กระทรวงมหาดไทย
ให้ ความหมายของชุมแออัด ไว้ว่า คือ “สภาพ เคหะสถานหรือบริเวณที่พักอาศัย ที่ประกอบด้วยอาคารเก่าแก่ชำรุดทรุดโทรม มีบริเวณที่สกปรกรกรุงรัง ประชาชนอยู่กันอย่างแออัดผิดสุขลักษณะ ต่ำกว่ามาตรฐานสมควร จนไม่อาจอยู่แบบครอบครัวตามปกติวิสัยมนุษย์ ทำให้ไม่ปลอดภัยในด้านสุขวิทยาและอนามัย”
ชุมชนแออัดเกิดจาก 2 สาเหตุใหญ่คือ
- การอพยพโยกย้ายจากชนบทเข้าสู่เมืองใหญ่เพื่อการหาอาชีพใหม่ที่รายได้มากว่าเดิมและมาอาศัยอยู่กับเพื่อนหรือญาติที่มาทำงานอยู่ก่อนแล้ว
- การขาดแคลนที่อยู่อาศัยราคาเช่าถูกเมื่อเข้ามาพักอาศัยในชุมชนเมือง
ลักษณะของชุมชนแออัด
- บ้านเรือนที่ดูไม่แข็งแรงปลูกติดกันอย่างหนาแน่นในพื้นที่จำกัด
- ประชากรอาศัยอยู่อย่างแออัดยัดเยียด ในหนึ่งบ้านเล็กๆมักอยู่รวมกันเป็นครอบครัวใหญ่
- บริเวณที่อยู่อาศัยมักไม่ถูกสุขลักษณะและสุขอนามัย อาจเป็นแหล่งเพาะเชื้อโรคได้ ส่งผลถึงสุขภาวะที่ไม่ดี
- อาคารบ้านเรือนค่อนข้างชำรุดทรุดโทรม ความเสี่ยงที่จะเกิดอุบัติเหตุจึงมีสูง
- ผู้อยู่อาศัยมีอาชีพมากมายหลายประการ เช่น อาชีพรับจ้างที่เป็นงานไม่มั่นคงและรายได้ไม่แน่นอน
ปัญหาที่เกิดจากการอยู่อาศัยในชุมชนแออัด
- ปัญหาด้านสุขภาพอนามัย อันเกิดจากมลพิษทางอากาศ ทางเสียง ทางน้ำ และจากขยะที่มักมีการจัดการไม่ดี และมักไม่ได้ไปรับบริการด้านสาธารณสุข เมื่อป่วยอาการของโรคจึงรุนแรงและเรื้อรัง
- ปัญหาด้านความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน เช่น สภาพบ้านที่ปลูกด้วยไม้-สังกะสี และแออัด ซึ่งหากเกิดอัคคีภัยอาจลุกลามได้อย่างรวดเร็ว
- ปัญหาอาชญากรรม ซึ่งเป็นปัญหาที่ใหญ่อาจมีแรงจูงใจหลายประการ เช่น ว่างงาน ติดสารเสพติด เรียกร้องความสนใจจากคนอื่น เป็นต้น
- ปัญหาด้านศีลธรรม ที่ลูกอาจเห็นและเลียนแบบพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมของคนในบ้านซึ่งมักเป็นห้องๆเดียว รวมถึงการเล่นกับเพื่อนข้างๆบ้าน เช่น การบริภาษหยาบคายต่อกัน ความรุนแรงในครอบครัวบางประการ ฯลฯ
ความสัมพันธ์ภายในชุมชน
ระดับครอบครัว: ไม่ค่อยมีเวลาให้กันโดยเฉพาะกับลูก
ระดับชุมชน -> เพื่อนบ้าน: ต่างคนต่างอยู่ ต่างดิ้นรนทำมาหากิน
บทบาทของนักกิจกรรมบำบัด
เนื่องจากชุมชนแออัดเป็นเรื่องค่อนข้างกว้างสามารถแยกเป็นเรื่องเป็นระบบของโรค เช่น โรคทางระบบเดินหายใจ โรคชรา ความพิการ ฯลฯ ได้ ฉะนั้นบทบาทโดยรวมก็คือการปรับสิ่งแวดล้อม ส่งเสริมกิจวัตรประวันให้ถูกสุขลักษณะ และส่งเสริมการปฏิสัมพันธ์ระหว่างบุคคลทั้งในระดับครอบครัวและชุมชน เพื่อคุณภาพชีวิตและความเป็นอยู่ที่ดีของชาวชุมชนนั่นเอง ;]
ขอบคุณการบรรยายดีๆจากนายธราดล รอดแก้ว นักศึกษากิจกรรมบำบัด คณะกายภาพบำบัด มหาวิทยาลัยมหิดล C:
