มโนธาตุและมโนวิญญาณธาตุอาศัยรูปใดเป็นไป รูปนั้นเรียกว่า หทยวัตถุ ( สมอง )
บันทึกนี้ต่อจากตอนที่แล้ว
เรื่องขันธ์ 5 ถ้าแยกตามมุมมองของอภิธรรมจะแยกย่อยได้ชัดเจนดังนี้
1 . รูป แยกเป็น 2 ส่วนใหญ่ ๆ คือ มหาภูตรูปหรือธาตุ 4 ( ที. สี. 9/343 ) และอุปาทายรูป 24 ( อภิ. วิ. 35/36 ) รวมเป็นรูป 28
สำหรับมหาภูตรูปนั้นแยกย่อยออกไปเป็นดังนี้
1 . 1 ปฐวีธาตุ คือธาตุดิน จุดเด่นเป็นความหยาบ เข้มแข็ง แปรสภาพเป็น ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก ม้าม หัวใจ ตับ ไต พังพืด ไส้ใหญ่ ไส้เล็ก อาหารใหม่ อาหารเก่า
1 . 2 อาโปธาตุ คือธาตุน้ำ จุดเด่นเป็นความอิ่มเอิบใจ ซึมซาบ เชื่อมโยงประสานส่วนประกอบอื่น ๆ เข้าด้วยกันแล้วแปรสภาพเป็น ดี เสลด หนอง เลือด เหงื่อ น้ำตา น้ำลาย น้ำมูก ไขข้อ น้ำปัสสาวะ
1 . 3 เตโชธาตุ คือธาตุไฟ จุดเด่นเป็นความร้อนแปรสภาพทำให้ร่างกายอบอุ่น ทำให้ร่างกายทรุดโทรม เผาผลาญร่างกายและทำหน้าที่ย่อยอาหาร
1 . 4 วาโยธาตุ คือธาตุลม จุดเด่นการพัดผ่านทำให้ร่างกายสั่นไหวแปรสภาพเป็นลม พัดขึ้นเหนือลงใต้ลมในท้อง ลมในไส้ ลมพัดไปตามตัวและลมหายใจเข้า-ออก
ในคัมภีร์มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ ได้แสดงว่าธาตุ 6 ( ม. มู. 14/ 169 ) โดยเพิ่มอากาศธาตุคือ สภาวะว่างเปล่าและวิญญาณธาตุคือ สภาวะที่รู้แจ้งทางอารมณ์ 6 เข้ามาเป็นธาตุดั้งเดิม
สำหรับอุปาทายรูปได้แก่รูปที่อาศัยมหาภูตรูปเกิด โดยแยกย่อยได้เป็น 24 ดังนี้
1 . ปสาทรูป 5 คือ ระบบประสาทที่เป็นทางเดินของวิญญาณ 5 คือ จักขุ โสตะ ฆานะ ชิวหา และกายประสาท
2 . โคจรรูป 4 คือ รูปที่วิญญาณสามารถรับรู้ได้คือ รูป เสียง กลิ่น รส
3 . ภาวะรูป คือ รูปที่แสดงเพศหญิงหรือชาย
4 . หทัยรูป คือ หัวใจ เป็นก้อนเนื้อทำหน้าที่สูบฉีดโลหิตเข้าไปหล่อเลี้ยงร่างกาย มีตำแหน่งอยู่ในทรวงอกด้านซ้าย ในแง่หนึ่งอภิธรรมอธิบายว่า มโนธาตุและมโนวิญญาณธาตุอาศัยรูปใดเป็นไป รูปนั้นเรียกว่า หทยวัตถุ ( สมอง ) มโนธาตุคือการนึก มโนวิญญาณคือการคิด และมันสมองอยู่ในอาการ 32 ว่า มัตถลุงคัง
5 . ชีวิตรูป คือ คุณภาพทางวัตถุที่ทำให้รูปคงอยู่
6 . อาหารรูป คือ โอชารสที่เกิดจากกวฬิงการาหารหรือคำข้าว
7 . ปริจเฉทรูป คือ ช่องว่างในร่างกาย ( อากาศ )
8 . วิญญัติรูป คือ ความเคลื่อนไหวทางกายและทางวาจา
9 . วิการรูป คือ อาการของรูปมีความเบา ความอ่อน ความสมควรแก่การงาน
สำหรับลักษณะรูปโดยธรรมชาติมี 4 คือ ความเกิดขึ้น ความสืบต่อ ความเสื่อมสลาย และความเปลี่ยนแปลง
นอกจากรูป 24 นี้แล้วลักษณะอื่น ๆ มีความสูง ต่ำ ดำ ขาว อ้วน ผอม สวย หล่อเหล่านี้จัดเป็นอุปาทายรูปนั้นแล.
สวัสดีค่ะอาจารย์
มาขอรับความรู้จากอาจารย์ด้วยค่ะ
สวัสดีครับ คุณณัฐรดา
เป็นของเก่านำมาเล่าใหม่ มีแล้วอยู่ในวงวิชาการทางพุทธนะครับผม อิ อิ อิ
ยังสบายดีอยู่นะครับ
ขอบคุณครับ