ปัจจุบัน การเริ่มต้นฝึกกระบวนการคิด เพื่อพัฒนาการดำรงชีวิตที่มีภูมิคุ้มกัน รู้เท่าทันในความเป็นจริง ถือเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งยวด
การฝึกคิดไล่เรียงจากเหตุไปหาผล : เป็นกระบวนการฝึกความคิดที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการเลือก บนทางเลือกที่มีหลากหลายให้ได้ทางเลือก (ผล) ที่ดีที่สุด
การฝึกคิดไล่เรียงจากผลไปหาเหตุ : เป็นกระบวนการฝึกความคิดที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการแก้ไขปัญหาที่ปัจจัยเหตุอย่างเป็นระบบ ต่อยอดถึงช่วยสร้างเป็นทำนบเพื่อป้องกันภัยในภายภาคหน้าอย่างรู้เท่าทัน
“การฝึกกระบวนการความคิด ทำให้งบดุลแห่งชีวิตมีความแข็งแกร่ง”
“บัณฑิตย่อมฝึกตน”
พระพุทธศาสนามีลักษณะสำคัญอย่างหนึ่งคือ ยืนยันในศักยภาพสูงสุดของมนุษย์ ศักยภาพนี้เป็นศัพท์สมัยใหม่ ยืมเอามาใช้ เดิมนั้นเราพูดว่า มนุษย์เป็นสัตว์ที่ฝึกได้ คำศัพท์ที่แท้ของท่านว่า “ทมะ” แปลว่า ผู้ที่จะพึงฝึก คือ ฝึกได้หรือต้องฝึก และฝึกได้จนถึงขั้นเป็นสัตว์ประเสริฐ มองอีกแง่หนึ่งก็ว่า มนุษย์เป็นสัตว์ที่ต้องฝึก และจะประเสริฐสุดได้ด้วยการฝึก มนุษย์จึงมีศักยภาพสูงสุดในการฝึก ซึ่งหมายถึง การพัฒนาตน
จากหนังสือ “วาทะธรรมเพื่อการพัฒนาตนของ พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต) หน้า. ๓๙
