การคิดเชิงวิเคราะห์
สังคมในยุคปัจจุบันนี้เป็นสังคมของการสื่อสารเรียนรู้ ซึ่งมีทั้งการรับและส่ง แต่ทว่าถ้าเราสังเกตให้ดีจะพบว่า สารที่นำส่งทุกวันนี้ผู้รับจะต้องกลั่นกรองวิเคราะห์ให้ดีก่อนที่จะตัดสินใจเชื่อถือ หรือไว้วางใจข้อมูลที่รับมา เพราะมีบ่อยครั้งที่สารนั้นเป็นเพียงข่าวลือ บางครั้งก็เป็นข่าวลวง หรือข่าวใส่ร้ายป้ายสีกัน รวมถึงการโฆษณาชวนเชื่อ คนที่คิดเชิงวิเคราะห์ไม่เป็นก็มักจะเชื่อข่าวเหล่านั้น
ในโลกของการโฆษณาชวนเชื่อเช่นทุกวันนี้ ผู้ที่รู้จักคิดเชิงวิเคราะห์ ย่อมมีโอกาสรู้เท่าทันสถานการณ์ข่าวดังกล่าวและจะไม่ตกเป็นเหยื่อของมายาภาพเหล่านั้น
เมื่อเป็นอย่างนี้ บทเรียนในวันนี้จึงจำเป็นอย่างมากที่จะต้องสร้างสถานการณ์การเรียนให้ผู้เรียนได้ฝึกทักษะการคิดเชิงวิเคราะห์ให้มาก ๆ เพื่อจะไม่ตกอยู่ในสถานะผู้เสพย์สารแห่งมายาภาพ
การวิเคราะห์ คืออะไร ดร. เกรียงศักดิ์ เจริญวงศ์ศักดิ์ ( 2546 ) กล่าวถึงความหมายของคำ ๆ นี้ว่า “การวิเคราะห์ ( Analysis ) หมายถึง การจำแนก แยกแยะ องค์ประกอบของสิ่งใดสิ่งหนึ่งออกเป็นส่วนๆ เพื่อค้นหาว่า
- ทำมาจากอะไร
- มีองค์ประกอบอะไร
- ประกอบขึ้นมาได้อย่างไร
- เชื่อมโยงสัมพันธ์กันอย่างไร”
และในหนังสือเล่มเดียวกันนี้ ดร.เกรียงศักดิ์ เจริญวงศ์ศักดิ์ ( 2546 ) ได้กล่าวถึงความหมายของ การคิดเชิงวิเคราะห์ว่า
“การคิดเชิงวิเคราะห์ หมายถึง ความสามารถในการจำแนก แจกแจง องค์ประกอบต่าง ๆ ของสิ่งหนึ่งสิ่งใดหรือเรื่องใดเรื่องหนึ่ง แล้วหาความสัมพันธ์เชิงเหตุผลระหว่างองค์ประกอบเหล่านั้น เพื่อค้นหาสาเหตุที่แท้จริงของสิ่งที่เกิดขึ้น”
จากความหมายของการวิเคราะห์และการคิดเชิงวิเคราะห์นี้เราจะเห็นได้ว่า เมื่อใดที่เราพบเห็นสิ่งหนึ่งสิ่งใด หรือได้ฟังเรื่องหนึ่งเรื่องใดนั้นก่อนที่เราจะเชื่อ เราควรที่จะคิดค้นหาก่อนว่า
สิ่งนั้น ทำมาจากอะไร
สิ่งนั้น มีองค์ประกอบอะไร
สิ่งนั้น ประกอบขึ้นมาได้อย่างไร
สิ่งนั้น เชื่อมโยงสัมพันธ์กันอย่างไร
แล้วเราก็หาความสัมพันธ์เชิงเหตุผลระหว่างองค์ประกอบเหล่านั้น เพื่อค้นหาสาเหตุที่แท้จริงของสิ่ง ๆ นั้น
ความคิดดังกล่าวข้างต้นนั้นสอดคล้องกับที่ ชาตรี สำราญ (2549) ได้กล่าวไว้ว่า เมื่อครูฝึกทักษะให้ผู้เรียนสามารถคิดเชิงวิเคราะห์ได้แล้ว พฤติกรรมที่ผู้เรียนแสดงออก ให้ครูเห็นได้คือ
“ ผู้เรียนสามารถแยกแยะได้ว่า ข้อมูลความรู้ ข้อเท็จจริงหรือปรากฏการณ์นั้น
- มีสิ่งใดร่วมกันบ้าง
- สิ่งที่ร่วมกันนั้น สิ่งใดมีความสำคัญมากที่สุด
- สิ่งที่มาร่วมกันนั้น มีหลักการอะไรร่วมกันบ้าง”
นั่นหมายความว่า เมื่อผู้เรียนผ่านการฝึกทักษะการคิดเชิงวิเคราะห์แล้ว ผู้เรียนจะสามารถหยิบยกประเด็นเรื่องราวที่เรียนรู้ได้มาแยกแยะ จำแนกแจกแจง ประเด็นเรื่องหรือวิพากษ์วิจารณ์เปรียบเทียบให้เห็นถึง
- ลักษณะสำคัญของเรื่องนั้น
- ลักษณะที่มีความสัมพันธ์ของเรื่องนั้น
- สถานการณ์ที่เป็นหลักการของข้อมูลความรู้
ข้อเท็จจริงหรือปรากฏการณ์จากเรื่องราวที่เรียนรู้มาถึงตรงนี้เราจะเห็นได้ว่า ถ้าผู้ใดสามารถฝึกฝนทักษะการคิดเชิงวิเคราะห์จนสามารถคิดได้ คิดเป็น และนำใช้เป็นแล้ว ผู้นั้นจะสามารถบริโภคข่าวสารได้อย่างผู้รู้เท่าทันข่าวสาร ไม่ตกเป็นทาสของการโฆษณาชวนเชื่อ
จากประสบการณ์ที่ผ่านมาของผู้เขียน พบว่า การตั้งคำถามกระตุ้นให้ผู้เรียนคิดเชิงวิเคราะห์นั้นมีความจำเป็นมาก นั่นหมายถึงว่า ครูจะต้องตั้งคำถามเป็น ครูถามนักเรียนให้คิดเชิงวิเคราะห์ เรื่องราวต่าง ๆ จนกระทั่งนักเรียนสามารถตั้งคำถามคิดเชิงวิเคราะห์ได้เอง นั่นคือความสำเร็จของการสอน เพราะว่าเมื่อไรที่นักเรียนตั้งคำถามคิดเชิงวิเคราะห์ได้ แล้วนำคำถามนั้นไปสืบค้นหาคำตอบจนได้มาตามต้องการ นั่นคือ นักเรียนประสบผลการเรียน การคิดเชิงวิเคราะห์ตามจุดประสงค์ที่วางไว้
คำถามคิดเชิงวิเคราะห์นั้น ถ้าเราเพียรพยายามฝึกฝนตั้งคำถามอยู่บ่อย ๆ เราก็จะสามารถตั้งคำถามคิดเชิงวิเคราะห์ได้ละเอียด เมื่อเรามีคำถามที่แตกซอยย่อยละเอียด เวลาเราไปสืบสาวหาคำตอบเราก็จะได้ข้อมูลคำตอบที่ละเอียด นำมาอภิปรายสรุปผลได้ชัดเจน มีความสมเหตุสมผลมากที่สุด และในทำนองเดียวกันนักเรียนนั้น ถ้าได้รับการฝึกฝนให้ตั้งคำถามคิดเชิงวิเคราะห์บ่อย ๆ เขาก็จะตั้งคำถามได้ และจะคิดได้ ซึ่งความจริงแล้วนั้น วันหนึ่ง ๆ เราทุกคนก็มีคำถามคิดเชิงวิเคราะห์อยู่ด้วยกันทั้งนั้น แต่เราถามไม่ละเอียดลึกซึ้ง ถ้าได้รับการฝึกฝนทักษะด้านนี้บ่อย ๆ เราก็จะชำนาญขึ้น ถามเจาะลึกได้มากยิ่งขึ้น
อ่านเป็นเล่มได้ที่นี่ https://docs.google.com/docume...
