การมุ่งเน้นการจัดการสิ่งแวดล้อมโดยมองข้ามระบบทรัพยากรระดับต่างๆ ย่อมนำมาซึ่งความล้มเหลวและผิดพลาดในการดำเนินงาน

ตั้งแต่มีการเริ่มตระหนักว่าปัญหาสิ่งแวดล้อมน่าจะเป็นปัญหาใหญ่ของประเทศ ทำให้มีการผลักดันให้ตั้งสำนักงานสิ่งแวดล้อม ประมาณเกือบ ๔๐ ปีมาแล้ว จนพัฒนามาเป็นการก่อตั้งกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

ผมก็เริ่มมีความหวังจะเห็นประเทศไทย

มีทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่ดี

ทั้งดิน ที่ดิน น้ำ แหล่งน้ำ อากาศ ต้นไม้ ป่าไม้ และสิ่งแวดล้อมด้านต่างๆ

มี การพัฒนาและฟื้นฟูให้ดี "ดังเดิม"

แต่หลังจากนั้น จนถึงปัจจุบัน

  • สถานการณ์ทุกด้านดูเหมือนจะ "เสื่อม" และ "โทรม" ลงไปเรื่อยๆ
  • อย่างไม่มีทีท่าว่าอัตราความเสื่อมโทรมจะชลอตัวลง หรือ หยุดลง
  • จึงไม่ต้องไปคาดหวังว่า ทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม จะย้อนกลับไปสู่สภาพที่ดี แบบเดิมๆ ที่เราเคยมี

ไม่ว่าจะเป็น

ดิน และที่ดิน

  • เสื่อมโทรมลงแบบอัตราเพิ่มขึ้น
  • จากการใช้สารเคมีทางการเกษตร การพัฒนาเกษตรเพื่อการค้า ใครตายไม่ว่า ขอให้ได้ขาย 
  • ใช้เครื่องจักรกลขนาดใหญ่ทำลายดิน
  • และยังมีการเปลี่ยนการใช้ที่ดินที่ควรอนุรักษ์ไว้เพื่อรักษาสิ่งแวดล้อม ไปเพื่อการผลิตแบบทำลายระบบนิเวศ
  • แหล่งอาหารธรรมชาติถูกทำลาย
  • สารพิษปนเปื้อนในอาหาร ทรัพยากร และสิ่งแวดล้อม
  • ภูมิทัศน์เสียหาย
  • ความหลากหลายของธรรมชาติลดลง

ทรัพยากรน้ำ และแหล่งน้ำ

  • ถูกทำลาย อย่างต่อเนื่อง 
  • ปนเปื้อนสารพิษ ทั้งที่เกิดจากชุมชน หัตถกรรม อุตสาหกรรม
  • เป็นที่ทิ้งหรือที่รวมของสิ่งปฏิกูล
  • สัตว์น้ำลดลง บางชนิดสูญพันธุ์
  • มีน้ำใช้ได้น้อยลง
  • มีการถมทางน้ำ ทำถนนขวางการไหลของน้ำ จนเกิดปัญหาน้ำแช่ขัง
  • น้ำเค็ม ดินเค็มแพร่กระจายมากขึ้น
  • นอกเหนือจากปัญหาภัยแล้ง น้ำท่วม
    • ที่ถือเป็นเหตุการณ์ "ปกติ" ประจำปี และยังไม่มีใครคิดจะแก้ไขอย่างจริงจัง
    • อย่างมากก็ทำแบบเฉพาะกิจระยะสั้นๆเท่านั้น

ต้นไม้ ป่าไม้

  • ถูกแผ้วถาง เผา และบุกรุก 
  • ความหลากหลายของป่าลดลง
  • อาหารธรรมชาติจากป่าลดลง
  • ระบบการทำการเกษตร การเลี้ยงสัตว์ สมุนไพร และกิจกรรมของชุมชนพึ่งพาป่าไม้ได้น้อยลง
  • พื้นที่ป่าไม้สาธารณะ ที่เหลืออยู่บ้างรอบๆชุมชนกลายเป็นที่ทิ้งขยะ และสารพิษจากชุมชนต่างๆ แบบอยากใช้ของทีสร้างขยะ แต่ไม่อยากได้ขยะ 
  • ส่วนที่มีเอกสารสิทธิ์แบบต่างๆ ก็มักมีการทำลายมากกว่าการอนุรักษ์

อากาศ

  • ก็มีมลพิษแบบหลากหลาย ควัน ฝุ่น กลิ่น
  • ทั้งจากชุมชนและอุตสาหกรรม แบบแทบไม่มีแผนป้องกันแก้ไข แผนที่มีอยู่บ้างก็มักไม่ทันกับปัญหาที่เพิ่มขึ้น

ที่เป็นเช่นนั้น ดูเหมือนจะเกิดมาจาก

การมุ่งเน้นการจัดการสิ่งแวดล้อมแบบปลายเหตุ โดยมองข้ามระบบทรัพยากร และการจัดการในระดับต่างๆ ที่ย่อมนำมาของความล้มเหลวและผิดพลาดในการดำเนินงาน

แต่ถ้าเราหันกลับมาใช้ชื่อกระทรวงอย่างครบถ้วน

ทั้ง "ทรัพยากรธรรมชาติ" และ "สิ่งแวดล้อม" แบบคู่ขนานและผสมผสาน

โดยการวิเคราะห์ระบบทรัพยากร ที่ไป ที่มา ให้ครบวงจรแบบ "บูรณาการ" ที่ทั้งครบถ้วน สมบูรณ์

  • เข้าใจพื้นฐาน ที่เกิด ที่ไป ที่มา
  • ตั้งแต่ต้นคิด การดำเนินงาน กระบวนการ ผล และผลกระทบด้านต่างๆ
  • มีการประเมินผลกระทบแบบ "จริงๆ"
  • ไม่ใช่แบบที่ทำกันในปัจจุบัน
  • แบบ ที่ว่า "ประเมินอย่างไรก็ได้ ขอให้ผ่านก็แล้วกัน"

ก็น่าจะทำให้เราทำงานได้ตามเป้าหมายที่วางไว้

ทั้งนี้เพราะ

เมื่อเราสามารถดูแล และจัดการ "ทรัพยากรธรรมชาติ" อย่างพร้อมสรรพแล้ว "สิ่งแวดล้อม" ก็เป็นเรื่องที่จัดการแบบต่อเนื่องได้ไม่ยาก

นี่คือสิ่งที่ผมเข้าใจ และอาจเป็นต้นแนวคิดของวิธีการจัดการ "สิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน"

การทำงานแบบ "รักษาอาการ" วิ่งตามกระแส แม้จะหนักหนาสาหัสและจริงจังขนาดไหน ก็ยากที่จะยั่งยืน

น่าจะลองมาแก้ไขปัญหา

  • แก้ที่ต้นเหตุ น่าจะ ยั่งยืนกว่า
  • ไม่ต้องไปขอให้ให้ใครทำ
  • ทุกท่านที่เกี่ยวข้อง "เริ่มที่ตนเองก่อน" แล้วทุกอย่างจะดีขึ้นมาโดยลำดับ

ผมเห็นมาอย่างนี้ คิดอย่างนี้ และพยายามทำในส่วนที่ผมทำได้ไปแล้ว

หวังว่าจะมีคนเห็นด้วยและทำจริงๆสักสองสามคน ก็พอใจแล้วครับ

 สวัสดีครับ