วันที่ 3 มิถุนายน 2554

 

การจดบันทึกภาคสนาม (Field notes) มีประโยชน์สำหรับผมมาก ๆ ในการเก็บรวบรวมข้อมูลในการ วิจัยเชิงคุณภาพ เพราะเป็นการจดรวบรวมข้อมูลจากการสังเกต การสัมภาษณ์ในแต่ละวัน เพื่อไม่ให้ผมลืมเหตุการณ์ต่าง ๆ และนำไปประกอบผลและวิเคราะห์ต่อไป

 

การบันทึกเสียง ก็นับเป็นเครื่องมือหนึ่งที่จดจำเรื่องราวต่าง ๆ ได้สมบูรณ์ ซึ่งผมใช้สมัยเป็นมือใหม่ครับ เพราะมีปัญหา คือ ชาวบ้านก็ไม่คุ้นเคย มีความกังวล และผมเอง เมื่อมีข้อมูลที่ไม่อยากบันทึกหรือพาดพิงถึงผู้อื่นในเรื่องเสียหาย ผมต้องพิทักษ์สิทธิให้กับผู้ที่ผมสัมภาษณ์ด้วย จึงทำให้พะวาพะวง สะดุด และไม่ลื่นไหล

 

มาถึงปัจจุบัน มี กล้องดิจิตอล ราคาไม่แพง บันทึกแล้วไม่ต้องล้าง หรือสามารถลบทิ้งได้ จึงมีความเหมาะสมกับผมมาก

 

ตอนนี้ผมจึงเลือกใช้ การจดบันทึก และถ่ายรูปครับ

 

ผมยกตัวอย่างของการบันทึกภาคสนามของผมนะครับ ตอนนี้ ผมกำลังเก็บข้อมูลเรื่อง แรงงานทอผ้า สุขภาพ และสิทธิแรงงาน 

 

ผมจะเริ่มตามหลักวิชาการตาม  ตามธรรมเนียม และขออนุญาต แล้วก็ใช้ Field notes ซึ่งมี 2 อย่าง คือ กระดาษเอ 4 ตัดครึ่ง และกระดาษกรู๊ป ซึ่งในหัวกระดาษต้องให้รายละเอียดผู้สัมภาษณ์ และวันที่สัมภาษณ์ครับ รายละเอียดในการจด อาจจะร่ายยาวไปเลย และ ใช้  แผนผังความคิด

 

และปัจจุบันผมต้องใช้ การวาดรูป ด้วยครับ เพราะหลายหนจดบันทึก และถ่ายรูป แล้วเกิดลืมข้อมูล โดยเฉพาะอุปกรณ์ในข้อมูล มีมากมายหลายอย่าง และหลายหนผมต้องเก็บอีกหลายครั้ง

 

ดังนั้น ผมจึงต้องใช้การวาดรูปประกอบว่าอะไรคืออะไร โดยให้ code ว่า รูปถ่ายที่เราถ่ายได้ถูกล้างมาแล้วในใจ และก็วาดภาพ และลงรายละเอียดให้ครบถ้วน

 

ถึงแม้ฝีมือห่วยมาก แต่สำหรับผม มีประโยชน์ในการกันลืมได้มากครับ

 

 

หลังจากนั้น เมื่อเก็บข้อมูลครบถ้วน และร่ำลากันแล้ว กลับบ้านต้องมาเคลียร์ Field notes  และเปิดรูปภาพดู แล้วต้องมาลงรายละเอียด และจดหมวดหมู่ข้อมูล จากนั้น ก็เรียบร้อย เพื่อสังเคราะห์ข้อมูลอีกขั้นตอนหนึ่งครับ

 

 สรุปวิธีกันลืม...ในการจดบันทึกภาคสนามของผม

ไม่ต้องเชื่อผมหมดนะครับ เพราะต่างคนต้องมีเทคนิคส่วนตัวครับ

1.  Field notes ของผม กระดาษเอ 4 ตัดครึ่ง และกระดาษกรู๊ป ต้องบันทึกให้อิ่มที่สุด

2. ถ่ายรูป

3. วาดรูปประกอบ เสมือนเราถ่ายรูปที่ถ่ายเมื่อกี้นี้ แล้วลงรายละเอียดผู้คน  สิ่งของ  และตำแหน่ง ให้สมบูรณ์

4. ภายใน 24 ชั่วโมง ต้องรีบมาเคลียร์ข้อมูล เพราะปล่อยไว้นาน ๆ ลืมแน่ เพราะภายในหัวเรา มีเซลล์มากกว่า 6,000 เซลล์ ความคิดมันแว๊ปมาวันหนึ่งมากกว่าหมื่นเรื่อง

5. จัดหมวดหมู่ข้อมูล เพื่อสู่ขั้นตอนวิเคราะห์ และสังเคราะห์ข้อมูลต่อไปครับ