โรงพิมพ์เดือนตุลาแจ้งตลอดมาว่า “รวมบทบัญญัติแห่งกฎหมายไทยและเอกสารสำคัญเกี่ยวกับคนต่างด้าวในประเทศไทย” หมดไปหลายปีแล้ว และอยากที่จะพิมพ์ต่อ เพราะยังมีผู้ที่ถามหาอยู่ตลอดเวลา มีสาเหตุที่ทำให้งานรวบรวมดังกล่าวล่าช้าไปในประการแรก ก็คือ ในช่วง พ.ศ.๒๕๕๑ ซึ่งสภานิติบัญญัติแห่งชาติได้ออกหรือแก้ไขกฎหมายหลายฉบับที่เกี่ยวข้องกับคนต่างด้าวในประเทศไทยและคนสัญชาติไทยในต่างประเทศ และโดยผลของการปฏิรูปดังกล่าว จึงส่งผลให้รัฐบาลซึ่งทำหน้าที่ฝ่ายบริหารของรัฐผลักดันกฎหมายลูกบทหรือหรือระเบียบหรือหนังสือสั่งการเพื่อรองรับกฎหมายของรัฐสภาที่ปฏิรูปขึ้นใหม่
เมื่อมีคำร้องมาจากโรงพิมพ์เดือนตุลามาอีกครั้ง ผู้รวบรวมจึงตัดสินใจที่จะเสนอแนวคิดใหม่สำหรับการทำงานรวบรวมกฎหมายครั้งนี้ โดยไม่ทิ้งแนวคิดเก่า ๒ ประการที่ยังคงอยู่ต่อไป ซึ่งความเก่าที่ยังดำรงอยู่ต่อไปในประการแรก ก็คือ งานนี้ยังเป็นงานรวบรวมกฎหมายและเอกสารสำคัญเพื่อการศึกษาหรือการทำงานเกี่ยวกับคนต่างด้าวในประเทศไทย และในประการที่สอง งานรวบรวมครั้งนี้ยังมีวัตถุประสงค์ที่จะให้ผู้สอนวิชากฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคลได้ใช้ในการเรียนการสอนต่อไป ดังนั้น จึงต้องมีกฎหมายและเอกสารสำคัญเกี่ยวกับทุกเรื่องที่ระบุในหลักสูตรของคณะนิติศาสตร์โดยทั่วไป[1]
ความใหม่ที่ผู้รวบรวมอยากจะเพิ่มเข้ามาในหนังสือเล่มนี้น่าจะมีอยู่ ๓ ประการเช่นกัน กล่าวคือ
ในประการแรก ผู้รวบรวมได้เพิ่มกฎหมายและเอกสารสำคัญที่ใช้กับ “บุคคลที่มีองค์ประกอบต่างด้าว” ทั้งที่เป็นคนสัญชาติไทยหรือคนต่างด้าว และทั้งที่เป็นบุคคลธรรมดาและนิติบุคคล ทั้งนี้ เพราะผู้รวบรวมตระหนักในความเป็นระหว่างประเทศที่ครอบงำงานกฎหมายในประเทศไทยมากขึ้นเรื่อยๆ ด้วยสัมพันธภาพที่ประเทศไทยมีภายใต้กรอบความตกลงภายใต้องค์การการค้าโลก และกฎบัตรประชาคมอาเซียน
ในประการที่สอง ผู้รวบรวมได้พยายามที่จะจัดระบบความคิดในการเข้าสู่กฎหมายและเอกสารสำคัญตามสัมพันธภาพที่แท้จริงระหว่างบุคคลและกฎหมาย ดังจะเห็นว่า ผู้รวบรวมได้จำแนกกฎหมายและเอกสารสำคัญออกเป็น ๗ เรื่อง กล่าวคือ (๑) กฎหมายที่กำหนดความสัมพันธ์ระหว่างรัฐและมนุษย์ที่เป็นประชาชนไทย (๒) กฎหมายที่กำหนดวิธีการบันทึกและเอกสารแสดงตนที่แสดงถึงการรับรองความเป็นบุคคลตามกฎหมายของมนุษย์ที่เป็นประชาชนไทยโดยรัฐไทย (๓) กฎหมายที่กำหนดเงื่อนไขในการประกอบอาชีพของบุคคลที่มีองค์ประกอบต่างด้าวในประเทศไทย (๔) กฎหมายที่รัฐไทยใช้ในการรับรองสิทธิในสังหาริมทรัพย์ที่ตั้งอยู่ในประเทศไทย (๕) กฎหมายที่กำหนดเลือกกฎหมายเอกชนที่ใช้เพื่อกำหนดสิทธิตามกฎหมายเอกชนของมนุษย์ในสถานการณ์การขัดกันแห่งกฎหมายเอกชน (๖) กฎหมายที่กำหนดวิธีการที่รัฐไทยใช้ในการจดทะเบียบครอบครัว และ (๗) กฎหมายที่กำหนดวิธีการที่รัฐไทยใช้ในการส่งตัวคนต่างด้าวออกนอกประเทศไทย ซึ่งกฎหมายระหว่างประเทศ หรือกฎหมายภายใน หรือเอกสารสำคัญจะถูกรวบรวมภายใต้ ๗ เรื่องที่นำเสนอมา
ในประการที่สาม ผู้รวบรวมได้พยายามเพิ่มตารางหรือแผนผังที่สรุปภาพรวมหรือแนวคิดของกฎหมายและนโยบายที่เกี่ยวกับบุคคลที่มีองค์ประกอบต่างด้าว
ในท้ายที่สุด ผู้รวบรวมก็ยังทำไม่สำเร็จมากนักที่จะทำให้งานรวบรวมกฎหมายและเอกสารสำคัญมีคุณภาพที่ใกล้เคียงกับ Cases and Materials ที่ใช้กันในการศึกษากฎหมายในโลกตะวันตก แต่คงมี “ความเป็น” มากขึ้นกว่างานรวบรวมในฉบับก่อนที่เคยทำมา
ขอกราบขอบพระคุณพี่สถาพรที่คอยกระตุ้นให้เกิด “ความอยาก” ทำหนังสือกฎหมายเสมอมา และขอขอบคุณคุณนิมนที่เป็นผู้ช่วยการทำหนังสือกฎหมายให้ตลอดมาอีกเช่นกัน และคงต้องขอบคุณคุณเล็กที่จะต้องออกแบบปกให้เหมือนเคยไหมคะ
พันธุ์ทิพย์ กาญจนะจิตรา สายสุนทร/๔ สิงหาคม พ.ศ.๒๕๕๕
[1] โปรดดูแนวคิดในการรวบรวมกฎหมายและเอกสารสำคัญเกี่ยวกับคนต่างด้าวในประเทศไทยในรูปแบบเดิมได้จากบันทึกของผู้รวบรวมเมื่อวันที่ ๘ พฤศจิกายน พ.ศ.๒๕๕๑ และใช้เป็น “คำนำ” ในหนังสือที่พิมพ์ใน พ.ศ.๒๕๕๒ (รวมบทบัญญัติแห่งกฎหมายไทยและเอกสารสำคัญเกี่ยวกับคนต่างด้าวในประเทศไทย, กทม., สำนักพิมพ์วิญญูชน, พิมพ์ครั้งที่ ๖, ๒๕๕๒, ๒๗๒ หน้า) http://www.archanwell.org/autopage/show_page.php?t=1&s_id=431&d_id=430
