โครงการลดอัตราทารกน้ำหนักน้อยโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนและท้องถิ่น

การพัฒนาระบบงานสำคัญ

  โรงพยาบาลศรีสงคราม  จังหวัดนครพนม

1.  ชื่อผลงาน  :  โครงการลดอัตราทารกน้ำหนักน้อยโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนและท้องถิ่น

2.  คำสำคัญ  : ทารกน้ำหนักน้อย หมายถึง ทารกแรกเกิดน้ำหนักน้อยกว่า 2,500 กรัม

3.  สรุปผลงานโดยย่อ:  การพัฒนารูปแบบการดูแลหญิงตั้งครรภ์โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนและท้องถิ่น เพื่อลดอัตราทารกแรกเกิดน้ำหนักน้อยกว่า 2,500 กรัม ในเขตตำบลศรีสงคราม

4.  ชื่อที่อยู่องค์กร :  คณะทำงานอนามัยแม่และเด็ก ภาคีเครือข่ายตำบลศรีสงคราม โรงพยาบาลศรีสงคราม       จังหวัดนครพนม

5.  สมาชิกทีม :   นางสุภาวดี จันทร์วงศ์,  นางกรมรี  แพงดี, นางสาวศศิธร พรหมประกาย

    นายฤทธิรงค์ หาญรินทร์, นางสาวศรีสุดา  อาษาวัง,

6.  เป้าหมาย : ลดอัตราทารกแรกเกิดน้ำหนักน้อย ในเขตตำบลศรีสงคราม ≤  7 % ภายในปี 2554

7.  ปัญหาและสาเหตุโดยย่อ 

       น้ำหนักแรกเกิดเป็นข้อบ่งชี้ที่สำคัญของการเจริญเติบโตและมีชีวิตรอดของทารก  โดยพบว่าทารกแรกเกิดน้ำหนักน้อยมีความสัมพันธ์กับภาวะภูมิคุ้มกันต่ำ พัฒนาการล่าช้า มีโอกาสเจ็บป่วยและตายมากกว่าทารกแรกเกิดน้ำหนักปกติ และยังเสี่ยงต่อการเจ็บป่วยในวัยเด็ก เช่น สมองพิการ พัฒนาการล่าช้า โรคปอดเรื้อรัง และโรคติดเชื้ออื่นๆ  ในเขตตำบลศรีสงครามพบทารกแรกเกิดน้ำหนักน้อย ทั้งหมด  ปี 2551 = 9.36 %  ปี 2552 = 11.81 % ซึ่งมีแนวโน้มสูงขึ้นและยังสูงกว่าเป้าหมายของแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 10 ( 2550- 2554 ) เป้าหมายทารกแรกเกิดน้ำหนักน้อยไม่เกินร้อยละ 7 ในขณะที่ทรัพยากรทั้งงบประมาณและบุคลกรมีจำกัดโดยคาดว่าการมีส่วนร่วมของครอบครัว ชุมชนและท้องถิ่นในการดูแลมารดาตั้งครรภ์ จะส่งผลให้ทารกแรกเกิดน้ำหนักน้อยลดลง

8. การเปลี่ยนแปลง

กิจกรรมการพัฒนา 

      เป็นการศึกษาพัฒนารูปแบบการดูแลหญิงตั้งครรภ์โดยการจัดประชุมประชาคมระหว่างทีมบุคลากรด้านสุขภาพ องค์กรท้องถิ่น อสม. แกนนำสุขภาพชุมชนหญิงวัยเจริญพันธุ์ หญิงตั้งครรภ์ เพื่อระดมความคิดในการค้นหาปัญหาที่แท้จริงในชุมชน และทำแผนในการพัฒนาระบบการดูแลหญิงตั้งครรภ์ทั้งในสถานบริการและชุมชน มีการสนับสนุนงบประมาณจากองค์กรส่วนท้องถิ่น โดยการค้นหาหญิงตั้งครรภ์ในท้องถิ่นให้เข้าสู่ระบบการฝากครรภ์โดยเร็ว ก่อน 12 สัปดาห์ การคัดกรองความเสี่ยงต่อการคลอดทารกน้ำหนักน้อย 14 ข้อ (คู่มืออนามัยแม่และเด็ก จังหวัดนครพนม) ในรายที่พบความเสี่ยง ได้รับการให้การปรึกษาและติดตามภาวะโภชนาการจากเส้นทางลูกรัก สนับสนุนอาหารเสริม และติดตามประเมินการเจริญเติบโตของทารกในครรภ์ ตรวจ Ultra sound ประเมินน้ำหนักทารกเป็นระยะจนถึงระยะคลอดโดยศึกษาข้อมูลหญิงตั้งครรภ์และคลอด ในเขตตำบลศรีสงคราม จากเดือน ตุลาคม 53  – พฤษภาคม  54

ขั้นตอนการดำเนินงาน 

1. ประชุมสร้างความเข้าใจคณะทำงานด้านอนามัยแม่และเด็ก ทบทวนบทบาทหน้าที่และกำหนดแผนการทำงานร่วมกัน

2. พัฒนาฐานข้อมูลอนามัยแม่และเด็กตำบลศรีสงครามเชื่อมโยงกับเป้าหมาย เพื่อนำเสนอข้อมูลต่อเวทีประชาคม

3 . วิเคราะห์ปัญหาน้ำหนักแรกคลอดของทารก  โดยศึกษาผลงานย้อนหลัง  2  ปี  จากข้อมูลทุติยภูมิและสมุดจดรายงานการคลอด  รวมถึงการทบทวนวรรณกรรม  และผลงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง

4 .การกำหนดหัวข้อเรื่อง  วัตถุประสงค์  และกรอบแนวคิดที่ต้องการศึกษาและดำเนินงาน

5 .จัดเวทีประชาคมเรียนรู้งานอนามัยแม่และเด็กตำบลศรีสงคราม โดยการมีส่วนร่วมขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น แกนนำสุขภาพชุมชน หญิงตั้งครรภ์ อาสาสมัครสาธารณสุข ผู้นำท้องถิ่น ชมรมสายใยรักครอบครัวประจำหมู่บ้าน หญิงวัยเจริญพันธุ์ ผู้นำครอบครัว

6. นำเสนอข้อมูลข้อมูลต่อเวทีประชาคมเพื่อค้นหาปัญหา สาเหตุ ผู้เกี่ยวข้อง ผลกระทบ ที่เกิดขึ้นในชุมชนอย่างแท้จริง

7. กำหนดแผนงานโครงการ/กิจกรรมการดำเนินงาน

-  โครงการเฝ้าระวังและแก้ไขปัญหาทารกแรกเกิดน้ำหนักน้อยกว่า  2,500 กรัม โดยกระบวนการกลุ่ม        และอาหารเสริมโปรตีนในหญิงตั้งครรภ์กลุ่มเสี่ยงในเขตตำบลศรีสงคราม

 - ให้ความรู้แกนนำสุขภาพครอบครัว ผู้นำชุมชน

 -  ค้นหาหญิงตั้งครรภ์ในชุมชนโดย อสม.(อาสาสมัครสาธารณสุขหมู่บ้าน) ผู้นำชุมชน กระตุ้นหญิง ตั้งครรภ์ไปฝากครรภ์ก่อน12 สัปดาห์

 - ใช้แบบคัดกรองความเสี่ยง14 ข้อเพื่อค้นหากลุ่มเสี่ยงต่อการการคลอดทารกน้ำหนักน้อย

 -  จัดตั้งคลินิกให้คำปรึกษาหญิงตั้งครรภ์กลุ่มเสี่ยงและติดตามภาวะโภชนาการและการเจริญเติบโต  ของทารกในครรภ์โดยการตรวจ Ultra sound ประเมินน้ำหนักทารกทุก  1 เดือน

 -  จัดทำแผนกิจกรรมโรงเรียนพ่อแม่ประจำสัปดาห์

 -  จัดตั้งกลุ่มในชุมชน “เพื่อนช่วยเพื่อน พี่ช่วยน้อง” โดยชมรมสายใยรักครอบครัวให้หญิงตั้งครรภ์     ดูแลตนเองได้ถูกต้อง

 -   สนับสนุนงบประมาณจาก อปท.(องค์การปกครองส่วนท้องถิ่น)อย่างต่อเนื่องเพื่อส่งเสริมการ ดำเนินงาน

9. การวัดผลและผลของการเปลี่ยนแปลง 

1. องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ทั้งในส่วนของเทศบาล, อบต. มีส่วนร่วมในการกำหนดนโยบายแผนงาน และสนับสนุนงบประมาณ

2. ชุมชนและกลุ่มเป้าหมายมีส่วนร่วมในการเฝ้าระวังกลุ่มเสี่ยงในมารดาตั้งครรภ์ในชุมชน

3. อัตราการคลอดทารกน้ำหนักน้อยลดลงจาก 9.37  % , 11.81 %  เป็น 6.66 % ในปี 2553 และ 4.76% ในปี 2554 (ข้อมูลถึง พ.ค.54 )

  ปัญหาอุปสรรค  

   1. การของบประมาณสนับสนุนจากท้องถิ่นมีข้อจำกัดในจัดสรรให้ทันรอบปีงบประมาณ บางครั้งมีการล่าช้าและไม่ต่อเนื่อง

  2.  การติดตาม case  ไม่ต่อเนื่องในรายที่ประกอบอาชีพที่ไม่อยู่ประจำในพื้นที่

10. บทเรียนที่ได้รับ

     การดำเนินงานการแก้ปัญหาสุขภาพหญิงตั้งครรภ์เพื่อลดการเกิดทารกน้ำหนักน้อย ไม่ได้จำกัดอยู่ที่บุคคลากรและงบประมาณทางด้านสุขภาพเท่านั้น การมีองค์กรท้องถิ่น ชุมชน และครอบครัวเป็นผู้มีส่วนร่วมในการดูแลสุขภาพมารดาทารกในครรภ์  ทำให้เกิดคุณค่าของการบูรณาการด้านการดูแลสุขภาพอย่างยั่งยืน  ซึ่งภาระด้านการดูแลสุขภาพประชาชนไม่จำกัดอยู่ที่งบประมาณ  และบุคลากรทางด้านสาธารณสุขเท่านั้น  การดำเนินงานในครั้งนี้ได้รับความร่วมมือเป็นอย่างดีจาก  อปท. ชุมชน อสม. หญิงตั้งครรภ์ เพื่อให้เกิดผลลัพธ์ที่ดีอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน

11. การติดต่อกับทีมงาน นางกรมรี แพงดี :  นางสุภาวดี จันทร์วงศ์ ,

โรงพยาบาลศรีสงคราม จังหวัดนครพนม

                                                โทรศัพท์ 042- 599230 ต่อ 101