ภาษาผู้ไทจะมีเสียงสระที่ไม่ครบตามภาษาไทยกลางคือไม่มีสระเอีย,สระอัว, สระเอือ,แต่มีเสียงสระเอ,สระโอ,สระเออแทน มีเสียงวรรณยุกต์หลายๆคำที่อยู่ระหว่างเสียงโทกับเสียงตรี ซึ่งเสียงวรรณยุกต์นี้จะเทียบได้กับเสียงของคำเหล่านี้คือ มัก,พัก, ผู้เขียนจะใช้รูปวรรณยุกต์เป็น ้ ๊ (รูปวรรณยุกต์โทตามด้วยรูปวรรณยุกต์ตรี)

ผู้เขียนขอเล่าต่อจากบันทึกนี้นะคะ

จะเล่าถึงหมวดเครื่องใช้ต่อค่ะโดยจะเล่าถึงเครื่องใช้ที่ใช้ในการทอผ้า

เครื่องใช้ที่ใช้ในการทอผ้ามีตั้งแต่ขั้นทำเป็นเส้นจนทำเป็นผืนผ้า

เครื่องใช้ที่ทำเป็นเส้นมีดังนี้

อี้๊ ๊ว      หมายถึง เครื่องหีบเอาปุยฝ้ายแยกออกจากเมล็ด

ขั่นโต้ ๊ง  หมายถึงเครื่องตีปุยฝ้ายให้ฟู

กะเพด หมายถึงเครื่องสานที่ทำเป็นรูปอุโมงค์ ใช้สำหรับรองรับเมื่อดีดฝ้ายป้องกันฝ้ายปลิวหาย

หล่า ซึ่งจะประกอบด้วยหู่หล่า , เหล๋กไน่(เหล็กไน)ส่ายหล่า(สายหลา)มื่อหล่า(ที่จับหมุนวงหลา),ว่งหล่า

เป๋(ไม้สำหรับเก็บเส้นฝ้ายเป็นใจ)

กะเบ้าะ หมายถึงกระบอก ใช้กวัก(หมุนทำเป็นหลอดด้ายขนาดใหญ่)ฝ้ายหรือไหม

ห่างเห่น(หางเห็น)หมายถึงไม้เล็กๆเสียบที่เสาบนขาตั้งมีลักษณะคล้ายหางของอีเห็นจึงเรียกหางเห็น ใช้เป็นแกนเสียบกระบอกเวลากวักฝ้ายหรือไหม

ก่ง ไม้ไผ่กลมๆปลายทั้งสองข้างเสียบไม้ไผ่แบนๆสองอันปลายไม้ไผ่ด้านละสี่จุดจะโยงเชือกซิกแซกเพื่อให้เชือกเป็นแกนในการนำไจฝ้ายหรือไหมมาคลี่ออกเพื่อกวักลงกระบอกแล้วเอาไปทำการขึงเส้นยืน(ผู้ไทเรียกค้นฮุ)

ตี่นก่งหมายถึง เสาสำหรับเสียบก่ง

พัด  หมายถึงเครื่องมือที่ใช้พัดฝ้ายหรือไหมออกจากเหล็กใน หรือพัดออกจากกระบอกเพื่อทำเป็นไจ

หมะโค่ง เป็นรอกเล็กใช้เสียบเหนือหม้อต้มรังไหม (ผุ้ไทเรียกหม้อนี้ว่า หม้ ๊อเล่าะ เรียกลักษณะการดึงเส้นไหมไปพันหมะโค่งแล้วมาพันกระบอกว่าเอ๋ดเล่าะ วิธีเอ๋ดเล่าะคือเมื่อน้ำเดือดเอารังไหมลงไปในหม้อ ,ใช้ไม้หมะฮืบคนแล้วคีบเส้นไหมขึ้นนำไปพันรอบหมะโค่งหนึ่งรอบแล้วดึงไปพันกระบอกแล้วกวักกระบอก(หมุนกระบอก) มือข้างหนึ่งหมุนกระบอกมืออีกข้างใช้ไม้เขี่ยรังไหมเพื่อให้ใยไหมออกมาสม่ำเสมอแล้วก็คอยเติมรังไหมไปเรื่อยจนกว่าจะหมดการเอ๋ดเล่าะนี้จะทำสองอย่างคือทำเส้นผสมกันไปเรียกไหม่โลด  อีกแบบจะเอาเปลือกไหมออกก่อนเปลือกไหมนี้เรียกไหม่โห่  เรียกไหมที่สาวหลังจากเอาเปลือกออกแล้วว่าไหม่ก่าง(ไหมกลาง)ไทยอิสาณเรียกไหมน่อยซึ่งเมื่อนำไปทอผ้าไหม่ก่างจะสวยเพราะเนื้อเรียบและเป็นมัน ส่วนไหม่โห่หรือเปลือกไหมจะขรุขระ ส่วนไหม่โลดก็จะมีเส้นเรียบกว่าไหม่โห่แต่ก็ยังขรุขระกว่าไหม่ก่าง

เครื่องใช้ในการทอเป็นผืนผ้าประกอบด้วย

กี้(กี่)ซึ่งมีองค์ประกอบคือ

แป้ นกี้   ใช้นั่งทอหูก

ไม้ข่ำพั้น  ใช้พันผืนผ้าที่ทอได้แล้ว

พืม   ใช้กระทบเส้นพุ่งให้เข้าชิดกัน

เห่าฮุ้   ใช้ในการดึงเส้นยืนออกเป็นช่องสำหรับสอดเส้นพุ่ง

ไม้ห่ามพื่ม  ใช้สอดเชือกแขวนฟืม

ไม้ห่ามเห่า  ใช้สอดเชือกแขวนเห่า

ไม้ซ้าย  ใช้สอดกับเชือกดึงเห่าฮุ้เพื่อให้เส้นยืนแยกออกเป็นช่องให้สอดเส้นพุ่ง

กะโส่ย(กระสวย)  ใช้ใส่หลอดด้ายเพื่อสอดเข้าระหว่างช่องของเส้นยืนที่อ้าออก

เผ่อค้นฮุ้  ใช้เกี่ยวเส้นด้ายเพื่อทำเป็นเส้นยืนซึ่งเราเรียกว่าใส้ ฮุ

เผ่อมี่  ใช้พันเส้นด้ายเพื่อเอามามัดหมี่สำหรับทำเส้นพุ่งของผ้ามัดหมี่

ขอจบเครื่องใช้ในการทอผ้าแต่เท่านี้นะคะ  ยังจะมีหมวดอื่นต่ออีกค่ะ

ขอบคุณที่เข้ามาอ่านค่ะ

อ่านต่อ ที่นี่  คะ