เมืองราชคฤห์
ประวัติศาสตร์เมืองราชคฤห์
กรุงราชคฤห์เป็นชื่อเมืองหลวงแห่งแคว้นมคธ ตามภาษาบาลีเรียกว่า “ราชคฤห์” ปัจจุบันเรียกเพี้ยนมาเป็น “ราชคีร์” คนไทยเรียกว่า “ราชคฤห์” เพราะเป็นที่ประทับของพระจักรพรรดินามว่า “มันตุราช” มีพระมหาโกวินทะปุโรหิตาจารย์ เป็นสถาปนิกใหญ่ออกแบบในอรรถกถาวิมานวัตถุ นครนี้ชื่อว่า “คิริพชะนคร” เพราะตั้งอยู่กลางเขา ๕ ลูก คือ อิสิคิลิ, เวปุลละ, เวภาระ, ปัณฑวะ และคิชฌกูฎ จินตกวีผู้ประพันธ์ กามนิตวาสิฏฐี ได้ขนานนามนครนี้ว่า “เบญจคีรีนคร”
ท่านพระพุทธโฆษาจารย์ พรรณนาความยิ่งใหญ่แข็งแรงของเมืองว่ามีประตูใหญ่ ๓๒ ประตู ประตูเล็กอีก ๖๔ ประตู มีประชากร ๑๘ โกฏิ เมืองราชคฤห์ยิ่งใหญ่ทางด้านการเมือง เศรษฐกิจ และศาสนา ยากที่จะหาเมืองใดเทียบได้ การเมือง มีความเกี่ยวพันธ์ฉันพี่น้องกับแคว้นโกสล และได้เป็นเมืองหลวง ๒ แคว้น คือ แคว้นอังคะ และแคว้นมคธ เศรษฐกิจ เป็นศูนย์กลางทางการค้าขาย สมัยพุทธกาลมีหมาเศรษฐี ๙ ท่าน คือ ราชคหเศรษฐี, ปุณณเศรษฐี, โชติกเศรษฐี, เมณฑกเศรษฐี, ธนัญชัยเศรษฐี, ปาวาริกเศรษฐี, วิสาขาเศรษฐี, โกสิยเศรษฐี, กากวัลลิยเศรษฐี ศาสนา เป็นที่ชุมนุมของเจ้าลัทธิทั้งหลาย เช่น อาฬารดาบส กาลามโคตร, อุทกดาบส รามบุตร, ปูรณกัสสปะ, มักขลิโคสาล, อชิตเกสกัมพล, ปกุทธกัจจายนะ, นิครนถนากบุตร และสัญชัยเวลัฏฐบุตร
ก่อน พ.ศ. ๕๐ เจ้าชายสิทธัตถะถือบวชเสด็จมานครนี้เป็นครั้งแรก ศึกษาในสำนักของอาฬารดาบสได้สมาบัติ ๗ และศึกษาต่อในสำนักอุทกดาบสได้สมาบัติ ๘ ได้พบกับพระเจ้าพิมพิสารเป็นครั้งแรก
ก่อน พ.ศ. ๔๔ พระพุทธองค์ได้เสด็จมาโปรดพระเจ้าพิมพิสารเพื่อเปลื้องปฏิญญาและประทับจำพรรษาที่นี่ในพรรษาที่ ๒-๔ รวม ๓ พรรษา รับปฐมสังฆกรรมเวฬุวันจากพระเจ้าพิมพิสาร
ก่อน พ.ศ. ๒ ปี หลังออกพรรษาที่ ๔๔ พระพุทธองคืได้มาประทับเป็นครั้งสุดท้าย ก่อนเสด็จไปจำพรรษาเมืองไพสาลี พรรษาที่ ๔๕
หลังพระเจ้าอชาตศัตรุทำปิตุฆาต จึงย้ายพระราชฐานไปอยู่ด้านนอกเบญจคีรีนครทางทิศเหนือ ข้างเขาเวปุลละและเวภาระ
หลังพุทธปรินิพพานได้ ๓ เดือน จึงทำการสังคายนาครั้งที่ ๑ ณ ถ้ำสัตตบรรณคูหา เขาเวภารบรรพต มีพระมหากัสสปะเป็นประธานปุจฉา พระอานนท์วิสัขขนาพระสูตรและพระอภิธรรม พระอุบาลีวิสัขขนาพระวินัย พระเจ้าอชาตศัตรูเป็นผู้ถวายศาสนูปถัมภ์
พ.ศ. ๒๓๘ พระเจ้าอโศกมหาราชเสด็จมาสักการะพุทธสถานในเมืองราชคฤห์ สร้างสถูปเจดีย์ และปักเสาอโศกเป็นอนุสรณ์
พ.ศ. ๘๐๐ เศษ ได้รับการดูแลและอุปถัมภ์จากพระมหากศัตริย์ในราชวงศ์คุปตะ พระพุทธศาสนาในแคว้นมคตจึงเจริญรุ่งเรือง
พ.ศ. ๙๔๔-๙๕๓ หลวงจีนฟาเหียนมาจาริกธรรม เห็นวัดวาอารามมากมาย เห็นพระสงฆ์ปฏิบัติธรรมบำเพ็ญภาวนา บ้านเมืองอุดมสมบูรณ์
พ.ศ. ๑๑๔๙-๑๑๙๑ ได้รับการอุปถัมภ์จากกษัตริย์ราชวงศ์หรรษวรรธนะ
พ.ศ. ๑๑๗๒-๑๑๙๑ หลวงจีนถัมซัมจั๋ง มาสืบศาสนาบันทึกว่า พบสถูปที่พระเจ้าอโศกสร้างไว้สูงประมาณ ๖๐ ฟุต ข้างสถูปมีแท่งหินกับคำจารึก
พ.ศ. ๑๓๐๓-๑๖๘๕ อยู่ในการอุปถัมภ์ของราชวงศ์ปาละเป็นเวลานานกว่า ๔๐๐ ปี
พ.ศ. ๑๗๔๓ ถูกกองทัพอิสลามย่ำยีจนไม่มีโบราณสถานใดเหลือเป็นชิ้นดี
พ.ศ. ๒๐๐๐ เศษ ท่านศรีอัศวินีกุมารทัตต์ ชาวเมืองพาริศาลในแคว้นเบงกอล เป็นคนแรกที่มาค้นคว้าแหล่งสำคัญของพระพุทธศาสนาในเมืองราชคฤห์
พ.ศ. ๒๓๖๙ ภิกษุชาวพม่าได้มาสำรวจอย่างจริงจัง
พ.ศ. ๒๔๐๕ เซอร์คันนิ่งแฮมจึงพาคณะนักโบราณคดีสำรวจขุดค้นพุทธสถานเมืองราชคฤห์
พ.ศ. ๒๔๗๕ เกิดแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ โบราณสถานบางแห่งสูญสลาย
พ.ศ. ๒๔๙๙ รัฐบาลอินเดียได้บูรณพัฒนาเพื่อฉลองมหาพุทธชยันตี พุทธสถานทั้งหลายในนคร ราชคฤห์ จึงมีปรากฏแก่สายตามบรรดานักแสวงบุญจากทั่วทุกสารทิศ
สถานที่สำคัญ
๑) เวฬุวนาราม วัดแรกในพระพุทธศาสนา
- ต้นกำเนิดวันมาฆบูชาเกิดที่นี่
- พระสรีบุตรและพระโมคคัลลานะบวชที่นี่
- ต้นกำเนิดการทำบุญอุทิศถึงเปตชน
- สถานที่แสดงโอวาทปาฏิโมกข์ (หัวใจพระพุทธศาสนา)
๒) เมืองราชคฤห์ แบ่งเป็น ๓ สมัย คือ พระเจ้าพิมพิสาร พระเจ้าอชาตศัตรู และราชคฤห์ปัจจุบัน
๓) เขาคิชฌกูฏ เป็นยอดเขา ที่พระพุทธเจ้าเลือกประทับเป็นการส่วนพระองค์บนเขาลูกนี้ประกอบด้วย
- โจรปปาตะ (เหวทิ้งโจร)
- มาตาตุจฉิวิหาร (สถานที่พระนาวโกศลเวเทหิหมายแท้งครรภ์)
- เจติยสถานพระเจ้าพิมพิสารลงจากหลังช้าง
- เจติยสถานพระเจ้าพิมพิสารลงจากวอพระที่นั่ง
- สะพานข้ามสู่ภูเขาศักดิ์สิทธิ์
- ถ้ำพระมหาโมคคัลลานะ (ที่พักอาศัยของพระมหาโมคคัลลานะ)
- ที่สันนิษฐานพระเทวทัตกลิ้งก้อนหินหมายปลงพระชนม์พระพุทธองค์
- ถ้ำสุกรขาตา (ที่พระสารีบัตรสำเร้จพระอรหันต์)
- เจติยสถานพระถังซัมจั๋งสักการะพุทธสถาน
- อานนทกุฎี (ที่พักพระอานนท์พุทธอุปัฏฐาก)
- พระมูลคันธกุฎี (ที่ประทับพระพุทธเจ้า)
๔) ตโปธาราม บ่อน้ำร้อนธรรมชาติ ต้นบัญญัติ ๑๕ วันอาบน้ำ (ที่นี่) ได้ ๑ ครั้ง
๕) สัตตบรรณคูหา บนเขาเวภารบรรพตที่ทำสังคายนาครั้งที่ ๑
๖) ชีวกัมพวัน โรงพยาบาลสงฆ์แห่งแรกในโลก หมอชีวกโกมารภัจจ์ถวาย
๗) ลัฎฐิวัน สวนตาลหนุ่ม ที่พระเจ้าพิมพิสาร และข้าราชบริพาร ๑๒๐,๐๐๐ เข้าเฝ้าพระพุทธองค์และฟังธรรม
๘) เรือนคุมขังพระเจ้าพิมพิสาร ถูกพระราชโอรสชาตศัตรูกุมารจับมากักขังบริเวณจนสิ้นพระชนม์ที่นี่
- พระเจ้าพิมพิสารถูกอชาตศัตรูกุมารปลงพระชนม์
- อชาตศัตรูกุมารถูกอุทัยภัทร์กุมารปลงพระชนม์
- อุทัยภัทร์กุมารถูกอนุรุทธกุมารปลงพระชนม์
- อนุรุทธกุมารถูกมุณฑกุมารปลงพระชนม์
- มุณฑกุมารถูกนาคทสกกุมารปลงพระชนม์
- นาคทสกกุมารถูกสุสูนาคมหาอำมาตย์ปลงพระชนม์ (ตั้งเมืองใหม่ เพื่อล้มล้างราชวงศ์ลูกฆ่าพ่อ)
๙) มนิยามัฐ สถานที่เก็บรักษาพระบรมสารีริกธาตุ ๗ หัวเมือง
๑๐)วิศวะศานติสถูป เป็นวัดญี่ปุ่น โดยท่านสมณะฟูจินำศรัทธามาสร้างถวายเป็นพุทธบูชา ณ ยอดเขารัตนคีรี
บุคคลสำคัญ
๑) พระเจ้าพิมพิสาร ๒) พระเจ้าอชาตศัตรู
๓) อาฬารดาบส และอุทกดาบส ๔) พระมหากัสสปะ
๕) พระนางเขมาเถรี ๖) สิงคาลมาณพ
๗) ลาชเทพธิดา (เทพธิดาข้าวตอก) ๘) หมอชีวกโกมารภัจจ์
๙) นางสิริมา ๑๐)เปรตเขาคิชกูฎ
๑๑)ทีฆนขอัคคิเวสนโคตร (หลายชายพระสารีบุตร)
๑๒)มหาปันถกะ-จูฬปันถกะ ๑๓)พระปิลบินทวัจฉะ
พระสูตรและสารธรรมสำคัญ
๑) โอวาทปาฏิโมกข์ ๒) สามัญญผลสูตร
๓) ชราสูตร ๔) วนโรปมสูตร
๕) สักกปัญหสูตร ๖) มหาสาโรปมสูตร
๗) ชีวกสูตร ๘) มหากัมมวิภังคสูตร
๙) อิสิคิลิสูตร ๑๐)สิงคาลสูตร
๑๑)อาฏานาฏิยสูตร ๑๒)ปาราชิก สิกขาบทที่ ๒ (ลักทรัพย์)
๑๓)สัตตาหกรณียะ ระหว่างเข้าพรรษา ๑๔)การทอดผ้าบังสุกุล
๑๕)การทำอุโบสถกรรม ๑๖)อนุญาตที่อยู่ ๕ ชนิด
๑๗)เหตุทำให้ศาสนาเสื่อม ๑๘)กรรมกิเลส ๔ อบายมุข ๖ และทิศ ๖
๑๙)ธุดงค์ ๓ (บังสุกุล-บัณฑบาตร-อยู่ป่า) ๒๐)ห้ามคนป่วยโรค ๕ อย่าง บวช
๒๑)ห้ามข้าราชการบวช
๒๒)อุบายแก้ง่วง ๗ อย่าง ที่พระศาสดาบอกพระโมคคัลลานะ
๑. พิจารณาธรรที่ได้สดับแล้ว
๒. สาธยายธรรมที่ได้สดับแล้ว
๓. ยอนช่องหูทั้ง ๒ ข้าง และเอามือลูบตัว
๔. ลุกขึ้นยืนรับ ล้างหน้า เหลียวดูทิศดุดาว
๕. ทำจิตใจในอาโลกสัญญา (สำคัญว่าสว่างแล้ว)
๖. เดินจงกรม
๗. สำเร็จสีหไสยาสน์ ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะในการนอน-หลับ-
ตื่น
๒๓)สัตตบท ๗ อย่าง
๑. บำรุงบิดามารดา ๒. อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล
๓. พูดคำสัตย์ ๔. ไม่พูดคำหยาบ
๕. ไม่พูดส่อเสียด ๖. ไม่ตระหนี่
๗. ไม่โกรธ
๒๔)ข้อปฏิบัติ ๕ ข้อ ของพระเทวทัต
๑. อยู่ป่าเป็นวัตร ๒. ถือเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร
๓. รับผ้าบังสุกุล ห้ามรับจีวรที่เขาถวาย
๔. ถือมังสวิรัติ ๕. ถืออยู่โคนไม้เป็นวัตร
๒๕)บาตรไม้จันทน์แดงของราชคหเศรษฐี สาเหตุแห่งการห้ามแสดงฤทธิ์
๒๖)ความปรารถนา ๕ อย่าง ของพระเจ้าพิมพิสาร
๑. ขอได้รับอภิเษกเป็นมหากษัตริย์ ๒. พระสัพพัญญูมาสู่แคว้น
๓. เข้าใกล้พระศาสดา ๔. ศาสดาแสดงธรรมให้ฟัง
๕. รู้ทั่งถึงธรรมที่ทรงแสดง
