วันนี้มีเสียงตามสายมาเชิญให้ผมบรรยายพิเศษเกี่ยวกับปรัชญากฎหมาย  นับเป็นสิ่งที่น่าสนใจ เลยรับปากรับคำไป เพราะเป็นการศึกษาทั้งกฎหมายและปรัชญาในมิติใหม่  เมื่อมองผู้เป็นต้นรากนำวิชานี้มาปลูกจนต้นไม้นี้เจริญเติบโตในไทยมาจนถึงทุกวันนี้เพราะท่านผู้นี้คือ  ดร.  ปรีดี  เกษมทรัพย์  นับว่าท่านมีคุณูปการอย่างสูงยิ่งต่อวงวิชาการด้านนิติปรัชญา

ที่มีเนื้อหาเป็นนามธรรมสูงส่งเกี่ยวกับปรัชญา  กฎหมาย  และการเมืองที่คนเราต้องเข้าใจอย่างลึกซึ้ง

มองในแง่ความหมายนิติปรัชญา

   คำศัพท์ว่า  นิติปรัชญา  ( Philosophy  of  Law or  Legal  Philosophy ) หมายถึง  ปรัชญาเกี่ยวกับกฎหมาย , ปรัชญาของกฎหมาย  มี 2 คำบวกกันอยู่คือ  นิติ + ปรัชญา

มีคำถามว่า  นิติ  คืออะไร  ปรัชญาคืออะไร

ตอบคำถาม  นิติ  ก่อนก็แล้วกันนะ  นิติ  สื่อถึง  กฎหมาย  เราต้องย้อนมองเข้าไปในชมพูทวีปเพราะเราได้รับอิทธิพลปรัชญาอินเดีย  ก็เห็นแนวทางของคำตอบว่า  นิติ  สื่อถึง  ขนบธรรมเนียมประเพณี  คำคนโบราณก็ว่า  โลกนิติ  แม้ในช่วงอาณาจักรอยุธยา มีชื่อเรียกว่า  พระธรรมศาสตร์  =  กฎหมาย

เราควรพิจารณาคำว่า  ธรรม +  ศาสตร์  คำว่า  ธรรม  มาจากรากศัพท์ภาษาสันสกฤตว่า  กฤ  แปลว่า  สิ่งไม่เปลี่ยนแปลง  เป็นอยู่อย่างสม่ำเสมอ  แม้วันเวลาจะล่วงเลยมานานเท่าใดแล้วก็ตาม  เหมือนดวงอาทิตย์ขึ้นอยู่แต่ทางทิศตะวันออก  นั้นคือสังคมอินเดียปกครองโดยหลักธรรมอย่านอกกรอบ 

หลังยุคพระเวทเกิดคัมภีร์พระธรรมศาสตร์  ใครทำนอกกรอบลงโทษเพราะฝ่าฝืนขนบธรรมเนียมเดิม

ธรรมก็คือกฎหมาย ป้องกันการละเมิดเพื่อรักษาความยุติธรรมในสังคมส่วนรวม

ธรรมคือทางมาแห่งกฎหมาย  โปรดอย่าสับสนว่าธรรมคือคำสั่งสอนในทางศาสนา

เมื่อมองในแง่พุทธธรรม  ธรรมคือ  กฎธรรมชาติที่อิงอาศัยกันและกันจึงยังดำรงอยู่

นั้นคือ  ธรรม  =  กฎหมาย  =   กฎธรรมชาติ

ตามแนวคิดท่านพุทธทาสภิกขุกล่าวทำนองว่า  ธรรมะ  คือ  หน้าที่ที่ทุกคนต้องปฏิบัติตามกฎธรรมชาติ  การเคารพกฎหมายคือสาระสำคัญแห่งกฎหมาย  (  The  duty  to  ober  the  Law ) 

ธรรม  มาจากไหนละ  ตอบได้ว่า  มาจาก  ธร  แปลว่า  ค้ำจุนทรงไว้  เหมือนไม้ค้ำกิ่งโพธิ์  สื่อถึงสิ่งที่คนเราต้องทำ  เชื่อมโยงกับความมีชีวิตชีวา  ด้วยสรรพสิ่งมันอยู่ได้ด้วยตัวมันเองตามธรรมชาติ

ธรรมนี้ละเชื่อมโยงมุมคิดมายาวนานมีปรากฏเป็นกฎหมายสมัยกรีกโบราณ  คือ  สำนักกฎหมายธรรมชาติ  ( Natural  law  school  )  สำนักนี้มีความเชื่อว่า  มีกฎแห่งธรรมชาติสากลไม่มีการเปลี่ยนแปลง  ซึ่งเป็นปฐมกำเนิดของสำนักกฎหมายควบคุมความประพฤติของชาวโลกมาจนถึงยุคปัจจุบันนี้

...................................................................................

บรรณานุกรม

จรัญ  โฆษณานันท์. ( 2547 ). นิติปรัชญา . กรุงเทพ ฯ : มหาวิทยาลัยรามคำแหง.