ระบบข้อมูลข่าวสาร

           ในระบบโลกาภิวัฒน์ เทคโนโลยีสารสนเทศมีบทบาทในทุกสาขาอาชีพ การติดต่อสื่อสารในทุกๆ ด้านสามารถติดต่อกันได้ตลอดเวลาไม่จำกัดด้วยระยะทาง ทำให้เกิดการแข่งขันกันอย่างปราศจากขอบเขต ดังนั้น ข้อมูลข่าวสารจึงเป็นสิ่งที่จำเป็น ข้อมูลที่ดีต้องมีการจัดการข้อมูลได้รวดเร็ว ง่าย สะดวก โดยใช้เทคโนโลยีที่ทันสมัย

           ระบบข้อมูลข่าวสารสุขภาพ ก็เช่นเดียวกัน ได้พัฒนาในด้านของความครอบคลุมในการรวบรวมข้อมูลข่าวสารที่สำคัญ มาเป็นระยะเวลายาวนาน โดยปรับระบบให้ทันกับยุคโลกาภิวัฒน์ โดยเริ่มต้นจัดระบบงานข้อมูลข่าวสารสุขภาพตามข้อตกลงร่วมกันระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้องภายในกระทรวงสาธารณสุข ตั้งแต่แผนพัฒนาการสาธารณสุข       ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 4  (พ.ศ. 2520-2524) จัดตั้งศูนย์ข้อมูลข่าวสารสาธารณสุขกลาง องค์ประกอบของระบบข้อมูลข่าวสารสุขภาพในขณะนั้นมี 3 เรื่อง ได้แก่ ข้อมูลข่าวสารที่ต้องการ การไหลเวียนของข้อมูลข่าวสาร และระเบียนและรายงาน จนถึงปัจจุบันในช่วงแผนพัฒนาการสาธารณสุข ฉบับที่ 9  (พ.ศ.2545-2549) ได้พัฒนาระบบข้อมูลข่าวสารสุขภาพ โดยใช้เทคโนโลยีสารสนเทศที่ทันสมัยเพื่อเป็นการประหยัดเวลาในการจัดทำรายงานได้พัฒนาระบบข้อมูลข่าวสารสาธารณสุขจากระบบการส่งรายงานเป็นระบบฐานข้อมูลจากสถานบริการ             เป็นรายบุคคล



ความสำคัญของข้อมูลข่าวสาร

            ระบบข้อมูลข่าวสารสุขภาพ ในปัจจุบันมีจุดแข็งคือมีความชัดเจน ลดความซ้ำซ้อน ประหยัดงบประมาณในการจัดพิมพ์ ระเบียนและรายงาน มีการแลกเปลี่ยนข้อมูลได้กว้างขวางยิ่งขึ้น ระบบข้อมูลข่าวสารสุขภาพ จึงมีความจำเป็นต่อการระบุปัญหา ตัดสินใจโดยใช้ข้อมูลสนับสนุน ควบคุมกำกับและประเมินประสิทธิผล ประสิทธิภาพของงานสาธารณสุขในทุกระดับ ลักษณะที่ดีของข้อมูลสารสนเทศ

      1.   ต้องมีความเที่ยงตรง  
      2.   ทันเวลาการใช้งาน
      3.   ตรงตามความต้องการ

ทุกระดับมีความต้องการข้อมูลเพื่อใช้ในการตัดสินใจที่แตกต่างกันไป จึงมีการจัดระบบข้อมูลข่าวสาร กำหนดตัวชี้วัดสำหรับการประเมินผลที่แตกต่างกันไปในแต่ละระดับ ได้แก่ ระดับนโยบาย  ระดับบริหารและระดับปฏิบัติการ

            กระทรวงสาธารณสุข หน่วยงานหลักที่รับผิดชอบเกี่ยวกับระบบข้อมูลข่าวสารสุขภาพ และเป็นศูนย์กลางการจัดเก็บรวบรวมข้อมูลและสารสนเทศด้านสุขภาพ เพื่อการบริหารงานสาธารณสุข กำกับติดตามและประเมินผล      ตลอดจนการสนับสนุนข้อมูลเพื่อการกำหนดนโยบายและวางแผนด้านสุขภาพ ได้แก่ กลุ่มข้อมูลข่าวสารสุขภาพ สำนักนโยบายและยุทธศาสตร์ หน่วยงานเป้าหมายที่จัดเก็บข้อมูลข่าวสุขภาพ ได้แก่ สถานบริการทางการแพทย์    ทั้งภาครัฐและเอกชน ตั้งแต่ระดับจังหวัด รพศ/รพท.รพช.จนถึงสถานีอนามัย  

            การตัดสินใจว่า จะจัดเก็บข้อมูลข่าวสารสุขภาพใดหรือไม่ จะต้องมีกระบวนการพิจารณาอย่างรอบคอบระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ข้อมูลที่จะจัดเก็บนั้นต้องมีคุณค่าเพียงพอแก่การจัดเก็บ วิธีการจัดเก็บ การรายงาน การวิเคราะห์ได้พัฒนาโดยใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสมช่วยในการบริหารจัดการ และใช้ประโยชน์เมื่อได้รับข้อมูลนั้นมา              ข้อมูลข่าวสารสุขภาพที่มีอยู่ในระบบจึงเป็นข้อมูลข่าวสารที่ต้องการเท่านั้น

แหล่งที่มาของข้อมูลข่าวสารสุขภาพ
1.   แหล่งปฐมภูมิ  (Primary Sources) ได้แก่ การเก็บข้อมูลด้วยตนเอง อาจมาจาก
             -   การจดทะเบียน เช่น การแจ้งเกิด แจ้งตาย การย้ายที่อยู่  
             -   การแจงนับหรือการสำรวจโดยตรง เช่น การสำรวจสภาวะสุขภาพของประชาชน  
             -   ข้อมูลจากการส่งแบบสอบถามไปให้กรอก เป็นเฉพาะเรื่องๆ  
2.   แหล่งทุติยภูมิ  (Secondary Sources) ได้แก่ แหล่งที่ทำการเผยแพร่ข้อมูล แต่ไม่ได้ทำการเก็บรวบรวม          ในขั้นแรกนั้นด้วยตนเอง หรือสถานที่ที่ยินยอมให้ข้อมูลแต่ผู้ต้องการใช้ ซึ่งเป็นวิธีที่ทุ่นค่าใช้จ่ายและเวลาได้มาก หากข้อมูลนั้นมีความครบถ้วนและตรงกับความต้องการ

ประเภทของระบบข้อมูลข่าวสารสุขภาพ

       ที่กระทรวงสาธารณสุขรวบรวบ ได้แก่  
      1.   ข้อมูลสถานะสุขภาพ  (Health status)  
      2.   ข้อมูลบริการสุขภาพ  (Health services)
      3.   ข้อมูลทรัพยากรสุขภาพ  (Health resources)
      4.   ข้อมูลตามนโยบายยุทธศาสตร์  (Health strategy support)
      5.   ข้อมูลสภาวะเศรษฐกิจสังคมและสิ่งแวดล้อม 

การใช้ประโยชน์จากข้อมูลข่าวสารสุขภาพ

             การนำข้อมูลที่จัดเก็บบันทึกเอง หรือนำมาจากแหล่งอื่น มารวบรวมประมวลผล นำเสนอ วิเคราะห์และแปรผล เพื่อนำไปประกอบการวางแผน กำหนดยุทธศาสตร์ กำหนดตัวชี้วัด  (KPI) กำหนดเป้าหมาย ในการประเมินผลการดำเนินงานสาธารณสุข และใช้เป็นเครื่องมือในการควบคุมกำกับการดำเนินงาน ข้อมูลจึงเป็นสิ่งจำเป็นและมีความสำคัญช่วยให้ความรู้  (Knowledge) ช่วยในการตัดสินใจ  (Dicision Making) ข้อมูลข่าวสารสุขภาพ อาจหมายถึง    ข้อมูลข่าวสารทางการแพทย์และอนามัยประกอบด้วย ข้อมูลสถานะสุขภาพ ข้อมูลสถานบริการ การให้บริการ      ข้อมูลทรัพยากรสุขภาพ เพื่อการกำกับการดำเนินงานสำหรับหน่วยงานสาธารณสุขทั่วประเทศ รวมถึงข้อมูลด้าน     การเงิน การคลัง แต่ถึงอย่างไรความต้องการด้านสุขภาพก็ยังมีข้อมูลประกอบอื่นๆ ที่ไม่ใช่มาจากงานสาธารณสุขโดยตรง เช่น ข้อมูลทางด้านประชากร เศรษฐกิจ สังคมและสิ่งแวดล้อม




สรุปการบรรยายโดย : นายมณุเชษฐ์  มะโนธรรม นักศึกษาปริญญาโท

ผู้บรรยาย :  รศ.ดร.นพ.สมเดช พินิจสมุทร

ภาควิชาเวชศาสตร์ชุมชน คณะแพทยศาสตร์

มหาวิทยาลัยขอนแก่น

การจัดการข้อูมลข่าวสารสาธารณสุข (Health Information management)