ขอบคุณกรณีศึกษาน้อง อ. วัย 9 เดือน น่ารักน่าเอ็นดู เพราะน้องจะร้องไห้เฉพาะตอนรู้สึกไม่มีพ่อแม่อยู่เล่นด้วย ไม่ร้องไห้เวลาเล่น-ทานนม-เวลาขับถ่าย ฯลฯ

จริงๆ ดร.ป๊อป ได้ตรวจประเมินการพัฒนาเด็กทางกิจกรรมบำบัดอย่างละเอียด ในวันเสาร์ 3 รอบ แต่ละรอบห่างกัน 1 เดือนแล้ว และได้ให้โปรแกรมปรับปฏิกิริยาตอบสนองตามพัฒนาการ (การดูดกลืน การหายใจ การตั้งคืบคลาน การยืน การเลียนแบบ การเล่นด้วยมือ การเล่นในกระจก) โปรแกรมกระตุ้นสหสัมพันธ์ของตา-มือ-ลิ้น โปรแกรมกระตุ้นระบบการทรงท่าและการรับรู้ทางการได้ยิน และโปรแกรมปรับสมดุลของระบบประสาทการมองเห็น-การสัมผัส-การได้ยิน ซึ่งพบความก้าวหน้าที่เพิ่มขึ้นจาก 10% (ต้นทุนการพัฒนาเด็กในหัวข้อข้างต้น) เป็น 60% ของการพัฒนาเด็กในปัจจุบัน (จากการตรวจประเมินเมื่อวานนี้)

การพัฒนาเด็กที่เห็นได้ชัดเจน ในช่วงการตรวจประเมินพร้อมๆ กับการพัฒนาเด็กทางกิจกรรมบำบัดใน 2 ชม. เมื่อวานนี้ ได้แก่

  1. เมื่อจับเด็กตั้งเพื่อคืบคลานไปหาคุณพ่อ/คุณแม่ ก็พบว่า ไม่ยอมลงน้ำหนักบนฝ่ามือ ไม่ยอมเคลื่อนไหวตัว ไม่ยอมเคลื่อนไหวแขนขา หันเหความสนใจไปกับผู้คนที่เดินไปมาในคลินิกกิจกรรมบำบัด มีความสนใจผ่านการรับรู้ทางการมองเห็น (ภาพคุณพ่อ/คุณแม่ที่อยู่ข้างหน้า) มากกว่าการรับรู้ทางการได้ยิน (เสียงปรบมือพร้อมกับเสียงเรียกคุณพ่อ/คุณแม่) และเมื่อใช้วัตถุที่ใสแต่มีแสงไฟกระพริบเป็นสีต่างๆ เด็กพยายามโก่งตัวไปข้างหน้ามากกว่าการกระตุ้นจากคุณพ่อ/คุณแม่ ดังนั้นกระบวนการพัฒนาเด็กทางกิจกรรมบำบัด คือ ตั้งโปรแกรมรอบแรกด้วยการให้คุณพ่ออยู่หลังตัวเด็ก คุณแม่อยู่หน้าเด็ก หรือถ้ามีผู้ฝึกคนเดียว ก็ให้ตั้งกระจกไว้หน้าเด็ก เริ่มเรียกชื่อเด็กดังๆ ช้าๆ 3 ครั้งสลับกับการปรบมือ 3 ครั้ง ไปเรื่อยๆ จนเด็กคืบคลานมาหาถึงกระจกหรือถึงคุณแม่ จึงอุ้มกอดและห้อมแก้ม ตั้งเวลาไม่เกิน 5 นาทีในการฝึกโปรแกรมแรกนี้ ส่วนโปรแกรมที่สองก็ปล่อยให้เด็กมองของเล่นที่ใสและสามารถกระพริบแสงสีได้ (โดยไม่ต้องปิดไฟ ใช้แสงธรรมชาติ) ขยับใกล้ไกลจนเด็กเข้าหาของเล่นจนถึงเป้าหมายใน 5 นาที ทั้งนี้ทั้งสองโปรแกรม ผู้ฝึกต้องคอยช่วยกระตุ้นการเคลื่อนไหวแขนและขาด้านตรงข้าม โดยมือหนึ่งกดให้หัวเข้าขยับไปตั้งฉากกับลำตัวแล้วขยับสั่นให้หัวเข่ากดไปกับเบาะ เมื่อแขนด้านตรงข้ามพยายามขยับ ให้ใช้มือข้างที่ว่างแตะส่งส้นเท้าของขาข้างที่ไม่กดเข่าไปข้างหน้า พร้อมๆ กับพยายามให้เด็กมองไปข้างหน้า ค่อยๆ ปล่อยให้เด็กขยับไปข้างหน้าเรื่อยๆ
  2. เมื่อสังเกตพฤติกรรมของเด็กขณะอยู่นิ่งบนเบาะ เด็กหันเหความสนใจง่ายมาก จึงแนะนำโปรแกรมที่สาม คือ จับเด็กนั่งขัดสมาธิบนตักผู้ฝึกที่นั่งขัดสมาธิด้วย จากนั้นใช้มือขวากุมมือสองข้างของเด็กให้จับบอล แล้วใช้มือซ้ายป้องปิดตาสองข้างของเด็กนับ 1-5 แล้วเอามือซ้ายออกมาเล่นกับมือขวาข้างต้น ทำไปเรื่อยๆ ไม่เกิน 10 รอบ บางรอบก็ใช้ขวดนมดันหัวนมแตะลิ้นค้างไว้แทนการกุมมือก็ได้ สังเกตว่า เด็กพยายามต่อต้านไม่ให้ปิดตา เพราะเด็กรับรู้ทางการมองเห็นมากกว่าการรับรู้สัมผัสเล่นด้วยมือและลิ้น เป้าหมายของโปรแกรมนี้ คือ คงสมดุลระหว่างการสัมผัสมือเล่นกับการมองเห็นที่สัมพันธ์กับการใช้มือ-ลิ้น
  3. เมื่อทดสอบจับเด็กในท่านอนคว่ำบนลูกบอล โยกหน้า-หลัง-ซ้าย-ขวา อย่างเร็ว เด็กเกิดอาการกลัวแต่ไม่ร้องไห้ มีการใช้มือและเกร็งลำตัวบ้างแต่ยังไม่สมวัยตามการพัฒนาปฏิกิริยาตอบสนองอัตโนมัติ จึงแนะนำโปรแกรมที่สี่ คือ จับเด็กกลิ้งบนบอลในท่านอนคว่ำ โยกไปข้างหน้าจนยื่นแขนสองข้างลงน้ำหนักบนฝ่ามือค้างไว้นานนับ 1-10 แล้วโยกตัวเด็กกลับขึ้นมาอุ้ม ทำต่ออีกไม่เกิน 5 รอบ สังเกตว่าการกระตุ้นครั้งนี้จะส่งสัญญาณไปที่ระบบการทรงท่าและการได้ยินผ่านหูชั้นใน เด็กจะมีความตึงตัวเพื่อป้องกันตนเองโดยยื่นมือสองข้าง แต่น้อง อ. ไม่ยอมลงน้ำหนักเพราะมีพัฒนาการช้า จึงต้องช่วยจับมือสองข้างลงน้ำหนัก และน้อง อ. ได้ส่งเสียงร้องค่อยๆ ไปดังๆ ทำให้เกิดความสำเร็จคือ หูชั้นในถูกกระตุ้นพร้อมกับระบบการสัมผัส การได้ยิน การใช้กล้ามเนื้อลิ้น-ช่องปาก และการร้องไห้อย่างเหมาะสม
  4. โปรแกรมอื่นๆ ที่ให้เพิ่มคือ การเล่นกระจกผ่านการช่วยสัมผัสมือข้างขวาเคาะกระจก จนถึงมือข้างซ้าย และสองมือตามลำดับ ให้สังเกตว่าเด็กมีการแสดงอารมณ์ยิ้มและเลียนแบบเคาะกระจกได้สองมือหรืออย่างน้อยมือเดียวอย่างไร พยายามฝึกไม่เกิน 5 นาที รวมทั้งสังเกตว่าเด็กมีระบบการหายใจที่เร็วและถี่แม้ว่านั่งนิ่งๆ พร้อมมีการสะอึกด้วย ผมตั้งสมมติฐานว่ามีระบบการทำงานของก้านสมองและเส้นประสาทพิเศษของการกลืน-หายใจ ซึ่งอาจมีผลให้พัฒนาการของการเคลื่อนไหวกล้ามเนื้อเล็กแบบบูรณาการ (ลิ้น-ช่องปาก-มือ-ตา ทำงานช้าและไม่สัมพันธ์กันได้) จึงแนะนำไม่ให้ป้อนนมในท่านอนหงาย ให้จับตั้งคอขึ้นมาตั้งมุมไม่เกิน 60 องศากับลำตัว แล้วค่อยๆ กดมุมปากให้ดูดอย่างช้าๆ หากมีอาการสะอึก ให้ใช้นิ้วก้อยกดโคนลิ้นค้างนับ 1-5 แล้วเอาออก ทำจนหายสะอึกแล้วป้อนนมต่อไป