การทำงานสร้างเสริมสุขภาวะทางเพศ เริ่มต้นจากการชักชวนเจ้าหน้าที่ส่วนกิจการนักศึกษาของมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ให้ร่วมเป็น MT ของโครงการ อาจารย์ที่ปรึกษาซึ่งเคยส่งนักศึกษามาขอรับการปรึกษา และนักศึกษาที่ผ่านการเรียนรายวิชาเพศกับสุขภาพ จำนวน 8 คน มานั่งคุยกันถึงสถานการณ์ปัญหาและแนวทางการทำงานเพื่อดูแลให้นักศึกษามีสุขภาวะทางเพศ
เมื่อมีกรณีนักศึกษาที่ต้องการความช่วยเหลือเกิดขึ้น เราจะมีการพบกันเพื่อวางแผนการช่วยเหลือโดยมีการปกปิดข้อมูลของนักศึกษาที่มีปัญหา เจ้าของเรื่องจะเป็นผู้นำผลการหารือไปปฏิบัติ หลังจากเสร็จสิ้นการดูแลแต่ละครั้ง มีการร่วมวงแลกเปลี่ยนเรียนรู้กระบวนการช่วยเหลือ จุดดี จุดอ่อน ปัญหา และอุปสรรคของการดูแล กรณีเกิดปัญหาที่จำเป็นต้องส่งต่อ ทีมงานได้ติดต่อกับเพื่อนต่างสถาบัน คือ โรงพยาบาลท่าศาลา โรงพยาบาลมหาราชนครศรีธรรมราช วิทยาลัยเทคนิคนครศรีธรรมราช และวิทยาลัยอาชีวศึกษา ให้เข้ามาร่วมคิดและให้การดูแลต่อเนื่อง การทำงานดังกล่าวเป็นลักษณะของจิตอาสาและไม่ต้องใช้งบประมาณเพิ่มเติม
หลังจากทีมงานร่วมกันดำเนินการสร้างเสริมสุขภาวะทางเพศในมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์มาระยะหนึ่งด้วยสภาพปัญหาที่กำลังเผชิญหน้า ใช้ใจเป็นต้นทุนการทำงาน อาศัยอุดมการณ์ ความอยากทำงาน ร่วมลงขันกันเอง พึ่งพาสัมพันธภาพส่วนตัวในการขอให้เพื่อนต่างสถาบันมาตั้งวงเสวนา ถกประเด็นปัญหา สร้างระบบการดูแลต่อเนื่อง พร้อมทั้งพัฒนาศักยภาพคนทำงานภายในมหาวิทยาลัยผ่านช่องทางกิจกรรมโครงการส่งเสริมเพศศึกษารอบด้านสำหรับเยาวชนในสถานศึกษาที่สำนักวิชาพยาบาลศาสตร์รับผิดชอบเป็นเจ้าภาพหลัก เมื่อมีการประกาศให้ทุนสนับสนุนโครงการสร้างเสริมสุขภาพภายในมหาวิทยาลัย จึงขยายผลโครงการร่วมกับแผนงานพัฒนาเครือข่ายพยาบาลศาสตร์เพื่อการสร้างเสริมสุขภาพ (พย.สสส.) ระยะที่ 2.1 ในโครงการ “เพศศึกษารอบด้าน...ขับเคลื่อนด้วยสมองและสองมือเพื่อนอาสา”
ทีมงานหลักในการทำงานช่วงแรกประกอบด้วยอาจารย์ของสำนักวิชาพยาบาลศาสตร์ เจ้าหน้าที่ส่วนกิจการนักศึกษา เครือข่ายยุวทัศน์ องค์การแพธ โรงพยาบาลท่าศาลา วิทยาลัยเทคนิคนครศรีธรรมราช และวิทยาลัยอาชีวศึกษานครศรีธรรมราช ซึ่งเป็นทีมวิทยากรหลัก (MT) ของโครงการส่งเสริมเพศศึกษารอบด้านสำหรับเยาวชนในสถานศึกษาได้นำหลักการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์มาใช้จัดการเรียนรู้ให้กับนักศึกษาที่เป็นแกนนำจิตอาสาของมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ที่เรียกกลุ่มตนเองว่า “ถมนะโม” เพื่อพัฒนาเป็น Junior Master Trainer (JMT)
 |
ส่วนหนึ่งของกลุ่มถมนะโมกับเจ้าหน้าที่ส่วนกิจการนักศึกษา
กลุ่มถมนะโม ประกอบด้วยนักศึกษาที่อาสาสมัครเข้าร่วมโครงการจาก 5 สำนักวิชา คือ สำนักวิชาพยาบาลศาสตร์ สำนักวิชาสหเวชศาสตร์และสาธารณสุขศาสตร์ สำนักวิชาวิศวกรรมศาสตร์ สำนักวิชาการจัดการ และสำนักวิชาศิลปศาสตร์ จำนวน 32 คน ได้รับการพัฒนาสมรรถนะการเป็นแกนนำจิตอาสาผ่านกระบวนการจัดการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์ (Experiential Learning) ร่วมกับการจัดการเรียนรู้แบบ 4A Model เป็นเครื่องมือที่สื่อให้ผู้เรียนเกิดกระบวนการคิด วิเคราะห์ แยกแยะ เน้นกระบวนการมีส่วนร่วม และการจัดการเรียนรู้แบบผู้เรียนเป็นสำคัญ ประกอบด้วย 4 ขั้นตอน คือ
ขั้นตอนแรก : การลงมือทำ/การดึงประสบการณ์ (Do) ด้วยการให้ผู้เรียนย้อนนึกและแลกเปลี่ยนประสบการณ์ชีวิตของตนเองหรือคนใกล้ตัวตามโจทย์/ประเด็นการเรียนรู้ เนื้อหาทั้งหมดที่ได้จากการระดมจะถูกนำมาใช้ตลอดกระบวนการเรียนรู้ การพัฒนาโจทย์กิจกรรมในขั้นตอนนี้จึงมีความสำคัญนำไปสู่การชวนคุยเพื่อไปถึงเป้าหมายที่กำหนด
ขั้นตอนที่ 2 : การสะท้อน (Reflect) เป็นการชวนผู้เรียนตั้งข้อสังเกตถึงความคิดเห็น ความเชื่อ และประสบการณ์ที่พลั่งพรูจากการระดมของกลุ่มในขั้นตอนที่ 1 ผู้จัดการเรียนรู้มักใช้คำถามชวนคุยว่าคิดหรือรู้สึกอย่างไรกับคำตอบเหล่านั้น?
ขั้นตอนที่ 3 : การคิด วิเคราะห์ สรุป (Analyze) คือการกระตุ้นให้ผู้เรียนได้ร่วมคิด วิเคราะห์หาเหตุ-ผลประกอบ เพื่อสนับสนุนหรือให้มุมมองที่แตกต่างอย่างน่าสนใจ การจัดการเรียนรู้หลายครั้งพบว่าขั้นตอนการสะท้อนและขั้นตอนการคิด วิเคราะห์ สรุป ช่วยให้ผู้เรียนมองเห็นทัศนะ ความคิด ค่านิยม ตัวตนของตนเองชัดเจนขึ้น หลายคนบอกว่า “คลิ๊ก” รู้สึกว่าตัวตนถูกกระทบ
ขั้นตอนที่ 4 : การนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิต (Apply) ก่อนจบการเรียนรู้แต่ละครั้ง ผู้เรียนมักจะได้รับคำถามชวนสรุปเพื่อมัดประเด็นการเรียนรู้ว่าตลอดกระบวนการของกิจกรรมได้เรียนรู้อะไร? และกิจกรรมที่ได้เรียนรู้สามารถนำไปปรับใช้ได้หรือไม่ อย่างไร?
ผู้จัดการเรียนรู้รับบทบาทเป็นผู้เอื้ออำนวย (facilitator) กระตุ้นให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมระดมประสบการณ์ ทำกิจกรรม และแลกเปลี่ยนเรียนรู้ตลอดกระบวนการโดยไม่ตัดสินผิดถูก ไม่ชี้นำ ใช้วิธีการตั้งคำถามชวนคิด ชวนคุย และเชื่อมร้อยประเด็น เพื่อให้ผู้เรียนสามารถเรียนรู้ได้มากที่สุดในบรรยากาศที่ปลอดภัย สนุกสนาน น่าติดตาม เพื่อปรับเปลี่ยนทัศนะ ทักษะ และพฤติกรรมบุคคล เริ่มจากการให้ผู้เรียนรู้จักตนเองทั้งด้านทัศนะ ความเชื่อ และพฤติกรรมที่ส่งผลต่อการใช้ชีวิต การเรียน และการทำงานโครงการ
ระหว่างกระบวนการเรียนรู้ ผู้จัดการเรียนรู้สามารถเพิ่มเติมเนื้อหาข้อมูล (Add) ที่สำคัญ จำเป็น และเป็นสิ่งที่ผู้เรียนสนใจเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์การเรียนรู้
หนึ่งปีของการทำงานโครงการ “เพศศึกษารอบด้าน...ขับเคลื่อนด้วยสมองและสองมือเพื่อนอาสา” นักศึกษากลุ่มถมนะโมใช้ทุนที่ได้ร่วมกับทุนใจทำงานเต็มศักยภาพจนเครือข่ายเกิดความไว้วางใจ หลังจากเข้าใจทัศนะ ความเชื่อ ข้อมูล และการสร้างความปลอดภัยเรื่องเพศให้กับตนเอง แกนนำถมนะโมเริ่มขยายผลสู่เพื่อนในมหาวิทยาลัยในรูปแบบการ “วิเคราะห์สื่อหนัง ฟังเพลง สัญจร” ทำกิจกรรมรณรงค์การใช้ชีวิตทางเพศอย่างปลอดภัยในรั้วมหาวิทยาลัย การเตรียมความพร้อมของน้องใหม่ที่ต้องอาศัยการปรับตัวกับสภาพแวดล้อมใหม่
นอกจากกิจกรรมภายในมหาวิทยาลัย เครือข่ายยังได้เชิญกลุ่มถมนะโมไปเป็นวิทยากรจัดกระบวนการเรียนรู้เชิงบวกสำหรับเยาวชนในโรงเรียนรายรอบมหาวิทยาลัยและจังหวัดใกล้เคียงอีกหลายครั้ง สร้างความภาคภูมิใจให้กับตนเองและสถาบัน
วัลลา ตันตโยทัย
