ผู้ป่วยมะเร็งเต้านมลามไปปอดและกระดูกสันหลัง
เนื่องจากมีน้ำในเยื่อหุ้มปอด (pleural effusion)
มากและเกิดขึ้นบ่อยครั้ง จึงได้รับการใส่สายระบายคาเอาไว้ เธอกำลังรับ
Fentanyl patch สำหรับแก้ปวดหลัง 37.5 mcg/hr
"คุณหมอ เอาแผ่นแก้ปวดแปะไว้ตรงสีข้างที่มีท่อคาอยู่นี่ได้ไหม"
"ทำไมถึงอยากเอาไปแปะตรงนั้นละคะ"
"ก็มันปวดแผลตรงนี้นี่คะ"
...
ผลคือผู้ป่วยได้รับการสั่ง lidocain patch แปะบริเวณรอบแผล (กอเอี๊ยะฝรั่ง?) แทน..ซึ่งสร้างความพึงพอใจให้กับผู้ป่วยเป็นอย่างดี
เป็นที่มาของบันทึกวันนี้ ว่าด้วยเรื่อง Fentanyl patch VS กอเอี๊ยะ
Fentanyl patch หรือยี่ห้อการค้า Durogesic เป็นต้น
ที่มาของภาพ : http://www.lhsc.on.ca/
หลักการทำงานของ Fentanyl patch : "แม้จะแปะเฉพาะที่
แต่ไม่ได้ออกฤทธิเฉพาะที่" กล่าวคือ
ตัวยาแทรกซึมผ่านชั้นผิวหนังเข้า เข้าสู่ชั้นไขมัน/กล้ามเนื้อ
ซึ่งทำหน้าที่เสมือนโกดังตุนไว้ก่อน แล้วค่อยๆ
ปล่อยเข้าเส้นเลือดดำลำเลียง ไปสู่ ตับซึ่งทำหน้าที่เหมือนด่านศุลกากร
ส่วนมากตัวยาจะถูกกักกันทำให้หมดฤทธิ
มีเพียงส่วนน้อยเท่านั้นที่ไปออกฤทธิต่อสมองในส่วนที่รับรู้การปวด
จึงอนุมานได้ว่า..สิ่งที่ทำให้ตัวยาเข้าร่างกายรวดเร็วเกินไป
จนอาจก่ออันตรายได้คือ
- การแปะในบริเวณที่ผิวหนังเป็นแผล ไม่ว่าจะแผลผ่าตัด
หรือโดนฉายรังสื
- บริเวณที่ผิวหนังบางติดกระดูก (เนื่องจากไม่มีโกดังตุนไว้) เช่น
หลังมือ
- แปะบนผิวหนังที่อุณหภูมิสูงเพราะเข้าเส้นเลือดขยายตัว
เช่นการเพิ่มประสิทธิภาพการลดปวดอย่างรู้เท่าไม่ถึงการณ์
ด้วยการประคบร้อนทับลงไปบนแผ่น
- การได้รับยาที่มีผลขัดขวางการทำงานของตัวกลั่นกรองในตับ (cytochrome
P450 3A4)..มีมากมายหลายตัว เช่น ยาแก้ซึมเศร้า (Fluoxetine),
ยาฆ่าเชื้อ
(Ketoconazole, Metronidazole, norfloxacine) แม้กระทั่่ง น้ำองุ่น!
[1]
สิ่งพึงระวังอย่างหนึ่งคือผู้ดูแล ที่แปะยาให้ผู้ป่วย ควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสตัวยาจากแผ่นแปะ เนื่องจาก ขนาด fentanyl patch เล็กๆ 25 mcg/hr ก็ยังเทียบได้กับการรับประทาน Morphine ประมาณ 60 mg ต่อวัน [2] ซึ่งไม่ปลอดภัยสำหรับบุคคลปกติ ที่ไม่เคยใช้ยา opioid ใดๆ มาก่อน
***************
มาถึง กอเอี๊ยะ
..
ที่มาของภาพ : http://thai.cri.cn
หลายคนเคยเห็น แผ่นขาวๆ ที่แปะหน้าเพื่อน
ซึ่งมีความหมายสองสามประการคือ
1. ปวดฟัน 2. ปวดสิว 3. ปวดหัว
..แต่มีใครทราบบ้างว่าส่วนประกอบของกอเอี๊ยะ
คืออะไร..เท่าที่สืบค้นจาก Guru google บ้างก็ว่า
- มีส่วนผสมของยาชาเฉพาะที่
- มีส่วนผสมของ NSAIDs
- เป็นขี้ผึ้งที่มีคุณสมบัติดูดหนอง?
- มีส่วนผสมของสมุนไพรจีนหลายชนิด..
บางคนไม่เชื่อว่ามันมีประสิทธิภาพ มากไปกว่าเป็นการบอกคนอื่นๆ ว่า
"กำลังปวดอยู่ อย่ามายุ่งกับฉัน"..
แต่กอเอี๊ยะ ก็มีข้อดี คือเป็นยาแปะออกฤทธิเฉพาะที่
ตัวยาไม่เข้าไปผ่านตับไตให้วุ่นวายเหมือนกรณี fentanyl patch..
อย่างไรก็ตาม
ปัจจุบันนี้การแพทย์แผนจีนมีการศึกษาเปรียบเทียบกับยาของโลกตะวันออก
[3] อ้างว่า ยาแปะกอเอี๊ยะ? (ในที่นี้เขาใช้คำว่า Chinese plaster)
ก็มีคุณสมบัติการลดปวดจากมะเร็งได้ไม่ยิ่งหย่อนกว่า morphine
เลย..แต่ทั้งนี้ พึงระวังเรื่องวิธีการเปรียบเทียบ
เพราะในการรักษาความปวดเรื้อรัง
สิ่งที่มีประสิทธิภาพไม่ยิ่งหย่อนกว่าสารเคมีใดๆ ก็คือ "ความศรัทธา"
คะ
**************
อ้างอิง
1. Currow DC, Clark K. (2006) Emergencies in Palliative and
Supportive Care. P 73-74.
2. McPherson ML.(2009) Demystifying Opioid Conversion Calculation.
P 86.
3. Ling Xu et al.(2007) Chinese Herbal Medicine for
Cancer Pain. Integr Cancer
Ther.
ว้าว...มีประโยชน์มาก ๆ ในการเขียนบันทึกของผมต่อไปครับ