การทดสอบทางการศึกษาขั้นพื้นฐานแห่งชาติ หรือ o-net นั้น
สทศ.จัดขึ้นเพื่อเป็นการทดสอบนักเรียนที่จบช่วงชั้นต่าง ๆ ทั้ง ป.3 ป.6 ม.3 และ ม.6
ทั้งนี้เพื่อให้โรงเรียนได้ทราบมาตรฐานหรือระดับความรู้ ความสามารถขั้นพื้นฐานตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551 ทั้ง 8 กลุ่มสาระการเรียนรู้
ทั้งนี้เพื่อเป็นการปรับปรุง แก้ไข หรือพัฒนาการจัดการเรียนรู้ของครู ของโรงเรียนนัั้นๆ ต่อไป และที่สำคัญคือการนำผลของการสอบไปวิเคราะห์ในระดับเชิงนโยบายระดับประเทศเพื่อพัฒนาการจัดการศึกษาระดับชาติอีก
นักเรียน ป.3 ป.6 และม. 3 นำคะแนนที่ได้เป็นตัวตัดสินการผ่านช่วงชั้น ม.6 ใช้เพื่อนำไปสมัครเพื่อเข้าเรียนต่อในระดับมหาวิทยาลัย
สมศ. ก็นำไปใช้เพื่อเป็นเกณฑ์ในการผ่านการประเมินมาตรฐานด้านผลการจัดการเรียนการสอน
แต่การทดสอบดังกล่าวในทางปฏิบัติแล้ว ครูผู้สอน ผู้บริหารโรงเรียนยังขาดความเข้าใจที่แท้จริง และทำให้เกิดการตีความและนำไปสู่การปฏิบัติที่ผิดพลาด ไกลกว่าวัตถุประสงค์ที่แท้จริง จึงทำให้คะแนนทดสอบดังกล่าวไม่ตรงตามความเป็นจริง ทั้งนี้เกิดจากตัวแปร ปัจจัย หรือการกระทำที่แทรกซ้อนเข้ามา ดังนี้
1. นักเรียนเรียนพิเศษนอกจากการเรียนการสอนในห้องเรียน ทำให้ผลคะแนนสอบมากเกินความเป็นจริง
2. ครูมีการสอนเสริมก่อนสอบ ทำให้ได้คะแนนไม่ตรงตามจริง
3. ครูเฉลยและบอกข้อสอบนักเรียนขณะคุมสอบ เพราะกลัวว่านักเรียนตนเองจะสอบไม่ผ่านผ่าน และกลัวผลการประเมินจาก สมศ. ไม่ผ่าน
4. นักเรียนบางคนไม่ตั้งใจทำข้อสอบ เพราะไม่เห็นความสำคัญ
ที่กล่าวมานี้ อยากให้ทุกคน ทุกฝ่ายมีการทบทวนความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการสอบ และผลการสอบ อีกทั้งอยากให้มีความจริงใจ จริงจัง และทำอย่างโปร่งใส ทั้งนี้เพื่อประโยชน์ของประเทศชาติ เพื่อส่วนรวม โดยเฉพาะประโยชน์ที่ยั่งยืน ไม่าใช่แค่ผักชีโรยหน้าแค่วันสองวัน เดือน สองเดือน หรือปี สองปีเท่านั้น
