เช้าวันที่ ๑๒ มิ.ย. หลังจากกลับจากเดินป่าชม “บ้านเสือ” เราก็รับประทานอาหารเช้า   ที่มีทีมทำครัวทีมใหญ่ยกมาจาก รพ. สวรรค์ประชารักษ์ มาทำกับข้าวให้เรารับประทานอย่างเอร็ดอร่อย   หัวหน้าทีมเป็นผู้ชาย ตำแหน่งประชาสัมพันธ์ รพ. แต่เป็นคนเงียบๆ
 
          ผมขอแสดงความขอบคุณคณะทำครัวเลี้ยงดูผมไว้ ณ ที่นี้อีกครั้งหนึ่ง
 
          หลังอาบน้ำเราออกเดินทางไปบ้านธารมะยม  อ. แม่วงก์  จ. นครสวรรค์ เพื่อไปดูประปาภูเขา  เรื่องราวของการอนุรักษ์ป่าต้นน้ำ  ภูเขาแม่กระทู้ ที่ทำกันมาตั้งแต่ปี ๒๕๓๘ ในนามของการป้องกันไฟป่า   มีการทำฝายแม้วบนภูเขากว่า ๑๐๐ ลูก  เห็นผลพื้นที่อุดมสมบูรณ์ขึ้นทันตา   และได้รับรางวัลลูกโลกสีเขียว
 
          หัวหน้าทีมอนุรักษ์ป่าบนเขาแม่กระทู้คือ ครูณรงค์ แรงกสิกร ที่ผมประทับใจคราวมาเปิดงานประชุมประจำปีของโรงเรียนชาวนานครสวรรค์ เมื่อวันที่ ๒๗ มี.ค. ๕๔   และผมได้ลงรูปท่านไว้ด้วย อ่านได้ที่นี่   ตำแหน่งทางประชาสังคมของท่านคือ ประธานเครือข่ายแม่วงก์ชุมชนคนรักษ์ป่า
 
          ประปาภูเขา เป็นโครงการที่ได้เงินจากโครงการ SIF เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๔๓    โครงการ SIF นี้คุณไพบูลย์ วัฒนศิริธรรม สมัยเป็น ผู้จัดการธนาคารออมสิน เป็นผู้อำนวยการโครงการ   และคุณอดิศักดิ์เป็นประธานคณะกรรมการพิจารณาโครงส่วนของจังหวัดนครสวรรค์   ชาวบ้านที่ร่วมกันเสนอโครงการเขียนโครงการไม่เป็น เขียนเสนอตั้งแต่ปี ๒๕๔๑ และไปชี้แจง แล้วกลับมาเขียนใหม่หลายครั้งจนท้อใจ   แต่ในที่สุดก็ได้เงิน ๑๒ ล้านบาทมาทำโครงการ   มีท่อน้ำประปาแจกจ่ายไปทั่วหมู่บ้านระยะทาง ๑๑.๒ ก.ม.   ถือเป็นโครงการที่ประสบความสำเร็จมาก   มีการจัดการ เก็บเงินเข้าเป็นกองทุน เป็นประโยชน์ต่อความเข้มแข็งของชุมชนอย่างยิ่ง   และมีระบบการบำรุงรักษาอย่างดี  สังคมได้รับประโยชน์ตรงกับเป้าหมายของโครงการ SIF อย่างน่าชื่นใจ
 
          ชาวบ้านผู้ใช้น้ำจ่ายค่าน้ำคิวละ ๓ บาท   เงินที่ได้ (๓,๕๐๐ บาท/เดือน) ร้อยละ ๓๐ ใช้เป็นค่าบำรุงรักษาระบบประปา   ร้อยละ ๒๐ เป็นค่าตอบแทนคณะกรรมการ   ร้อยละ ๕๐ เข้ากองทุนสวัสดิการหมู่บ้าน   จ่ายสนับสนุนการศึกษา สวัสดิการคนชรา  สวัสดิการผู้พิการ  ทำบุญงานศพ (ศพละ ๑,๐๐๐ บาท)  และสนับสนุนกิจกรรม เช่นงานวันผู้สูงอายุ
 
          โครงการประปาหมู่บ้าน และโครงการป้องกันไฟป่า ให้ความรู้ด้านการจัดการการรวมตัวเป็นประชาคมของคนในหมู่บ้าน   เกิดการเรียนรู้เพื่อทำกิจกรรมอย่างอื่นร่วมกันต่อไปอีก ได้แก่ กลุ่มออมทรัพย์  กองทุนหมู่บ้าน  กลุ่มน้ำส้มควันไม้  และกลุ่มดนตรีพื้นบ้าน 
 
          จากนั้นเราไปที่ศาลาประชาคมที่อยู่ไม่ไกลนัก   เพื่อชมกิจการของโรงเรียนชาวนาบ้านธารมะยม  
 
          ทางโรงเรียนชาวนาเอาวงดนตรีพื้นบ้านมาเล่นต้อนรับเสียงขรมทีเดียว   และเครื่องดนตรีก็สารพัดชนิด   วงนี้กำลังตั้งเป็นชมรมดนตรีพื้นบ้าน   และจะได้รับเงินสนับสนุนจากกองทุนของหมู่บ้าน ซึ่งมีอยู่ ๓ กองทุน   ได้แก่กองทุนประปาหมู่บ้าน  กองทุนหมู่บ้าน  และกลุ่มออมทรัพย์
 
          นอกจากนั้น ก็มีการจัดนิทรรศการพันธุ์ข้าว   มีการนำเสนอเรื่องราวของโรงเรียนชาวนา และกิจกรรมที่สร้างความเข้มแข็งของชุมชนโดยการรวมตัวกัน  เลี้ยงอาหารเที่ยง โดยมีข้าวพื้นเมืองพันธุ์ต่างๆ หุงมาให้ชิม ที่เขาภูมิใจมากคือข้าวหอมหัวดง   และหลังจากนั้นมีการฝึกคัดเมล็ดพันธุ์ข้าวกล้องให้แก่เยาวชน   เพื่อเป็นการปลูกฝังคุณค่าของการเป็นชาวนาให้แก่เยาวชน   ผมได้มีโอกาสบอกชาวนาบางท่านว่า เมล็ดพันธุ์ที่เอามาสีกะเทาะเปลือก เอาข้าวกล้องมาคัดนั้น ยังไม่ได้คัดเอามาเฉพาะเมล็ดข้าวเปลือกที่สมบูรณ์   และที่จริงแล้วต้องคัดที่กอที่สมบูรณ์  รวงข้าวที่สมบูรณ์ มาก่อนด้วย

 

วิจารณ์ พานิช
๑๙ มิ.ย. ๕๔
 

ประปาภูเขา ที่ทำให้ชาวนามีน้ำใช้บริบูรณ์

ถ่ายกับครูณรงค์หัวหน้าโครงการ กับคุณอดิศักดิ์ ผู้อนุมัติโครงการเมื่อ ๑๑ ปีก่อน

 

 

วงดนตรีพื้นบ้าน

 

 

นิทรรศการพันธุ์ข้าว

 

 

เครื่องกลั่นน้ำส้มควันไม้ ประดิษฐ์โดยครูณรงค์ โดยใช้ภูมิปัญญานักต้มเหล้า

 

 

จากซ้าย คุณพรชัย พงศ์พิรุณ นักเรียนชาวนาดีเด่นจาก อ. แม่เปิ่น

คุณทองปอน ขอนคู่ ผู้จัดการโรงสีชุมชน ที่ได้งบ SML และครู กศน

 

 

 ตัวอย่างข้าวสุกหลากหลายพันธุ์ สีขาวคือข้าวหอมหัวดง

 

 

เด็กๆ หัดคัดเมล็ดพันธุ์ข้าวกล้อง

 

 

นิทรรศการพันธุ์ข้าว

 

 

วงแลกเปลี่ยนเรียนรู้เรื่องพันธุ์ข้าวอย่างไม่เป็นทางการ คนซ้ายมือเสื้อยืดชมพูเป็นอาจารย์ ม. มหิดล นครสวรรค์