มวลวิกฤติ (critical mass)

Synopsis

"เรื่องมีอยู่ว่า มีเกาะ (island) อยู่เกาะหนึ่ง บนเกาะนี้มีลิงอาศัยอยู่ทั่วไปเป็นจำนวนมาก สภาพเกาะอุดมสมบูรณ์ บริเวณริมฝั่งมีต้นไม้ต่างๆมากมาย ที่ขาดไม่ได้ก็เห็นจะเป็นต้นมะพร้าว (ตามมาตรฐานการวาดรูปเกาะ) มะพร้าวเป็นผลไม้สามัญ แต่ลิงจะหากินก็ไม่ง่ายนักเพราะเปลือกอันแข็ง และยังไม่รู้จักวิธีกินเนื้อและน้ำภายใน จะยกเว้นก็บางที จะมีลูกมะพร้าวหล่นลงมากระทบหินแตก ลิงบางตัวก็เลยได้ทราบว่าเจ้าลูกแข็งๆ รสชาติไม่ได้เรื่องแบบนี้ มันมีทั้งน้ำและเนื้ออร่อยสุดยอดอยู่ข้างใน แต่ก็ต้องนานๆได้กินที คือรอตกแตกเองเท่านั้น

อยู่ มาวันหนึ่ง เจ้าลิงตัวหนึ่ง นึกยังไงไม่มีใครทราบ (คงคล้ายๆกับที่นิวตันนอนเล่นใต้ต้นแอปเปิล) เอาลูกมะพร้าวที่หล่นเกลื่อนอยู่จามริมหาด เอาไปโขกด้วยก้อนหินแถวนั้น ปรากฏว่า มะพร้าวแตก!! เจ้าลิงตัวนี้ก็เลยได้กินของดีแถวนั้นอย่างปรีเปรม ไม่นานลิงฝูงนี้ก็รู้วิธีเอาหินตอกมะพร้าวกินกันถ้วนหน้า ในเวลาถัดมา ลิงฝูงที่อยู่หาดข้างเคียงก็เริ่มรู้วิธีกินมะพร้าวด้วยหินตอกไปด้วย

เราคงจะคิดว่าความรู้ค่อยๆส่งต่อไปด้วยการเห็นและเลียนแบบ ปรากฏว่าพอลิงไม่กี่หาดตอกมะพร้าวเป็น จู่ๆวันหนึ่ง ลิงทั้งเกาะ ทั้งที่อยู่ห่างไกลออกไป ไม่เคยเห็นการตอกมะพร้าว ก็รู้วิธีนี้กันโดยทั่วถ้วนหน้า"

มี mystery ของการกระจาย "ความรู้" (หรืออาจจะเรียกว่า "ปัญญา" (wisdom) ดูจะเข้าแก๊บกว่า) นั้น ไม่ได้ไปทางหนทางทางกายภาพซะทีเดียว หรือเสมอไป เหมือนกับว่าบางทีมันมี "เสาอากาศ" ส่งคลื่นอีเธอร์ไปทางมิติอะไรบางอย่าง ทำให้คนบางกลุ่ม บางเผ่า เกิด "ปิ๊งแวบ" ขึ้นมาได้หน้าตาเฉย ตัวอย่างข้างบนมีคนเรียกเป็นปรากฏการณ์ critical mass หรือ "มวลวิกฤติ" แห่งการเปลี่ยนแปลงของสังคม นั่นคือการเปลี่ยนแปลงบางประการ ไม่จำเป็นต้องได้เสียงส่วนใหญ่ เกิน 50% หรืออะไรมากมาย แต่มันจะมี "มวล" ค่าหนึ่ง ที่ถ้ากระแสเปลี่ยนแปลงมา "แตะ" ค่านี้ได้ปุ๊บ การเปลี่ยนแปลงจะเกิดอย่างทั่วถ้วนในทีเดียว

อันที่จริงมีกลุ่มศึกษา และมีตำราเขียน เช่น transcendence meditation ที่กล่าวถึง mass จำนวนหนึ่ง ในที่นี้คือคนภาวนาส่งจิตเยียวยา สามารถใช้การภาวนา สมาธิ การสวดอธิษฐาน ที่เมื่อ focus แล้ว เกิด effects ที่วัดได้ทางกายภาพ มีการทดลองทำกับผู้ป่วย HIV สอง ward โดยที่หนึ่งเป็นควบคุม อีกที่หนึ่งเป็นตัวทดลอง การวัดผลที่ตามมาในอีกเวลาเป็นเดือนๆนั้นน่าฉงนสนเท่ห์มาก เพราะหอผู้ป่วยที่กลุ่ม healers ได้เพ่งภาวนาส่งจิตอธิษฐานมาช่วยนั้น มี parameters ผลการรักษา อาทิ จำนวนวันที่อยู่ รพ. ค่าตัววัด CD4 ในเลือด (เซลล์ภูมิคุ้มกันที่คนไข้เอดส์จะเหลือน้อย) การติดเชื้อ การตาย ดีกว่าผู้ป่วยอีกกลุ่มหนึ่งอย่างชัดเจน

แต่เมื่อเร็วๆนี้ ผมได้เห็นปรากฏการณ์เรื่องนี้ชัดเจนด้วยตาเปล่าที่ ม.อ.นี้เอง!

สัปดาห์ที่ผ่านมา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์จัดงานเกษตรภาคใต้ประจำปี ซึ่งจัดมานาน หลายปีแล้ว ประสบความสำเร็จมาก คนมามากมายจากทั่วภาคใต้ การจารจรใน campus กลายเป็นไม่แพ้ถนนสีลม เพชรบุรี สุขุมวิทยามวิกฤติของกรุงเทพฯเลยทีเดียว เนื่องจากมหาวิทยาลัยไม่ได้ออกแบบให้เป็นที่ที่มีแขกเป็นหมื่นมาท่องเที่ยว ก็เกิดปัญหาการหาที่จอดรถ ของทั้งคนมางาน และคนทำงานในมหาวิทยาลัย

ถนนหนทางที่ปกติจะไม่ให้จอด มีทาสีขาวแดง เอารั้วเหล็กมาวาง เอาป้ายห้ามจอดมากั้น (หมายถึงใช้ทั้งสามวิธีเลยนะครับ ไม่ใช่วิธีใดวิธีหนึ่ง) ก็เริ่มถูกรุกราน เพราะคนที่ frustrated หงุดหงิด หาที่จอดไม่ได้

ในที่สุดก็ทะลุเส้นแบ่งระหว่างความหงุดหงิดและเหตุผล ความเป็นคนศิวิไลซ์ ก็มีคนจอดมันตรงขาวแดง ช่องระหว่างรั้วเหล็ก หรือหน้าป้ายห้ามจอดมันซะเลย และในทันทีที่มีคนจอด ก็เหมือนกับลิงเห็นลิงตอกมะพร้าว กฏจราจร ป้าย หรือรั้วเหล็ก ก็กลายสภาพเป็น invisible หรือเป็นป้ายล่องหน รั้วล่องหนไปในพริบตา

ตอนแรกยังเป็นเฉพาะถนนรอบๆตัวงาน

แต่พัฒนานี้ภายในสองวันเท่านั้น ชั่วพริบตาก็คนจอดแบบนี้กันเกือบทั่วทั้งตัวมหาวิทยาลัย! แบบเดียวกับ critical mass theory เลย!

พิสูจน์แล้วครับ คนวิวัฒนาการมาจากลิงแน่นอน!