๑) ประวัติศาสตร์การก่อตั้งอาศรม
อาศรมพระธรรมจาริกบ้านป่าไร ก่อตั้งขึ้นมาเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๒๕ โดยการนำของพระอธิการเสวียน เดิมทีนั้นจะไปก่อตั้งที่บ้านเต๋ยเพราะเห็นว่าเป็นชุมชนที่ใหญ่แต่ทางบ้านเต๋ยไม่ยอมให้จัดตั้งเพราะเชื่อว่าถ้าพระเข้าไปอยู่ในหมู่บ้านจะทำให้ผิดผี ซึ่งเป็นความเชื่อตั้งเติมของชาวบ้าน ดังนั้นจึงเปลี่ยนแนวคิดมาตั้งที่บ้านป่าไร่แทน ซึ่งในเดิมทีนั้นอาศรมได้ตั้งอยู่ที่โรงเรียนพนาสวรรค์ในปัจจุบันโดยการอุปถัมภ์ของคุณหญิงท่านหนึ่งและอาจารย์ต๊อกและอาจารย์สุมาลี( ไม่ทราบชื่อจริงและนามสกุลจริง ) ได้ทำการจัดสร้างอาศรมขึ้นหลังหนึ่งมีเนื้อที่ประมาณ ๓-๔ ไร่ ตั้งอยู่บนภูเขามีบ้านของชาวบ้านล้อมรอบ ห่างจากถนนใหญ่ระหว่างอำเภอปัว-อำเภอบ่อเกลือ ประมาณ ๑ กิโลเมตรและได้เปิดให้มีการสอนหนังสือแก่เด็ก เยาวชนบ้านป่าไร่ด้วย ต่อมาทางราชการจึงได้จัดตั้งให้เป็นโรงเรียน จึงย้ายอาศรมมาตั้งอยู่บริเวณเนินเขาบนหมู่บ้านจนถึงปัจจุบัน ซึ่งเดิมทีนั้นกุฏิพระ ศาลาบำเพ็ญบุญ เสนาสนะต่างๆ ก็ทำจากไม้ไผ่ มุงหญ้าคา จากนั้นก็ได้มีการพัฒนาขึ้นเรื่อยๆตามลำดับ ซึ่งได้มีพระธรรมจาริกและคณะสงฆ์ทางจังหวัดน่าน มาจำพรรษาและปฏิบัติศาสนกิจอยู่หลายรูป
