุขภาพ” ให้เกิดความตระหนักทั้งในด้านการพัฒนาอุตสาหกรรม พลังงาน เกษตร การจัดการสิ่งแวดล้อม ทรัพยากร การศึกษา เป็นต้น เพื่อให้นโยบายเหล่านั้นเป็นประโยชน์ที่สุด ต่อสุขภาพของประชาชน

                นโยบายสาธารณะในการประชุมสมัชชาโลก ปี 2551 มุ่งเน้นให้เกิดการปรับปรุงชีวิตความเป็นอยู่ และสภาพแวดล้อม มีการกระจายทรัพยากรอย่างเป็นธรรม และการเฝ้าระวังผลกระทบจากนโยบายการกระทำต่างๆ ตัวอย่างการพัฒนาที่ไม่คำนึงถึงผลกระทบ เช่น การใช้ยาฆ่าแมลงในพืชผัก ที่ส่งผลไม่เพียงแต่สุขภาพของเกษตรกรและผู้ใกล้ชิด แต่ยังทำลายสิ่งแวดล้อม และเป็นอันตรายต่อห่วงโซ่อาหาร

                 เพื่อป้องกันนโยบายสาธารณะที่ขาดดุลยภาพ พรบ.สุขภาพแห่งชาติปี 2550 จึงกำหนดให้มีการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ(Health Impact Assessment; HIA) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อมุ่งหาผลกระทบเชิงซ้อน ต่อทั้งสถานะสุขภาพและปัจจัยของสุขภาพ โดยใช้ข้อมูลหลายแหล่ง รับฟังข้อมูลจากทุกฝ่ายใช้เวลาและทรัพยากรอันจำกัด และเสนอผลการประเมินเพื่อการตัดสินใจก่อนการดำเนินงาน มีขั้นตอนประเมิน 5 ขั้นตอน คือ กลั่นกรองรายละเอียด กำหนดขอบเขต วิเคราะห์ผลกระทบ ให้ข้อเสนอแนะทางเลือก และติดตามควบคุมกำกับ โดยคำแนะนำมุ่งขจัดผลกระทบทางด้านลบต่อสุขภาพเป็นสำคัญ

                                                                                                                                                อลิสา/ สรุป