เมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2555 เวลา 10:00-12:00 น. ดิฉันสอนนักศึกษาพยาบาลปี 4 เรื่องแนวคิดและเครื่องมือ KM อาจารย์เจ้าของวิชาแจ้งให้นักศึกษามาเอาเอกสารประกอบการสอนไปแจกกันล่วงหน้าก่อน 2 วัน แต่ตอนเย็นวันที่ 18 เจ้าหน้าที่บอกว่ายังเห็นเอกสารวางอยู่ที่เดิม ดิฉันคาดว่านักศึกษาส่วนใหญ่คงไม่ค่อยได้เตรียมตัวเข้าเรียน จึงคิดปรับเปลี่ยนวิธีการสอนเสียใหม่
เช้าวันที่ 19 ใกล้เวลาสอนมีนักศึกษาหญิงคนหนึ่งมาที่สำนักวิชาฯ บอกว่าจะมารับดิฉันไปห้องเรียนด้วยท่าทางเขิน ๆ ดิฉันบอกว่าไม่เป็นไรไปเองได้ ไม่รู้ว่านักศึกษามาอย่างไร ทางไหน เพราะตอนที่เดินไปก็ไม่เห็นแล้ว ถึงเวลาสอนมีนักศึกษามาเกือบครบ 64 คน ดิฉันถามว่าใครได้อ่านเอกสารประกอบการสอนมาล่วงหน้าบ้าง คำตอบคือเงียบ
ดิฉันบอกว่าในเอกสารหน้าแรกมีวัตถุประสงค์และขอบเขตเนื้อหาของการเรียนใน 2 ชั่วโมงนี้ เนื้อหามี 8 เรื่อง ขอให้นักศึกษาแบ่งเป็นกลุ่มย่อย 8 กลุ่มตามความสมัครใจ เลือกเนื้อหากลุ่มละ 1 เรื่องไม่ให้ซ้ำกัน ให้ทุกคนอ่านเอกสารประกอบการสอนที่แจกให้แล้วตั้งคำถามว่าในเนื้อหาแต่ละเรื่องนั้นอยากรู้อะไร คุยกันในกลุ่มแล้วเลือกเพียงคำถามเดียว ให้เวลาประมาณ 20 นาที
แรก ๆ นักศึกษาเข้ากลุ่มกันเงียบเชียว ดิฉันสังเกตว่านักศึกษาอ่านเอกสารแล้วมีการ mark เนื้อหากันด้วย เวลาผ่านไปเกือบ 10 นาทีค่อยมีเสียงพูดคุยกันดังขึ้น ๆ พอหมดเวลา แต่ละกลุ่มก็บอกว่ามีคำถามที่อยากรู้ดังนี้
- ความรู้แจ้งชัดและความรู้ฝังลึกมีความสัมพันธ์กันอย่างไร และจะต้องใช้ความรู้อย่างไรให้เกิดประโยชน์สูงสุด
- การยกระดับความรู้ในวงจรการจัดการความรู้แบบไม่รู้จบของความรู้แจ้งชัดกับความรู้ฝังลึก มีความเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร
- การจัดการความรู้และการวิจัยนั้นมีขั้นตอนที่แตกต่างกัน การกระโดดข้ามขั้นตอนในการจัดการความรู้นั้นคืออะไร ข้ามขั้นตอนใด แล้วจะมั่นใจในประสิทธิภาพของข้อมูลที่ได้นั้นได้อย่างไร
- การนำความรู้แบบการจัดการความรู้มาประยุกต์ใช้ในงานวิจัย กับการนำงานวิจัยมาประยุกต์ใช้เป็นการจัดการความรู้ แบบใดมีประสิทธิภาพมากกว่ากัน
- การจัดองค์กรเพื่อการจัดการองค์ความรู้มีลักษณะอย่างไร
- โมเดลปลาทูมีลักษณะอย่างไร และการนำไปใช้เป็นอย่างไร
- การนำเครื่องมือที่ใช้ในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ที่เรียกว่า Action review cycle: BAR, AAR สามารถนำมาประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันและในปัจจุบันได้อย่างไร
- เราสามารถนำการจัดการความรู้ไปใช้ในการพัฒนาคุณภาพการบริการสุขภาพและการพยาบาลอย่างไร และผลที่เกิดขึ้นจะมีคุณภาพ ประสิทธิภาพมากน้อยแค่ไหน อย่างไร
ดิฉันกล่าวชื่นชมที่นักศึกษาอ่านเอกสารและพูดคุยกันในกลุ่ม คำถามแต่ละข้อดีมาก แม้บางข้ออาจจะงง ๆ ไปบ้างก็ไม่เป็นไร ดิฉันใช้สไลด์อธิบายประเภทของความรู้ ความแตกต่างของ Explicit และ Tacit knowledge แล้วเปิด VDO การจัดการความรู้ภาคปฏิบัติของ รพ.บ้านตาก ให้นักศึกษาดู
เมื่อ VDO จบ ดิฉันถามนักศึกษาว่าเนื้อหาใน VDO เรื่องนี้ตอบคำถามข้อใดแล้วบ้าง ข้อใดที่ยังไม่ตอบ แล้วอธิบายเพิ่มเติม ก่อนจะพักระหว่างชั่วโมง ในชั่วโมงที่ 2 ดิฉันเปิด VDO เครือข่ายเบาหวาน ที่แสดงให้เห็นการใช้เครื่องมือการจัดการความรู้ในการทำงานแบบเครือข่าย
ระหว่างดู VDO นักศึกษาดูผ่อนคลาย มีเสียงหัวเราะเป็นบางช่วงบางตอน บางคนเปิดเอกสารประกอบการสอนดูเมื่อเนื้อหาใน VDO กล่าวถึงเรื่องนั้นๆ
ดิฉันเชื่อมโยงว่านักศึกษาบางคนได้เคยฟังการบรรยายของ ศ.นพ.วิจารณ์ พานิช (อ่านที่นี่ และมี PowerPoint ประกอบเสียงบรรยายที่นี่) และเคยแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในเวทีมหกรรมการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ของเครือข่าย พย.สสส. ที่จัดแบบ KM มาแล้ว
ในการสอน 2 ชั่วโมงนี้ ดิฉันใช้สไลด์เพียงไม่กี่สไลด์อธิบายเพิ่มเติมเท่านั้น เช่น วงจร SECI และโจทย์วิจัยที่เกิดขึ้นได้ในแต่ละ quadrant วงจรการจัดการความรู้และโมเดลปลาทูของ สคส. เครื่องมือชุดธารปัญญา รูปภาพกิจกรรมและเครื่องมือในการดูแลผู้ป่วยเบาหวานที่แสดงให้เห็นถึงการยกระดับความรู้ เช่น Podoscope ยุคต่าง ๆ ที่คนไทยเราทำขึ้นเอง ฯลฯ
สุดท้ายดิฉันถามนักศึกษาว่าจากการดู VDO 2 เรื่องและคำอธิบายเพิ่มเติม นักศึกษาได้ความรู้ตามที่คาดหวังหรือเปล่า มีอะไรที่ได้เกินความคาดหวังบ้าง ได้คำตอบว่าได้เห็นตัวอย่างการใช้ KM ที่เป็นรูปธรรม ไม่มีอะไรที่ได้น้อย...ตอบคำถามข้อหนึ่งที่ว่าจะเอา BAR, AAR ไปใช้ในชีวิตประจำวันและในปัจจุบันได้อย่างไร
จบการเรียนรู้ของทั้งครูและศิษย์ ใช้เวลาเกินไปประมาณเกือบ 15 นาที
วัลลา ตันตโยทัย
ขอบคุณค่ะอาจารย์