หมออนามัย โฉนดชุมชน
นายอานนท์ ภาคมาลี นักวิชาการสาธารณสุข ชำนาญการ
โฉนดชุมชน หมายความว่าหนังสืออนุญาตให้ชุมชนร่วมกันบริหารจัดการ การครอบครองและใช้ประโยชน์ในที่ดินของรัฐ เพื่อสร้างความมั่นคงในการอยู่อาศัยและการใช้ประโยชน์ในที่ดินของชุมชน ซึ่งชุมชนมีหน้าที่ดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ตลอดจนปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในกฎหมายและระเบียบนี้
ชุมชน หมายความว่า กลุ่มประชาชนที่รวมตัวกัน โดยมีวัตถุประสงค์ร่วมกัน เพื่อการจัดการด้านเศรษฐกิจ สังคมและวัฒนธรรม รวมทั้งการมีส่วนร่วมในการดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และมีการวางระบบบริหารจัดการแสดงเจตนาแทนกลุ่มได้ โดยดำเนินการอย่างต่อเนื่อง เป็นระยะเวลาไม่น้อยกว่าสามปี ก่อนวันที่ระเบียบนี้ใช้บังคับ
โฉนดชุมชน คือ หนังสืออนุญาตให้ใช้ประโยชน์ในที่ดินของรัฐ เป็นโครงการบริหารจัดการ การใช้ประโยชน์ในที่ดินสาธารณประโยชน์ที่มีการบุกรุก เพื่อขจัดความยากจนและพัฒนาชนบท ตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อร่วมโครงการเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 82 พรรษา 5 ธันวาคม 2552 โดยได้ทำการคัดเลือกที่ดินสาธารณประโยชน์ที่ประชาชนเลิกใช้หรือไม่มีความประสงค์จะสงวนไว้ใช้ประโยชน์ร่วมกัน แล้วมาจัดสรรให้แก่ราษฎรที่ยากจน ไม่มีที่ดินทำกินเป็นของตนเองหรือมีแต่ไม่เพียงพอ เพื่อใช้เป็นที่ดินทำกินและที่อยู่อาศัย โดยมอบหนังสืออนุญาตให้ใช้ประโยชน์ในที่ดินของรัฐเป็นหลักฐาน ซึ่งราษฎรจะเสียค่าตอบแทนในอัตราที่ต่ำ และเป็นการแก้ไขปัญหาการบุกรุกที่ดินสาธารณประโยชน์อีกด้วย แต่ชาวบ้านเรียกแบบง่ายๆว่าโฉนด บางคนก็ไม่ยอมรับ เพราะคิดว่าควรเป็นกรรมสิทธิ์ของเขา โดยยากได้เป็นโฉนดที่ดิน แต่เขาลืมไปว่ามันเป็นที่ดินของรัฐ อันนี้สำหรับพวกที่ดินจะเข้าใจว่ามันเป็นโฉนดชุมชน ต่างกับโฉนดชุมชนอีกรูปแบบหนึ่งที่มีการจัดการกันเองในหมู่บ้าน
หลักการที่สำคัญของโฉนดชุมชน คือ
- ทุกคนสามารถเป็นเจ้าของร่วมกันทั้งหมด
- ที่ดินเป็นมกรดกตกทอดถึงลูก – หลาน
- ห้ามทำการขายที่ดินแก่บุคคลภายนอกชุมชน
- สมาชิกทุกคนต้องใช้ประโยชน์ในที่ดิน อย่างต่อเนื่องไม่ปล่อยให้ทิ้งร้างว่างเปล่า
- สามารถขายเปลี่ยนมือที่ดินให้แก่คนในกลุ่มได้โดยต้องผ่านคณะกรรมการ
- โฉนดชุมชนไม่เพียงแต่จะทำหน้าที่ในการรักษาที่ดินไว้สำหรับชุมชนเท่านั้น แต่ยังสามารถใช้เป็นเอกสารในการจำนองกู้ยืมเงิน เพื่อใช้ในทางเกษตรกรรมและครัวเรือนได้อีกด้วย โดยจะใช้กู้ยืมเงินจากกองทุนออมทรัพย์ที่จัดตั้งขึ้นมาภายในกลุ่มปฏิรูปที่ดินของแต่ละชุมชนเป็นการแก้ไขปัญหาความต้องการ การจำนองที่ดินกับสถาบันการเงินภายนอกที่มีความเสี่ยงต่อการสูญเสียที่ดินของเกษตรกรรายย่อยและชุมชน
คณะกรรมการชุมชน (คณะกรรมการชุมชน คณะทำการในนามชุมชน)
- จัดทำระเบียบของชุมชนเกี่ยวกับการบริการโฉนดชุมชน
- จัดทำและปรับปรุงระบบข้อมูลและแผนที่ขอบเขตจัดการที่ดินของชุมชน
- กำหนดแผนพัฒนาเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรมของชุมชน
- กำหนดแผนการใช้ประโยชน์ในที่ดิน และการจัดการระบบการผลิต
- กำหนอแผนการอนุรักษ์ การดูแล และการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติที่ยั่งยืน
- ดำเนินการจัดตั้งกองทุนที่ดินของชุมชน
- ดำเนินการตามนโยบาย แผนงาน หลักเกณฑ์ และวิธีการเกี่ยวกับโฉนดชุมชน ตามที่คณะรัฐมนตรีหรือคณะกรรมกำหนด
