ชื่อเรื่องงานวิจัย : การเรียนรู้ของเกษตรกรด้านการจัดการการเกษตรแบบผสมผสาน
ชื่อผู้วิจัย : นายบรรชร กล้าหาญ ปีที่ทำการวิจัยเสร็จ : 2541
แหล่งทุนอุดหนุนการวิจัย : งานวิจัยและพัฒนา วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีเชียงใหม่
บทคัดย่อ
การวิจัยในครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะ รูปแบบ วิธีการ เนื้อหาของการเรียนรู้ในการจัดการการเกษตรแบบผสมผสาน ตลอดจนเงื่อนไข ปัจจัยที่มีผลต่อการเรียนรู้ในการจัดการการเกษตรแบบผสมผสาน การศึกษาวิจัยได้ใช้ระเบียบวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพโดยการเก็บรวบรวมข้อมูลจากการสัมภาษณ์ และสังเกต กลุ่มเกษตรกรที่ทำการเกษตรแบบผสมผสานและกลุ่มที่ไม่ได้ทำการเกษตรแบบผสมผสาน ผู้นำชุมชน และประชาชนทั่วไปในชุมชน ตลอดจนเจ้าหน้าที่จากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการให้การศึกษาและพัฒนาชุมชนดังกล่าว โดยใช้พื้นที่หมู่บ้าน บ้านกวน ตำบลมะขามหลวง อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่ เป็นพื้นที่สำหรับศึกษาข้อมูลภาคสนาม
ผลการวิจัยพบว่า การเรียนรู้ในการจัดการการเกษตรแบบผสมผสานของเกษตรกรมีอยู่ 2 ลักษณะคือ การเรียนรู้ตามอัธยาศัยหรือการเรียนรู้ตามธรรมชาติ ซึ่งเป็นการเรียนรู้อย่างไม่เป็นทางการเกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน เกิดจากการปฏิบัติจริงที่สั่งสมจนเป็นประสบการณ์ที่มีการแลกเปลี่ยนระหว่างกัน การเรียนรู้ลักษณะนี้มีความสัมพันธ์สอดคล้องกับธรรมชาติ สิ่งแวดล้อมและระบบการผลิต ทั้งยังเป็นการเรียนรู้ที่เชื่องโยงมิติทางวัฒนธรรมในรูปแบบต่าง ๆ โดยจะสอดแทรกแนวคิด แนวปฏิบัติทางวัฒนธรรมซึ่งเน้นย้ำระบบความสัมพันธ์ใน 3 ระบบ คือ ระหว่างคนกับคน คนกับธรรมชาติ และคนกับสิ่งเหนือธรรมชาติ ทั้งนี้ได้มีการขัดเกลาเพื่อให้เกิดการเรียนรู้และยอมรับปฏิบัติโดยวิธีการบอกเล่าผ่านทางตำนาน คำพังเพย สุภาษิต ข้อห้ามและพิธีกรรมต่าง ๆ อันเป็นกุศโลบายที่แยบยลของคนในอดีตและสั่งสมเป็นภูมิปัญญาพื้นบ้านที่สืบทอดผ่านรุ่นสู่รุ่น และการเรียนรู้แบบเป็นทางการ เป็นการเรียนรู้ที่เกิดจากการมีความสัมพันธ์กับบุคคลภายนอกชุมชน เช่น เจ้าหน้าที่ของรัฐ นักวิชาการ เพื่อนเกษตรกรที่อยู่ภายนอกชุมชน โดยมีการจัดการในการเรียนการสอนอย่างเป็นระบบ หรือเป็นการเรียนรู้โดยผ่านเวทีชาวบ้าน ซึ่งอาจอยู่ในลักษณะของการฝึกอบรม การศึกษาดูงาน การสัมมนา ขณะเดียวกันการเรียนรู้ทั้งสองลักษณะได้ก่อให้เกิดเครือข่ายการเรียนรู้ขึ้นภายในชุมชนเพื่อเป็นการแลกเปลี่ยนความรู้ประสบการณ์ และร่วมกันหาแนวทางในการป้องกันและแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง
สำหรับปัจจัยที่มีผลต่อการเรียนรู้ประกอบด้วย คุณลักษณะเฉพาะส่วนบุคคลอันได้แก่ เพศ วัย ความสนใจ ความต้องการ ความขยัน แรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์ พื้นฐานด้านการศึกษา ประสบการณ์ในชีวิต การมีปฏิสัมพันธ์กับคนภายนอกชุมชน โอกาสและความถี่ในการรับรู้ข้อมูลข่าวสาร และปัจจัยอันเนื่องจากความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งเก่ากับสิ่งใหม่ ส่วนเงื่อนไขที่มีอิทธิพลต่อการเรียนรู้ประกอบด้วย เงื่อนไขทางเศรษฐกิจ อันเกิดจากภาวะหนี้สินจากระบบการผลิตแบบเดิม เงื่อนไขทางกายภาพคือ มีลักษณะพื้นที่ซึ่งเหมาะสมกับการจัดการการเกษตรแบบผสมผสาน และเงื่อนไขทางวัฒนธรรม ได้แก่ระบบความสัมพันธ์ทางสังคมและระบบคุณค่า
