การนำเสนอกระบวนการและวิธีการปฏิบัติที่เป็นเลิศ ( Best Practice)
วันที่ ๙ กันยายน ๒๕๕๔
ณ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแพร่ เขต ๑
ชื่อเรื่อง การสอนโดยใช้โครงงานวิทยาศาสตร์เพื่อส่งเสริมทักษะกระบวนการวิทยาศาสตร์
ของเด็กปฐมวัย
ชื่อเจ้าของผลงาน นางสุจินต์ ใจคนึง
ที่อยู่ ๒๗๓ หมู่ที่ ๙ ตำบลห้วยหม้าย อำเภอสอง จังหวัดแพร่
สถานที่ปฏิบัติงาน โรงเรียนบ้านป่าแดง ( รัฐราษฎร์รังสรรค์ ) กลุ่มเครือข่ายการศึกษายมเหนือ
สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแพร่ เขต ๑
ความเป็นมา
การดำเนินกิจกรรมการเรียนการสอนสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ในทุกระดับการศึกษา ต้องมุ่งสร้างความรัก ความสนใจ สร้างคุณลักษณะและนิสัยให้ผู้เรียนเป็นผู้ที่มีความช่างสังเกต มีเหตุผล พัฒนาเจตคติและทักษะกระบวนการวิทยาศาสตร์เป็นสำคัญ เด็กควรได้รับการกระตุ้นส่งเสริมให้สนใจและกระตือรือร้นที่จะเรียนรู้วิทยาศาสตร์ มีความสงสัย เกิดคำถามในสิ่งต่างๆที่เกี่ยวกับโลกธรรมชาติรอบตัว มีความมุ่งมั่นและมีความสุขที่จะศึกษาค้นคว้าสืบเสาระแสวงหาความรู้เพื่อรวบรวมข้อมูลอย่างมีเหตุผล สามารถสื่อสารคำถาม คำตอบ ข้อมูลและสิ่งที่ค้นพบจากการเรียนรู้ให้ผู้อื่นเข้าใจได้ จึงต้องจัดสาระและกิจกรรมที่หลากหลาย ให้เด็กได้มีโอกาสสัมผัสและเรียนรู้ เด็กจะต้องมีพื้นฐาน องค์ความรู้ ทักษะการเรียนรู้ ทักษะการเทคโนโลยีสารสนเทศ ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีและสังคมแห่งการเรียนรู้ทั้งในปัจจุบันและอนาคตได้ อีกทั้งในปีการศึกษา ๒๕๕๑ ที่ผ่านมา การศึกษาระดับปฐมวัย โรงเรียนบ้านป่าแดง ( รัฐราษฎร์รังสรรค์ )ได้รับการประเมินภายนอกจากสำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา ( องค์การมหาชน ) หรือ สมศ. ผลการประเมินคือ โรงเรียนไม่ผ่านเกณฑ์การประเมิน และมาตรฐานการศึกษาขั้นพื้นฐานในจำนวน ๑ ใน ๔ มาตรฐานที่ทำให้โรงเรียนไม่ผ่านเกณฑ์คือมาตรฐานที่ ๔ ผู้เรียนมีความสามารถในการคิดวิเคราะห์ คิดสังเคราะห์ มีวิจารณญาณ มีความคิดสร้างสรรค์ คิดไตร่ตรอง และมีวิสัยทัศน์
กิจกรรมการเรียนการสอนแบบโครงงานเป็นกิจกรรมที่ใช้เทคนิควิธีการหลายๆรูปแบบมาผสมผสานร่วมกันระหว่างกระบวนการกลุ่ม การใช้ทักษะการเขียน การพูด การคิด การแก้ปัญหา และการลงมือปฏิบัติจริง ทั้งนี้ มุ่งหวังให้เด็ก เรียนรู้เรื่องใดเรื่องหนึ่งจากความสนใจอยากรู้อยากเรียนของเด็กเอง โดยใช้กระบวนการและวิธีการทางวิทยาศาสตร์ เด็กจะเป็นผู้ลงมือปฏิบัติกิจกรรมต่างๆ เพื่อค้นหาคำตอบด้วยตนเอง เป็นการสอนที่มุ่งเน้นให้เด็กได้เรียนรู้จากประสบการณ์ตรงกับแหล่งความรู้เบื้องต้น
โดยเด็กสามารถสรุปความรู้ได้ด้วยตนเอง ซึ่งความรู้ที่เด็กได้มาไม่จำเป็นต้องตรงกับตำรา แต่ผู้สอนจะต้องสนับสนุนให้เด็กศึกษาค้นคว้าเพิ่มเติม โดยจัดแหล่งการเรียนรู้ให้ แล้วปรับปรุงความรู้ที่ได้ให้สมบูรณ์ ลักษณะสำคัญของโครงงานคือ เด็กได้เลือกเรื่องหรือประเด็นที่จะศึกษาด้วยตนเอง ซึ่งอาจจะเป็นรายบุคคลหรือกลุ่มก็ได้ เป็นผู้เลือกวิธีการศึกษาและแหล่งความรู้ ลงมือปฏิบัติด้วยตนเองทุกขั้นตอน มีการเชื่อมโยงหรือบูรณาการระหว่างความรู้ /ทักษะ / ประสบการณ์เดิมกับสิ่งใหม่ มีโอกาสแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับผู้อื่น โดยเฉพาะการจัดประสบการณ์การเรียนรู้แบบโครงงานวิทยาศาสตร์นั้น เป็นการนำความรู้และกระบวนการทางวิทยาศาสตร์มาใช้ในการแสวงหาความรู้ทางวิทยาศาสตร์ โดยเน้นเกี่ยวกับการแกปัญหาอย่างเป็นระบบ ฝึกทักษะการสังเกต การตั้งสมมุติฐาน การออกแบบ การทดลอง การกำหนดและควบคุมตัวแปร การนิยามเชิงปฏิบัติการ การวิเคราะห์ข้อมูล การอภิปรายและสรุปผลการทดลอง ตลอดจนการใช้เครื่องมือพื้นฐาน เพื่อนำความรู้ที่ได้ไปประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์ในการดำรงชีวิต มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ มีความสามารถในการตัดสินวิเคราะห์ สังเคราะห์ มีจิตวิทยาศาสตร์ จริยธรรม คุณธรรม และค่านิยมอันพึงประสงค์
ด้วยเหตุผลดังกล่าวที่ผ่านมาจึงทำให้เป็นที่มาของการเกิดการปฏิรูปการเรียนการสอนระดับปฐมวัย โรงเรียนบ้านป่าแดง ( รัฐราษฎร์รังสรรค์ ) และเกิดแนวคิดว่า หากนำกิจกรรมการเรียนการสอนแบบโครงงานมาใช้ให้เกิดประโยชน์ก็จะสามารถตอบสนองต่อจุดมุ่งหมายของหลักสูตรสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ปฐมวัย และสามารถแก้ปัญหาการไม่ผ่านเกณฑ์มาตรฐานข้อที่ ๔ ของสมศ.ได้
วัตถุประสงค์
๑. เพื่อพัฒนาทักษะกระบวนการวิทยาศาสตร์ของเด็กปฐมวัย
๒. เพื่อให้เด็กมีความสามารถในการคิดวิเคราะห์ คิดสังเคราะห์ มีวิจารณญาณ มีความคิดสร้างสรรค์ คิดไตร่ตรอง และมีวิสัยทัศน์
๓. เพื่อพัฒนากระบวนการคิดและจินตนาการ มีความสามารถในการแก้ปัญหา โดยใช้กระบวนการทางวิทยาศาสตร์
๔. เพื่อปลูกฝังให้เด็กมีเจตคติที่ดีต่อวิทยาศาสตร์ สนใจใฝ่รู้ทางด้านวิทยาศาสตร์และกล้าแสดงออกอย่างมั่นใจ
๕. เพื่อส่งเสริมและสนับสนุนเด็กที่มีความรู้ความสามารถพิเศษทางวิทยาศาสตร์ ด้วยวิธีการและรูปแบบที่หลากหลาย ตามความถนัด และความสนใจของเด็ก
วิธีดำเนินการ
- การจัดกระบวนการเรียนรู้
๑. การเตรียมการจัดกระบวนการเรียนรู้
๑.๑ ศึกษาและวิเคราะห์หลักสูตรทำกำหนดการสอนเพื่อจัดทำแผนการจัดประสบการณ์
๑.๒ จัดทำแผนการจัดประสบการณ์การเรียนรู้โดยแทรกความรู้การจัดทำโครงงาน พูดชักนำเกี่ยวเนื่องถึงกิจกรรมโครงงานตามลำดับ คือ
- กระตุ้นให้เด็กเห็นความสำคัญของโครงงาน
- เด็กศึกษาตัวอย่างการจัดทำโครงงาน
- ให้ความรู้เรื่องโครงงานแก่เด็ก
๒. การจัดกิจกรรมการเรียนรู้
การจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบโครงงาน แบ่งเป็น ๓ ระยะ ดังนี้
ระยะที่ ๑ เริ่มต้นโครงงาน
เป็นระยะที่ผู้สอนต้องสังเกต/ สร้างความสนใจในเรื่องที่จะเรียนรู้ให้เกิดในตัวเด็ก แล้วตกลงร่วมกันเลือกเรื่องใดเรื่องหนึ่ง เพื่อทำการศึกษาอย่างละเอียดต่อไป โดยวิธีการดังต่อไปนี้
๑. สร้างความสนใจให้เกิดขึ้นกับเด็ก จากเรื่องต่อไปนี้
- เรื่องที่เรียนรู้ปกติในบทเรียน
- จากการบอกเล่าของผู้ใหญ่ หรือผู้รู้
- จากประสบการณ์ของเด็กและผู้สอน
- จากเอกสารสิ่งพิมพ์หรือสิ่งต่างๆ
- จากความคิดที่เกิดขึ้น
- จากตัวอย่างโครงงานที่ผู้อื่นทำไว้แล้ว
๒. กำหนดหัวข้อโครงงาน
- นำเรื่องที่ผู้เรียนสนใจมาอภิปรายร่วมกัน
- กำหนดเรื่องนั้นเป็นหัวข้อโครงงาน
๓. เขียนเค้าโครงย่อของโครงงาน
ระยะที่ ๒ ขั้นพัฒนาโครงงาน
เป็นขั้นที่เด็กกำหนดหัวข้อคำถาม หรือประเด็นปัญหาที่เด็กอยากรู้เกี่ยวกับเรื่องที่สนใจที่ร่วมกันกำหนดเป็นหัวข้อเรื่อง แล้วตั้งสมมุติฐานมาตอบคำถามเหล่านั้น ทดสอบสมมุติฐานด้วยการลงมือปฏิบัติ จนค้นพบคำตอบด้วยตนเอง ตามขั้นตอนดังนี้
- เด็กกำหนดปัญหาที่จะศึกษา
- เด็กตั้งสมมุติฐานเบื้องต้น
- เด็กตรวจสอบสมมุติฐานเบื้องต้น
- สรุปข้อความรู้จากผลการตรวจสอบสมมุติฐาน
กรณีที่ผลการตรวจสอบเป็นไปตามสมมุติฐาน ให้เด็กสรุปองค์ความรู้จากการค้นพบด้วยการลงมือปฏิบัติด้วยตนเอง
กรณีที่ผลการตรวจสอบไม่เป็นไปตามสมมุติฐาน ผู้สอนให้กำลังใจเด็กในการแสวงหาความรู้เพิ่มเติม ไม่ตำหนิหรือกล่าวโทษ กระตุ้นให้เด็กมีกำลังใจและสามารถตั้งสมมติฐานใหม่ได้
- เมื่อได้องค์ความรู้ใหม่แล้ว เด็กจะนำองค์ความรู้นั้นไปใช้ในการทำกิจกรรมตามความสนใจต่อไปได้
- เด็กอาจใช้ความรู้ที่ค้นพบเป็นพื้นฐานของการกำหนดประเด็นปัญหาขึ้นมาใหม่ เพื่อกำหนดเป็นโครงงานย่อย ศึกษารายละเอียดในเรื่องนั้นๆต่อไปอีก
ระยะที่ ๓ ขั้นรวบรวมสรุป
เป็นระยะสุดท้ายของโครงงานทีเด็กค้นพบคำตอบของปัญหาแล้ว และเด็กได้แสดงให้ผู้สอนเห็นว่าได้สิ้นสุดความสนใจในหัวข้อโครงงานเดิม และเริ่มหันเหความสนใจออกไปสู่เรื่องใหม่ ระยะนี้เป็นระยะที่ผู้สอนและเด็ก จะได้แบ่งปันประสบการณ์การทำงานและแสดงให้เห็นถึงความสำเร็จของการทำงานตลอดโครงงานแก่คนอื่นๆ มีกิจกรรมที่ดำเนินการในขั้นตอน ดังนี้
- ให้เด็กบันทึกการศึกษาค้นคว้า
- นำเสนอเป็นนิทรรศการ( แสดงเป็นแผงโครงงาน ) ให้ผู้อื่นรู้
- สรุปนำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
แผนภาพแสดงวิธีดำเนินการและขั้นตอนการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนแบบโครงงาน
|
|
|
|
ขอเป็นกำลังใจให้คุณครูอัพเดดงานให้เจ๋งเจ๋งสุดสุดนะคะ
ครูบึ้งคะ
เยี่ยมมากเลยค่ะ