บัดนี้การติดต่อกันระหว่างประเทศทั่วโลกมีมากขึ้นแล้ว
ทางทะเลก็มีเรือกลไฟ ทางบกก็มีรถไฟ ความต้องการ
แลกเปลี่ยนสินค้ากระทำให้นานาประเทศคบหาสมาคมกัน
อันเปนเหตุให้ความรู้ทั้งฝ่ายวิชาและฝ่ายศิลปการทำด้วย
ฝีมือต้องหันเหียนไปหาที่ถูกที่ดี และที่ได้ประโยชน์ยิ่ง
วิชาหรือศิลปใดก็แพ้เสื่อมไป หรือต้องเปลี่ยนแปลงไปให้สู้กันได้
ในประเภทเดียวกัน
อันความยิ่งหย่อนเป็นลุ่ม ๆ ดอน ๆ ในส่วนศิลปวิชาการ
ทั้งปวงนี้ เมื่อครั้งการไปมาระหว่างนานาประเทศยังไม่ติดต่อ
ถึงกันได้สะดวก ความยิ่งและหย่อนเป็นลุ่ม ๆ ดอน ๆ นี้ ก็อาจมี
อาจเปนอยู่ได้ในที่ต่าง ๆ กัน แต่ครั้นความติดต่อกันได้มาถึง
เข้าแล้วในสมัยนี้ ความรู้ศิลปวิชาการทั้งปวง จำต้องหัน
เข้าหาความสม่ำเสมอเปนลำดับไปทุกที่
เพราะเหตุสมัยและความเปนไปของประเทศบ้านเมือง
ได้เปลี่ยนมาฉะนี้ จึงจำเป็นต้องคิดบำรุงศิลปวิชาการ
ทั้งปวงของเราให้เจริญขึ้น ป้องกันไม่ให้เสื่อมทรามลงไปด้วย
อำนาจที่ต้องแข่งขันกับเขาอื่น ความทนุบำรุงและป้องกัน
เช่นนี้ ก็ได้แต่รีบจัดการฝึกหัดสั่งสอนกันให้เกิดความรู้
และความสามารถยิ่งยวดขึ้น
ประกาศกระแสพระบรมราชโองการ เรื่อง การเล่าเรียน
ของประเทศสยาม
กันยายน รัตนโกสินทรศก ๑๒๙ (เอกสารรัชกาลที่ ๕
แฟ้ม ศ.๒/๕)
”*
