เส้นเลือดขอด เป็นภาวะที่เส้นเลือดดำมีขนาดใหญ่ขึ้น ซึ่งสามารถเกิดได้ทุกตำแหน่งในร่างกาย แต่ที่พบบ่อยคือที่ขาและเท้า เนื่องจากการยืนหรือการเดินนาน ทำให้ความดันในเส้นเลือดดำมากกว่าส่วนอื่นของร่างกาย
หลาย ๆ คน จะมีเส้นเลือดขอดเล็ก ๆ เกิดขึ้นโดยที่ไม่ได้ทำให้มีอาการ นอกจากบางคนจะเป็นห่วงในเรื่องความสวยงาม แต่หลายคนเส้นเลือดขอดจะทำให้เกิดอาการปวด และรู้สึกไม่สบายที่ขา และในบางครั้งเส้นเลือดขอดทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงเช่นการเกิดแผล เรื้อรังได้ และยังเป็นสัญญาณที่เตือนว่ามีความผิดปกติของระบบไหลเวียนเลือด

โดยทั่วไป แล้ว เส้นเลือดขอดไม่ได้มีอาการปวด ลักษณะที่เห็นคือ เส้นเลือดดำ เห็นเป็นสีม่วงหรือสีน้ำเงิน และมีการโป่งออก ใหญ่ ขึ้นและขดไปมาที่ขา ในบางคนจะเกิดขึ้นที่บริเวณขาหนีบ ลงไปจนถึงข้อเท้า

อาการปวดที่อาจพบได้

• รู้สึกปวด ๆ หรือรู้สึกหนัก ๆ ที่ขาสองข้าง

• รู้สึกร้อน ๆ หรือมีกล้ามเนื้อเกร็ง หรือมีขาบวม

• เวลายืนหรือเดิน อาการปวดจะเป็นมากขึ้น

• รู้สึกคัน บริเวณที่เป็นเส้นเลือดขอด

• มีแผลที่ผิวหนังบริเวณข้อเท้า ซึ่งแสดงว่าการไหลเวียนเลือดไม่ดี และต้องการการรักษาทันที

การ ดูแลตัวเอง ได้แก่การออกกำลังกาย การยกขาทั้งสอง หรือการใส่ stocking จะช่วยลดอาการปวดได้ และป้องกันไม่ให้เป็นมากขึ้น แต่ถ้าคุณกังวลหรือมีอาการแย่ลงควรไปพบแพทย์ หากไม่รักษา จะทำให้เกิดแผลเรื้อรัง หรือการเกิดลิ่มเลือดได้

สาเหตุ
 


เส้นเลือดแดงจะนำเลือดจากหัวใจไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย ในขณะที่เส้นเลือดนำจะนำเลือดกลับไปที่หัวใจ แต่สำหรับขาเลือดต้องสวนทิศทางกับแรงโน้มถ่วง การที่มีการหดตัวของกล้ามเนื้อขา จะเป็นเหมือนปั๊ม ที่คอยส่งเอดกลับขึ้นไป ในเส้นเลือดดำจะมี valve เล็ก ๆ ที่คอยกันไม่ให้เลือดไหลย้อนกลับ แต่สาเหตุต่อไปนี้จะทำให้เกิดเส้นเลือดขอดได้


• อายุ เมื่ออายุมากขึ้น valve ในเส้นเลือดดำจะอ่อนแอลง ทำให้เลือดไหลย้อนกลับได้

• การตั้งครรภ์ เนื่องจากมีความดันในช่องท้องมากขึ้น ทำให้เลือดไหลกลับได้น้อยลง

• ในผู้หญิง เนื่องจากมีการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนในช่วงต่าง ๆ จะทำให้เกิดความเสี่ยงมากขึ้น

• พันธุกรรม

• ความอ้วน

• การยืนเป็นระยะเวลานาน


การรักษา

1. การใส่ถุงน่องรัดขา compression stockings ควรใส่ตลอดวัน จะช่วยให้การไหลของเลือดกลับไปดีขึ้น แต่ที่สำคัญคือการเลือกซื้อ เลือกแบบที่ใส่พอดี โดยวัดรอบขา และเลือกซื้อขนาดที่เหมาะสม ไม่จำเป็นต้องแน่นเกินไป

2. การฉีดยาเข้าไปในเส้นเลือด โดยแพทย์จะฉีดยาเข้าไปในเส้นเลือดเพื่อให้เกิดการปิดของเส้นเลือดดำ และทำให้เส้นเลือดขอดหายไปได้ แต่ต้องฉีดโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
 
3. การผ่าตัดด้วยเลเซอร์ โดยการส่งคลื่นเลเซอร์เข้าไปทำลายเส้นเลือดดำ แบบนี้จะเจ็บน้อยกว่า

4. การสวนสวยเข้าไปในเส้นเลือดดำ โดยที่ส่วนปลายของสายจะมีความร้อน ซึ่งจะทำให้เส้นเลือดดำแฟบลงและปิดลงได้ ซึ่งมักจะทำในรายที่เส้นเลือดขอดมีขนาดใหญ่


5. การตัดเส้นเลือด เป็นการผ่าตัดเพื่อตัดเส้นเลือดดำที่ขอดออกทั้งเส้น

6. การส่องกล้องผ่าตัดเส้นเลือด


สำหรับเส้นเลือดขอดในหญิงตั้งครรภ์ส่วนใหญ่จะหายได้เองภายใน 3 เดือนหลังคลอด

ถึง แม้ว่าการรักษาในปัจจุบันจะได้ผลดีมาก แต่อย่างไรก็ตามการกลับมาเป็นซ้ำยังมีโอกาสเป็นได้ ดังนั้นจึงควรดูแลเพื่อป้องกันการเกิดโรคซ้ำโดย

• การออกกำลังกาย จะช่วยให้กล้ามเนื้อขาและการไหลเวียนเลือดดีขึ้น

• ลดน้ำหนักและควบคุมอาหาร เลี่ยงอาหารลดเค็ม และทานอาหารที่มีไฟเบอร์สูง

• หลีกเลี่ยงการใสส้นสูง อย่าใส่เสื้อผ้าที่รัดบริเวณสะโพก เอวมากเกินไป

• ยาขาให้สูง เวลาที่มีเวลาพัก ได้นั่งหรือได้นอน พยายามยกขาให้สูงขึ้น

• หลีกเลี่ยงการนั่ง หรือยืนนานเกินไป ต้องมีการเปลี่ยนอิริยาบถบ่อยๆ ถ้าจำเป็นต้องนั่งนาน ๆ เช่นนั่งเครื่องบินทางไกล ก็ต้องพยายามออกกำลังกายกล้ามเนื้อน่องบ้าง