สุขสว่าง เป็นความสุขที่เกิดจากการใช้ประโยชน์จากประสบการณ์ หรือความสำเร็จให้เป็นประโยชน์ต่อผู้อื่นหรือสังคมในวงกว้าง ซึ่งเป็นความสุขที่ยิ่งใหญ่และยาวนาน
ความสุขที่คุณต้องสร้าง
ข้อมูลจากนิตยสารหมอชาวบ้าน ตุลาคม 2554
เขียนโดย นพ.เกียรติภูมิ วงศ์รจิต
รองอธิบดีกรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข
คนไทยเราทุกวันนี้มีความสุขเพิ่มมากขึ้นไหม ?
สังคมไทยในยุคโลกาภิวัตน์ มีการพัฒนาด้านเศรษฐกิจ มีการเปลี่ยนแปลงทางสังคม วัฒนธรรม ...วิถีชีวิตของคนเราก็ต้องเปลี่ยนแปลงตามไปด้วย ทำให้ต้องปรับตัวมาก เกิดความเครียด มากบ้าง น้อยบ้าง
ผลการพัฒนาที่ดีและสมบูรณ์ นอกจากความเจริญที่ได้มาแล้ว ...ประชาชนก็ต้องเป็นสุขด้วย
มีนักจิตวิทยาตะวันตกกล่าวไว้ว่า "ความสุขของคนเรานั้น มีอิทธิพลมาจากปัจจัยทางพันธุกรรมถึงร้อยละ 50" แปลว่า คนที่มีความสุขนั้นเป็นคุณสมบัติเฉพาะตัวถึงครึ่งหนึ่ง อีกร้อยละ 35 – 40 เป็นจากวิธีคิด การกระทำ หรือเรียกว่าปัจจัยภายในบุคคล อีกร้อยละ 10 – 15 เป็นจากสถานการณ์ชีวิต หรือปัจจัยภายนอก
ฉะนั้นคนที่มีความสุข นอกจากจะมีคุณสมบัติมาแต่เกิด (พันธุกรรม) เราก็สามารถฝึก หัด สร้างวิธีคิดที่ดี ๆ หรือความคิดแง่บวก กระทำในสิ่งที่สร้างสรรค์เป็นประโยชน์ ให้เกิดเป็นความภูมิใจในตนเอง รวมทั้งการจัดการกับสิ่งแวดล้อมต่าง ๆ ให้รู้สึกเป็นสุข คนเราก็มีความสุขได้กันทุกคน
ชีวิตที่เป็นสุขของคนไทย
สำหรับประเทศไทย กรมสุขภาพจิต ได้ให้คำจำกัดความว่า คนที่มีความสุขคือคนที่มีสุขภาพจิตที่ดีนั่นเอง และได้แบ่งองค์ประกอบของสุขภาพจิต หรือสภาพชีวิตที่เป็นสุข 4 องค์ประกอบ ดังนี้
-
สภาพจิตใจ หมายถึง สภาพจิตใจที่เป็นสุขหรือทุกข์
-
สมรรถภาพของจิตใจ หมายถึง ความสามารถในการสร้างสัมพันธ์กับผู้อื่น และการจัดการกับปัญหา
-
คุณภาพของจิตใจ หมายถึง คุณลักษณะที่ดีงามของจิตใจในการดำเนินชีวิต เช่น ความเมตตา กรุณา ความรัก ความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ความภาคภูมิใจ
-
ปัจจัยสนับสนุน หมายถึง ปัจจัยที่สนับสนุนในบุคคลมีสุขภาพจิตดี เช่น ครอบครัว ชุมชน ศาสนา ตลอดจนสิ่งแวดล้อมต่าง ๆ
คนไทยจังหวัดไหน สุขมาก – สุขน้อย
พ.ศ. 2553 จังหวัดที่มีค่าคะแนนความสุขมากที่สุด 5 ลำดับ คือ พังงา ตรัง มหาสารคาม นราธิวาส และตาก
สรุปประเด็นสำคัญได้ดังนี้
- เพศชายมีความสุขมากกว่าเพศหญิง
- ผู้ที่สมรสมีความสุขมากกว่าคนโสด หม้าย หย่า หรือแยกกันอยู่
- ผู้ที่ไม่ได้เป็นหัวหน้าครัวเรือน มีความสุขมากกว่าหัวหน้าครัวเรือน
- อาชีพเกษตรกร ที่ไม่มีหนี้ (อาชีพที่มั่นคง) มีความสุขมากกว่าอาชีพอื่น ๆ
- ครอบครัวที่มีเวลาให้แก่กัน มีความสุขมากกว่าครอบครัวที่มีเวลาให้กันน้อย
- ผู้ที่ให้บริจาค หรือให้ความช่วยเหลือผู้อื่น มีความสุขมากกว่า
- ผู้ที่เคร่งศาสนาหรือปฏิบัติตามหลักศาสนา มีความสุขมากกว่า
- ผู้ที่มีรายได้มากกว่ารายจ่าย มีความสุขมากกว่า ผู้ที่มีรายได้ต่ำกว่ารายจ่าย
จังหวัดสุขน้อย 6 จังหวัด คือ สมุทรสงคราม สมุทรปราการ ภูเก็ต สระแก้ว แม่ฮ่องสอน และตาก
สร้างสุขได้อย่างไร
นพ.สุจริต สุวรรณชีพ จิตแพทย์ที่ปรึกษากรมสุขภาพจิต ได้แบ่งความสุขตามลักษณะสาเหตุที่ทำให้เกิดความสุข ดังนี้
1. สุขสนุก เป็นความสุขที่เกิดจากความสนุกสนาน เช่น การเล่นต่าง ๆ เล่นเกม ดูหนัง ฟังเพลง ดูตลก ฟ้อนรำ กินอาหาร หรือเล่นกีฬา ความสุขประเภทนี้เป็นความสุขระยะสั้น ๆ ผ่านระยะเวลาหนึ่งก็คลายไป อยากสุขอีกก็ออกไปหาความสนุกอีก
2. สุขสบาย เป็นความสุขที่เกิดจากความสะดวก สบาย ผ่อนคลาย เช่น การพักผ่อนหย่อนใจ อยู่ในสภาพแวดล้อมที่ดี เป็นความสุขระยะสั้น เมื่อพบกับความเครียดก็ไม่สุข
3. สุขสง่า เป็นความสุขที่เกิดจากความสำเร็จ ความภาคภูมิใจ การเป็นแบบอย่างที่ดี เช่น การประดิษฐ์นวัตกรรม การแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ได้ด้วยดี การที่ลูกศิษย์ประสบความสำเร็จในหน้าที่การงาน หรือการได้รับรางวัลเป็นที่ยกย่อง เป็นความสุขระยะกลางค่อนข้างยาวนานกว่า
4. สุขสงบ เป็นความสุขที่เกิดจากความสงบไม่แก่งแย่ง ช่วงชิง พอเพียง เช่น การพึงพอใจในชีวิต ปฏิบัติตามหลักศาสนา การนั่งสมาธิ หรือการมีสติ ความสุขนี้ค่อนข้างมั่นคงและยาวนาน
5. สุขสว่าง เป็นความสุขที่เกิดจากการใช้ประโยชน์จากประสบการณ์ หรือความสำเร็จให้เป็นประโยชน์ต่อผู้อื่นหรือสังคมในวงกว้าง ซึ่งเป็นความสุขที่ยิ่งใหญ่และยาวนานเช่นกัน
ปราชญ์ชาวบ้านชี้ทางสร้างสุข
จากการประชุมของปราชญ์ชาวบ้าน ที่โรงพยาบาลอุบลรัตน์ จังหวัดขอนแก่น แบ่งความสุขออกเป็น 8 หมวด ได้แก่
-
หลักประกันในชีวิต ได้แก่ การมีบ้าน และที่ทำกินเป็นของตนเอง อาหารสมบูรณ์ มีเงินทองใช้สอย
-
ร่างกายและจิตใจที่แข็งแรง ได้แก่ การมีสุขภาพกายดี สุขภาพจิตดี ปลูกสมุนไพรไว้รักษาเวลาเจ็บป่วย
-
ครอบครัวอบอุ่น ได้แก่ ครอบครัวอยู่กันพร้อมหน้า สมาชิกไม่ทะเลาะเบาะแว้ง ขยันทำมาหากิน ผัวเดียวเมียเดียว ครอบครัวมีเวลาให้แก่กัน
-
ชุมชนเข้มแข็ง ได้แก่ มีการเรียนรู้ร่วมกันอย่างต่อเนื่อง ผู้นำเป็นตัวอย่างที่ดี ชุมชนช่วยเหลือกันและมีความสามัคคี
-
สิ่งแวดล้อมดี ได้แก่ การมีดิน น้ำ ป่าที่อุดมสมบูรณ์ อากาศดีไม่มีพิษ มีถนน น้ำประปาและไฟฟ้า สิ่งแวดล้อมน่าอยู่
-
มีอิสรภาพ ได้แก่ สามารถทำทุกอย่างได้ดังใจและสบายใจไม่เดือดร้อนผู้อื่น ไม่มีหนี้สิน ไม่ถูกผู้อื่นครอบงำทางความคิด ประกอบอาชีพได้อิสระ
-
มีความภาคภูมิใจ ได้แก่ งานที่ทำประสบความสำเร็จ เจริญรุ่งเรือง ได้ทำตัวอย่างแก่ผู้อื่น ได้ถ่ายทอดความรู้ความคิดที่มีประโยชน์ต่อผู้อื่น
-
มีธรรมะในการอยู่ร่วมกัน ได้แก่ การทำบุญทำทาน พอใจในสิ่งที่มี อยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข ได้เข้าวัดฟังธรรม
อยากให้ทุกท่านมีความสุข ที่เป็นสุขจากภายใน สุขเย็น เป็นสุขที่มั่นคงยืนยาว จึงจะเป็นชีวิตที่เป็นสุขแท้ค่ะ
การสร้างสุขเป็นหน้าที่ของทุกคน
อาจเริ่มจากตัวเราเองก่อน เริ่มจากการมองคนมองโลกในแง่บวก ฝึกการจัดการกับปัญหาและความเครียด
ทำมาหากินโดยขยันขันแข็ง สุจริต ปฏิบัติกิจทางศาสนาเป็นประจำ กินอาหารที่มีคุณค่าอย่างพอเพียง หมั่นออกกำลังกาย หลีกเลี่ยงสุรา สิ่งเสพติด อบายมุขต่าง ๆ สร้างสายสัมพันธ์ที่ดีในครอบครัว ให้เวลาแก่กัน
ร่วมสร้างค่านิยมของความเป็นสุข ให้การช่วยเหลือเอื้ออาทรต่อชุมชน มีจิตสาธารณะ ร่วมสร้างความผูกพัน ความรัก ความสามัคคี นำพาชุมชนให้เข้มแข็ง
พัฒนาและรักษาธรรมชาติ สิ่งแวดล้อมให้อุดมสมบูรณ์ปราศจากมลพิษ และร่วมช่วยกันขยายสู่ชุมชนอื่น ๆ ต่อไป ประชาชนชาวไทยก็จะมีความสุขกันถ้วนหน้า
