Strategic Planning: การวางแผนกลยุทธ์
แผนกลยุทธ์ระดับองค์กรหนึ่ง มีความสำคัญมากในการเป็นกรอบทิศทางในการดำเนินงานขององค์กร ซึ่งกระบวนการวางแผนยุทธศาสตร์ที่สำคัญนั้นจะต้องสะท้อนถึงการวิเคราะห์เพื่อให้เข้าใจถึงสถานการณ์สำคัญทั้งภายใน (จุดอ่อน-จุดแข็ง) และภายนอก (ความเสี่ยง-โอกาส) ผ่านกระบวนการวิเคราะห์สถานการณ์แบบมีส่วนร่วมเพื่อนำไปสู่การกำหนดทิศทางและส่วนสำคัญหลัก ๆ ที่องค์กรนั้นจะลงทุนหรือมุ่งให้ความสำคัญต่อการดำเนินการต่อไป
งานการวางแผนยุทธศาสตร์ในหลาย ๆ องค์กรมักจะเกิดคำถามว่าต้องทำอีกแล้วเหรอ ยังทำงานไม่เสร็จแล้วต้องวางแผนอีกแล้ว หรือ ได้ยินคำสะท้อนจากคนในองค์กรว่า “ไม่เห็นต้องทำอะไรมากเลย ก็เอาแผนเดิมมาปัดฝุ่น และ ปรับปรุงตัวเลขก็เสร็จ ไม่ต้องทำให้ยุ่งยาก เพราะหน่วยเหนือกำหนดมาให้หมดแล้ว” ซึ่งลักษณะวางแผนยุทธศาสตร์นั้นบางครั้งอยู่ภายใต้ข้อจำกัดของระบบการจัดการงบประมาณซึ่งแผนงานหรือโครงการต่าง ๆ นั้นจะถูกกำหนดโดยกรอบตัวชี้วัดหลักของหน่วยเหนือหรือองค์กรแม่ซึ่งต้องการกำหนดทิศทางภาพรวมขององค์กรในการมุ่งไปข้างหน้า โดยมีตัวชี้วัดหลักบังคับให้ทุกหน่วยงานย่อยถือปฏิบัติร่วมกัน
สิ่งสำคัญคือนอกเหนือจากหน่วยงานย่อยที่อยู่ภายใต้องค์กรหลักจำเป็นจะต้องเข้าใจทิศทางดังกล่าวแล้ว ยังคงต้องวางแผนตอบสนองต่อประเด็นปัญหาในระดับพื้นที่ของตนเองด้วย การแสวงหาความร่วมมือ และ การสร้างหุ้นส่วนในการดำเนินงานในระดับพื้นที่จึงเป็นเรื่องที่สำคัญ และ ทำให้องค์กรสามารถมุ่งไปได้ทั้งระดับภาพใหญ่ขององค์กรแม่ และ ระดับในพื้นที่ของตนเอง แนวคิดสามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา ของท่านอาจารย์ประเวศ ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการแก้ไขปัญหาที่ยากให้เคลื่อนที่ไปได้โดยองค์ประกอบหลักสามอย่างสำคัญในการขับเคลื่อนไปข้างหน้า
ถึงแม้ว่าการวางแผนยุทธศาสตร์ขององค์กรยังเป็นเรื่องที่คนในองค์กรไม่เห็นความสำคัญ ในความคิดเห็นและประสบการณ์ของผู้เขียนคิดว่า โดยกระบวนการวางแผนยุทธศาสตร์นั้นเป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่งที่แต่ละองค์กรควรให้ความสำคัญ และ เน้นการมีส่วนร่วมจากทุก ๆ หน่วยภายในองค์กร การสื่อสารเตรียมการล่วงหน้า สร้างความเข้าใจ จัดเก็บและวิเคราะห์ข้อมูลสำคัญต่อการวางแผน และ เน้นการมีส่วนร่วมจากแต่ละหน่วยจะเป็นกระบวนการที่ทำให้ความเข้าใจองค์กร และ เห็นถึงทิศทางการทำงานร่วมกัน และ จะเป็นแรงผลักดันให้องค์กรนั้น ๆ เคลื่อนไปได้อย่างมีทิศทางและมีพลังต่อไป
สรุปบทเรียนจากชั้นเรียน : Health System Management เนื้อหา "Strategic Planning" : 16 ธันวาคม 2554
