พลอยได้รับเคราะห์กรรมร่วมกับผู้อื่น ทั้ง ๆ ที่ไม่ได้มีส่วนพัวพันด้วย

สำนวนไทยชวนให้สืบ  ๒

     ปลาติดหลังแห

 

 

            เมื่อครั้งเป็นนักศึกษา ได้เรียนเกี่ยวกับการสัมมนาการใช้ภาษาไทย และได้ร่วมกันอธิบายเกี่ยวกับสำนวนไทย เห็นว่า น่าจะนำมาเสนอเกี่ยวกับที่มา ความหมาย และยังเป็นการอนุรักษ์ วัฒนธรรมด้านภาษา บันทึกที่แล้ว  สำนวน “ผีซ้ำด้ำพลอย” บันทึกนี้ นำสำนวน “ปลาติดหลังแห” มาเสนอ

            (ภาพ : ภาสกร)

            ปลาติดหลังแห สำนวนนี้ ตามพจนานุกรม ให้ความหมายว่า (สำ) น.คนที่พลอยได้รับเคราะห์กรรมร่วมกับผู้อื่น ทั้งๆที่ไม่ได้มีส่วนพัวพันด้วย ปลาติดร่างแห ก็ว่า

                    (ภาพ :ภาสกร)

            สำนวนนี้ มาจาก อาชีพการจับปลา ของชาวบ้าน ที่ใช้แห โดยชาวบ้านจะไปทอดแห ลักษณะของแห ที่ตีนแห จะถ่วงด้วยห่วงที่ทำด้วย ตะกั่วเป็นโซ่ ร้อยเรียงจนรอบแห  เพื่อให้แหจมน้ำได้อย่างรวดเร็ว ไม่อย่างนั้นจะไม่ทันปลาเวลาทอดแหปลาจะตกใจ และให้จมสนิทกับพื้นดิน ป้องกันการเล็ดลอดของปลา ที่ตีนแห จะมีเชือกด้ายเส้นเล็ก ๆ  โยงตีนแหขึ้นไปผูก กับร่างแหสูงประมาณ คืบ เป็นช่วง ๆ จนรอบตีนแหเรียกว่า เคราแห คล้ายกระเป๋าให้ปลาเข้าไปอยู่เวลาทอดแห เวลาทอด ค่อย ๆดึงแหขึ้นมา ปลาส่วนมากจะติดที่เคราแห มีบางตัว ที่ตกใจจะทะลึ่งขึ้นไปติดที่ร่าง หรือหลังแห ทั้งติดที่เคราแห และร่างแห ก็ติดแหขึ้นมาด้วยกัน โดยมาก เราจะเห็นที่ร่างแหหรือหลังแหก่อน กว่าจะลากแหขึ้นพ้นน้ำ จึงฝังใจ

 (กำลังปลดปลาออกจากเดราแห บางครั้งก็ได้หอย:ภาพภาสกร)

 

            ดังนั้น คนจึง เรียกสำนวนนี้ว่า ปลาติดหลังแห หรือร่างแห ไม่เรียกปลาติดแห หรือปลาติดตีนแห  เหมือนคนที่ไปนั่งดูเขาเล่นไพ่ เวลาตำรวจจับ ก็พลอยโดนจับไปด้วย ทั้ง ๆ ที่ไม่ได้เล่น เหมือน “ปลาติด หลังแห” ถึงจะไม่ติดเคราแห ก็โดนจับไปต้มแกงด้วย สำนวนนี้จึงนำมาใช้ ในความหมาย พลอยได้รับเคราะห์กรรมร่วมกับผู้อื่น ทั้ง ๆ ที่ไม่ได้มีส่วนพัวพันด้วย แต่โดยมากเราจะได้ยินว่า “ปลาติด ร่างแห” มากกว่า “ปลาติด หลังแห”  . สวัสดีครับ