การพัฒนาทักษะการอ่านจับใจความสอดแทรกคุณธรรมโดยใช้นิทานอีสปประกอบภาพเคลื่อนไหวของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 โรงเรียนบ้านปลายเส
ความเป็นมาและความสำคัญ
คนเป็นศูนย์กลางการพัฒนา ประกอบกับความมุ่งหมายและหลักการของการจัดการศึกษาที่ต้องเป็นไปเพื่อพัฒนาคนไทยให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ทั้งทางร่างกายและจิตใจ สติปัญญา ความรู้และคุณธรรมมีจริยธรรมและวัฒนธรรมในการดำรงชีวิต สามารถอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีความสุข ดังในพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พุทธศักราช 2542 หมวด 1 มาตรา 6 ที่บัญญัติว่า “ การจัดการศึกษาต้องเป็นไปเพื่อพัฒนาคนไทยให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ ทั้งทางร่างกาย จิตใจ สติปัญญา ความรู้และคุณธรรม” สิ่งที่กล่าวมานี้แสดงให้เห็นว่า การศึกษามุ่งให้ความสำคัญในการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ให้มีคุณค่า (สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ,2544:2)
หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ได้กำหนดให้การอ่านเป็นสาระหนึ่งในกลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทยที่เป็นเครื่องมือในการเรียนรู้ มุ่งให้ผู้เรียนมีพัฒนาการทางภาษา ทั้งในด้านการฟัง พูด อ่าน และเขียน เห็นคุณค่าของภาษาใช้เป็นเครื่องมือ สื่อความคิด ความเข้าใจ แสวงหาความรู้ มีเหตุผล และปลูกฝังให้มีนิสัยรักการอ่านและใช้เวลาว่างในการแสวงหาความรู้เพิ่มเติม จากหนังสือ สื่อ และแหล่งความรู้อื่น ๆ โดยได้กำหนดจุดประสงค์เกี่ยวกับการอ่านไว้ว่า ให้ผู้เรียนมีทักษะในการอ่านออกเสียง และอ่านในใจ อ่านได้ถูกต้องชัดเจน มีความเข้าใจในการอ่าน สามารถจับใจความได้และกำหนดให้ทักษะการอ่าน มีการวัดและประเมินผลในสมรรถภาพ การอ่านในใจ และจับใจความสำคัญของชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 การอ่านเป็นเครื่องมือสำคัญสำหรับ การแสวงหาความรู้ของมนุษย์ ซึ่งเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับ การดำเนินชีวิตประจำวันของบุคคลในยุคนี้ เพราะในปัจจุบันมีข้อมูลเกี่ยวกับวิทยาการและความรู้ใหม่ ตลอดจนความคิดต่าง ๆ เกิดขึ้นอย่างมากมาย มีการแพร่หลายอย่างกว้างขวางและรวดเร็ว ข้อมูลเหล่านี้เป็นสิ่งที่คนในสังคมต้องรับรู้ เพื่อปรับตัวให้ทันต่อเหตุการณ์ และข่าวสารที่สื่อมวลชนเผยแพร่ต่อมนุษย์ การอ่านจึงมีความสำคัญและมีประโยชน์อย่างยิ่งเพราะการอ่านทำให้บุคคลมีความรู้ มีความคิดกว้างไกล ได้เรียนรู้สิ่งต่าง ๆ และได้รับประสบการณ์ต่าง ๆ จากการอ่าน ซึ่งใช้ช่วยในการตัดสินใจ และแก้ปัญหา นอกจากนั้น การอ่านยังช่วยให้บุคคลเกิดความเพลิดเพลิน เมื่ออ่านหนังสือที่ถูกใจ หรือ อ่านหนังสือบันเทิงคดี นับเป็นการพักผ่อนหย่อนใจได้อีกด้วย
การอ่านจับใจความเป็นทักษะที่มีความสำคัญ ในการอ่านมากที่สุด เพราะจะนำไปสู่ความสำเร็จในการเรียนและเป็นพื้นฐานสำหรับการศึกษาในระดับสูงขึ้นไป ผู้เรียนจะต้องใช้เวลาส่วนใหญ่ในการอ่านเพื่อเรียนรู้ เข้าใจและระลึกถึงสาระสำคัญที่อธิบายในตำราได้ การอ่านจับใจความเป็นการแสดงถึงความเข้าใจ ในการอ่านสิ่งต่าง ๆ โดยผู้อ่านจะต้องทำความเข้าใจในเรื่องที่อ่านค้นหาสาระสำคัญในเรื่องที่อ่านได้ เช่น เก็บจุดมุ่งหมายสำคัญของเรื่อง เก็บเนื้อเรื่องที่สำคัญ เก็บความรู้หรือข้อมูลที่น่าสนใจ ตลอดจนแนวความคิดหรือทัศนคติของผู้เขียน ดังนั้นผู้ที่มีความสามารถในการอ่าน จะช่วยให้อ่านหนังสือและค้นคว้าหาความรู้ในสาขาวิชาต่าง ๆ ได้อย่างรวดเร็วและเข้าใจ
หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐานพุทธศักราช 2551 ได้กำหนดให้การอ่านเป็นสาระหนึ่งในกลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทยที่เป็นเครื่องมือ ในการเรียนรู้ มุ่งให้ผู้เรียนมีพัฒนาการทางภาษา ทั้งในด้านการฟัง พูด อ่าน เขียน เห็นคุณค่าของภาษาใช้เป็นเครื่องมือ สื่อความคิดความเข้าใจ แสวงหาความรู้ มีเหตุผล และปลูกฝังให้มีนิสัยรักการอ่านและใช้เวลาว่างในการแสวงหาความรู้เพิ่มเติมจากหนังสือ สื่อ และแหล่งเรียนรู้อื่น ๆ โดยได้กำหนดจุดประสงค์เกี่ยวกับการอ่านไว้ว่า ให้ผู้เรียนมีทักษะในการอ่านออกเสียงและอ่านในใจ อ่านได้ถูกต้องชัดเจน มีความเข้าใจในการอ่าน สามารถจับใจความได้และกำหนดให้มีทักษะการอ่าน มีการวัดและประเมินผลในสมรรถภาพ การอ่านในใจ และจับใจความสำคัญของชั้นประถมศึกษาปีที่ 3
จากการศึกษาหลักสูตร และรายงานการประเมินผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 ปี การศึกษา 2553 ของโรงเรียนบ้านปลายเสพบว่านักเรียนมีผลสัมฤทธิ์ทางด้านการอ่านจับใจความต่ำ ( บ้านปลายเส 2553 ) ผู้ศึกษาจึงสนใจที่จะทดลองใช้นิทานอีสปประกอบภาพเคลื่อนไหวเพื่อฝึกทักษะการอ่านจับใจความ ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 ในภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2554 เพื่อส่งเสริมประสิทธิภาพการอ่านจับใจความ เนื่องจากนักเรียนชั้นประถมศึกษาชอบนิทาน การใช้นิทานมาประกอบการสอนอ่าน แก่นักเรียนนับเป็นการสร้างวัสดุอ่าน ที่ดึงดูดความสนใจในการอ่านจับใจความของนักเรียนได้เป็นอย่างดี เนื่องจากนิทานมักอยู่ในความสนใจของเด็ก นิทานมีเค้าโครงเรื่องง่าย มีการดำเนินเรื่องรวดเร็ว ใช้ภาษาง่าย สื่อความหมายตรงไปตรงมา สามารถทราบผลได้ทันทีเมื่ออ่านจบ อีกทั้งตัวละครในนิทานมีพฤติกรรม เคลื่อนไหวต่อเนื่องกันชวนให้ติดตามและใคร่รู้ต่อไปทุกระยะ ซึ่งตรงกับธรรมชาติของเด็ก ที่ชอบสิ่งที่เคลื่อนไหว คุณค่าของนิทานจะส่งผลถึงตัวเด็กโดยตรงทั้งทางด้านการใช้ภาษา พัฒนาทักษะการอ่านและเป็นสื่อที่ก่อให้เกิดการเรียนรู้ทางภาษาโดยไม่รู้ตัว ด้วยเหตุที่นิทานเป็นสื่อที่ดึงดูด และเร้าความสนใจของนักเรียน ทำให้มีความกระตือรือร้นอยากเรียน ตื่นเต้นสนุกสนาน คลายอารมณ์ตึงเครียดเพิ่มพูนความรู้และสร้างเจตคติที่ถูกต้อง สามารถแทรกคติธรรมและคุณธรรมในเนื้อหาได้ง่าย ถ่ายทอดเรื่องราวที่เป็นนามธรรมให้เป็นรูปธรรมได้เป็นอย่างดี มาเป็นสื่อกระตุ้นความสนใจของนักเรียน เพื่อให้นักเรียนเกิดการเรียนรู้และจับใจความของเรื่องที่อ่านได้
โจทย์และคำถามวิจัย
1.โจทย์วิจัย
การใช้นิทานอีสปประกอบภาพเคลื่อนไหว มาประกอบการสอนอ่านจับใจความแก่นักเรียนเป็นการส่งเสริมประสิทธิภาพการอ่านจับใจความที่ดึงดูดความสนใจในการอ่านจับใจความของนักเรียนได้เพียงใด
2. คำถามวิจัย
1) ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 ของโรงเรียนบ้านปลายเสก่อนและหลังการใช้นิทานปอีสปประกอบภาพเคลื่อนไหว แตกต่างกันหรือไม่
2) หลังจากใช้นิทานปอีสปประกอบภาพเคลื่อนไหวในการจัดการเรียนรู้ นักเรียนได้พัฒนาทักษะการอ่านจับใจความจริงหรือไม่
3) หลังจากการใช้นิทานอีสปประกอบภาพเคลื่อนไหวนักเรียนสามารถนำทักษะการอ่านจับใจความไปใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อการแสวงหาความรู้ได้จากสิ่งพิมพ์หรือแหล่งเรียนรู้ต่าง ๆ ได้จริงหรือไม่
4) ครูผู้สอนได้แนวทางพัฒนาการอ่านจับใจความโดยใช้นิทานอีสปประกอบภาพเคลื่อนไหวเป็นสื่อจริงหรือไม่
เป้าหมายการวิจัย
เพื่อพัฒนาทักษะการอ่านจับใจความสอดแทรกคุณธรรมไทยโดยใช้นิทานอีสปประกอบ ภาพเคลื่อนไหวของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 โรงเรียนบ้านปลายเส
วัตถุประสงค์ของการวิจัย
- เพื่อพัฒนาทักษะการอ่านจับใจความโดยใช้สื่อที่เหมาะกับวัยและความสนใจ
- เพื่อให้นักเรียนสามารถนำทักษะการอ่านจับใจความไปใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อการแสวงหาความรู้ได้จากสิ่งพิมพ์หรือแหล่งเรียนรู้ต่าง ๆ
- เพื่อให้ครูผู้สอนได้แนวทางพัฒนาการอ่านจับใจความโดยใช้นิทานอีสปประกอบภาพเคลื่อนไหวเป็นสื่อ
นวัตกรรมที่พัฒนา
1. ชื่อโมเดล/ชื่อเรื่อง
- การอ่านจับใจความโดยใช้นิทานอีสปประกอบภาพเคลื่อนไหว
2. วัตถุประสงค์
- เพื่อพัฒนาทักษะการอ่านจับใจความโดยใช้สื่อที่เหมาะกับวัยและความสนใจ
- เพื่อให้นักเรียนสามารถนำทักษะการอ่านจับใจความไปใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อการแสวงหาความรู้ได้จากสิ่งพิมพ์หรือแหล่งเรียนรู้ต่าง ๆ
- เพื่อให้ครูผู้สอนได้แนวทางพัฒนาการอ่านจับใจความโดยใช้นิทานอีสปประกอบภาพเคลื่อนไหวเป็นสื่อ
3. กลุ่มเป้าหมาย
- นักเรียน ระดับชั้น ประถมศึกษาปีที่ 3 โรงเรียนบ้านปลายเส จำนวน 22 คน
4. ลักษณะโมเดล
- วงจรคุณภาพ/การพัฒนา
5. อธิบายโมเดล
1. เล่านิทาน เริ่มจากคุณครูนำเข้าสู่บทเรียนแล้วเล่านิทานโดยใช้นิทานอีสปประกอบภาพเคลื่อนไหวมาเป็นสื่อในการสอนและในระหว่างการเล่านิทาน
2. กระตุ้นการคิด ในระหว่างที่ครูเล่านิทาน ครูสามารถใช้คำถามเพื่อกระตุ้นให้นักเรียนคิดตามไปด้วย
3. แลกเปลี่ยนความคิด เมื่อเล่านิทานจบ ให้นักเรียนแต่ละคนได้แสดงความคิดของตนเอง เช่น จากในเรื่องเขาได้อะไรบ้าง ชอบตัวละครตัวไหน ทำไมจึงชอบ บอกเหตุผลให้เพื่อน ๆ ฟัง
4. สรุปความคิด เมื่อแต่ละคนออกมาแสดงความคิดแล้ว ร่วมกับนักเรียนสรุปเรื่องพร้อม ๆ กัน
5. ประยุกต์/นำไปใช้ ครูลองยกตัวอย่างหรือสถานการณ์ ในนิทาน เรื่องอะไรก็ได้ แล้วถามนักเรียนเพื่อให้นักเรียนได้คิดและบอกเหตุผล เช่น ถ้าเป็นนักเรียนนักเรียนจะทำอย่างไร ทำไมทำเช่นนั้น เป็นต้น
6. สรุป/ ประเมิน หลังจากนั้นก็ให้ทำใบงานและแบบทดสอบเพื่อดูว่านักเรียนมีความก้าวหน้ามากแค่ไหน ถ้าได้น้อยก็ทำการสอนใหม่อีกครั้ง
ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ
- นักเรียนได้พัฒนาทักษะการอ่านจับใจความโดยใช้สื่อที่เหมาะกับวัยและความสนใจ
- นักเรียนสามารถนำทักษะการอ่านจับใจความไปใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อการแสวงหาความรู้ได้จากสิ่งพิมพ์หรือแหล่งเรียนรู้ต่าง ๆ
- ครูผู้สอนได้แนวทางพัฒนาการอ่านจับใจความโดยใช้นิทานอีสปประกอบภาพเคลื่อนไหวเป็นสื่อ
ผู้เขียนหวังเป็นอย่างยิ่งว่าผู้ที่สนใจอาจจะประยุกต์นำไปใช้ได้บ้าง ไม่มากก็น้อยก็น้อยน่ะค่ะ
