สำรวจสมุนไพรบ้านตลิ่งชัน

7 – 8 กุมภาพันธ์ 2554 สำรวจสมุนไพรบ้านตลิ่งชัน  พระเอกคือ ผญบ.เงิน

ดำเนินการครบตามแผนเป็นที่เรียบร้อยแล้ว อยู่ระหว่างการวางแผนประเมินผลโครงการ

                โครงการชุมชนคุ้มครองสมุนไพรมีกิจกรรมการสำรวจวางแปลงสำรวจความหลากหลายทางชีวภาพของพรรณไม้และพืชที่เป็นสมุนไพร เป็นไม้ใช้สอย โดยทีมงานคำหัวแฮด จากทุ่งฝนนำทีมมาโดย หน.อภิชาติ จนท.ของป่าไม้ มาพร้อมกับพ่อประศาสน์  พี่สุเนตร ผช.ผญบ.สมคิด พ่อจารย์เรืองยศ ตัวแทนจาก สนง.ทรัพยากรธรรมชาติที่มาด้วยกับเราตลอดไม่เคยขาด คือ คุณพี่สมร  และจากส่วนรส่งเสริม ฯ คุณธนเศรษฐ์ (โอ๋  -080-7613778) ซึ่งในพื้นที่จะได้รับการถ่ายทอดเทคนิควิธีการจากทีมคำหัวแฮด นำทีมโดย ผญบ.เงิน ฮามจันทร์  อสม.ผดุง ยางศรี อสม.สุภาพ พ่อประธาน อสม. พี่คำสอน พ่อวรรณี พี่พจน์  และอีกหลาย ๆ คนทั้งหน่วยผลิตอาหารด้วย มีพี่เลี้ยงในพื้นที่คือ รพ.สต.หินโงม  ทั้ง ผอ.รพ.สต.พี่ร่าเริง สิงห์สัตย์  นายฤทธิรงค์ (ลิ้งค์) 

                09.00 น.คณะทำงานพร้อมที่บ้านตลิ่งชัน ชาวบ้านเริ่มทยอยกันมา โดยกเสียงประกาศจากหอกระจายข่าว อีกทั้งวันนี้มีการแจกผ้าห่มด้วย เลยทำให้คนไปทางนั้นก่อน  แต่เนื่องจากเสาปูน หลักที่จะนำไปวางแปลงยังไม่ได้นำไปลงในพื้นที่ ทำให้คณะเกิดอาการตกใจเล็กน้อย แต่เมื่อไปดูในแปลงซึ่งมีการขึงเชือกไว้เป็นที่เรียบร้อยแล้ว อีเรื่องคือยังไม่ได้ตัดสังกะสี ก็เลยชวนกันมาตัดสังกะสีให้ได้ตามขนาด โดยพ่อจารย์เรืองยศ พากันทำเป็นเบื้องแรกก่อนเลย จากนั้นเราแบ่งกลุ่มชาวบ้าน ข้อสังเกตเที่ยวนี้ไม่มีนักเรียน แต่คนที่มาเป็ฯแกนนำในชุมชน ซึ่งจริง ๆ แล้วกลุ่มนี้นี่แหละคือกลุ่มเป้าหมาย อย่างพี่สุภาพ อสม.ผดุง พ่อประธาน อสม. พี่คำสอน ผญบ.เงิน  เราแบ่งทีมเข้าแปลงกับทีมเดินสำรวจ โดยทีมเดินสำรสวจนำทีมโดยหน.อภิชาติ ไปกับอุ้ม และโอ๋  พร้อมกับทีมงานตลิ่งชัน ทั้งถ่ายภาพ เขียนป้าย ผูกป้าย เดินตั้งแต่เช้าจนเที่ยง แล้วต่อกันจนเกือบ 5 โมงเย็น โดยในช่วงเช้าจะค่อนข้างช้า เพราะขาดคนที่รู้จักชื่อสมุนไพร  พรรณไม้  ช่วงเช้าได้มา 40 กว่าชนิด แต่สรุปแล้วทั้งวันได้มา 132 ชนิด โดยโอ๋ ป่าไม้เป็นคนจดพิกัด ลายมือคนนี้ชัดมาก อ่านง่าย ส่วนกลุ่มวางแปลง ไม้ใหญ่ มีพี่คำสอนเป็นคนผูกป้าย ตอนหลังเป็นคนวัดขนาด ผดุงเป็นคนจดบันทึก พ่อประธาน อสม.ตอนหลัง มาผูกป้ายแทนส่วนกลุ่มไม้หนุ่มมีพี่ อสม.สุภาพ ลายมือสุดสวย ทั้งขยันทำหน้าที่จดบันทึกและสุดท้ายคือกลุ่มนับไม้เล็ก สรุปกลุ่มวางแปลงแต่ละกลุ่มโดยกลุ่มไม้ใหญ่จะต้องรวมทั้ง 16 แปลงเป็นแปลงเดียว มีพรรณไม้ 19 ชนิด ค่าเฉลี่ยของเส้นรอบวงประมาณ 39 ซม.  มีต้นไม้ที่ใหญ่ที่สุดคือ ยางนา ที่มีเส้นรอบวงคือ 410 ซม. ชนิดพรรณไม้ใหญ่ที่นับได้ 19 ชนิด และมีที่ไม่รู้อยู่ 4 ชนิดนั้น ได้แก่ มะแงว 71 ต้น อันนี้แหละที่พี่คำสอนถึงกับออกปากว่า “มื่อนี่มานับบักแงว เบ๊าะ คึดว่าจะได้ฮู้จักสมุนไพร” , มะเดื่อ 5 ต้น หวกข่า 3 ต้น แหน /สมอพิเภก 6 ต้น ลิ้นฟ้า 1 ต้น ยวนผึ้ง 2 ต้น มะมเ 1 ต้น ตาเสือ 11 ต้น ยางนา 5 ต้น ซึ่งพ่อวรรณีเล่าให้ฟังว่าแต่ก่อนในป่านี้มียางนาเยอะมาก ๆ ตัดไปตัดมาเลยเหลืออยู่แค่เนี่ยะ กอกกัน 1 ต้น หมากมุ่น 2 ต้น เค็ง 2 ต้น แคฝอย 1ต้น เดื่อป่อง 12 ต้น ตาว 1 ต้น มะไฟ 1 ต้น กะทาง 1 ต้น ตีนนก 1 ต้น พอก 1 ต้น จุดสังเกตของแปลงนี้คือชื่อสมุนไพรที่เป็นชื่อท้องถิ่น

                ไม้หนุ่มจากการวางแปลง จากซ้ายไปขวา (ตกไปออก) 16 แปลง พบพรรณไม้ 22 ชนิด ได้แก่ มะไฟ 164 ต้น มะแงว 74 ต้น ยางนา 19 ต้น ข่อย 19 ต้น ตาว 12 ต้น หลังดำ 5 ต้น สะคัง 4 ต้น แก่นขี้หนู 3 ต้น แม่ฮ้าง 3 ต้น ดูกใหญ่ 3 ต้น มะเม่าใหญ่ 2 ต้น คอมส้ม 2 ต้น ไซซู 2 ต้น บกคาย 2 ต้น หว้าชัน 2 ต้น มะเค็ง 2 ต้น แหนเครือ 1 ต้น ค้อ 1 ต้น ขันทองพยาบาท 1 ต้น บกเกลี้ย 1 ต้น ตีนเป็ด 1 ต้น บงมั่ง 1 ต้น ตะไคร้ต้น 1 ต้น

                ไม้พื้นล่าง 16 แปลง จากซ้ายไปขวา (ตกไปออก) 16 แปลง พบพรรณไม้ในแปลง 28 ชนิด ได้แก่ขมิ้นเครือ 30 ต้น แม่ฮ้าง 4 ต้น ฮังฮ้อน 2 ต้น ดูกใหญ่ 1 ต้น สาพู 25 ต้น แม่ม่าย 8 ต้น แงว 44 ต้น ตีนตั่ง 21 ต้น เครือหมาว้อ 80 ต้น มะไฟ 85 ต้น ยาง 59 ต้น เฟิน 47 ต้น ข้าวหลาม 1 ต้น มะไฟ 85 ต้น ยาง 59 ต้น เฟิน 47 ต้น ข้าวหลาม 1 ต้น ข้าวสาร 239 ต้น ผ่าสาม 216 ต้น ข่าโคม 48 ต้น พวงพี 52 ต้น ข่อย 64 ต้น น้ำเต้า 16 ต้น เขาแกลบ 126 ต้น กำลังเสือโคร่ง 55 ต้น ตะไคร้ต้น 200 ต้น ตาไก้ 1 ต้น ตาว 56 ต้น ค้อแลน 1 ต้น บงมั่ง 10 ต้น มะเม่า 25 ต้น แก่นขี้หนู 3 ต้น

                วันแรกที่พวกเราดำเนินงานจบเกือบ 5 โมงเย็น พ่อผู้ใหญ่เงินพาเราไปที่บ้านพักประมาณว่าโฮมสเตย์เป็นบ้านของลูกบ้านที่ไปหากินทางอื่น โดยกลุ่ม อสม.ได้ไปเตรียมทำความสะอาดให้เลี่ยมเร้เรไรเลยเชียว อาหารเย็นวันนี้เรา (หน.อภิชาติ กับโอ๋) พากันไปเอาปลาเนื้ออ่อนและปลาตองกราย  ที่บ้านพักมีหมากน้ำนม โดยบิกินเนื้อใส ๆ หุ้มเมล็ด หวานดี ขอบอก เรากินข้าวเย็นกัน  แม่บ้าน อสม.ทำลาบเป็ด ลาบปลา ดอกสะเดา ต้มเป็ด ต้มปลา จุดขาดหนึ่งที่ตลิ่งชันเป็นคือยังขาดผู้เชี่ยวชาญต้นไม้สมุนไพร   แต่จุดที่แข็งมาก ๆ คือความใฝ่ร็ ความกระตือรือร้น ความเป็นคนมีภาวะผู้นำของที่นี่โดยเฉพาะพี่พจน์ พี่คำสอน พี่สุภาพ พี่ผดุง

                8 กุมภาพันธ์ 2554 อากาศหนาวมาก ไออกปาก รุ่งสางพ่อจารย์เรืองยศชวนเพื่อน ๆ มาเตะตะกร้อ แม่บ้านอสม.หิ้วข้าวต้มกับกาแฟมาหกิน เราไปเปิดเวทีตอนเช้า เพื่อจัดแฟ้มให้เข้ากับ 132 ชนิด ตามเส้นทางเดินศึกษาสมุนไพรและค้นค้าข้อมูลเพิ่มเติม โดยมีพี่สุภาพเป็นคนคัดลอกลงในแบบบันทึกพรรณไม้ ตั้งแต่เช้า จรด บ่าย 3 ได้ 72 ชนิด ก็เลยฝากให้ทำการบ้านต่อไป ส่วนทาง สสจ.จะได้ไปค้นคว้ามาเพิ่มเติม

132 ชนิดเรียงลำดับตามที่พบในป่า ได้แก่ หมากแงว หวดข่า กระโดน ยางนา ตีนเป็ด มะค่าแต้ พุงหมู เดื่อป่อง สะค่าง มะไฟ ขมิ้นเครือ หมากค้อ สะค้างเครือ ข่อยดง ตาว หมาว้อ ม่วย ยอป่า  ตานกกรด เขือง เครือหุน สะแกดำ ผ่าสาม ข้าวหลาม แง่มแง้ มะเม่า  ขนุน ตีนตั่ง คัดเค้า หุนแป แม่ฮ่างน้อย กล้วยพาโล ข่าโคม หมาน้อย หมอยสาวแก่ เฟิร์น เหล่าห้าง กระจาย เครือนางแดงแดง  ขิงไคต้น ไส้ไก่ บงมั่ง ตองข้าวต้ม พวงพี ดูกไส  กำลังเสือดำ  แก้มอ้น  แคหางค่าง  ตีนต่อ  สะคาน กระทาง ติ้วแขนนาง จางจืด ผีผวน เป้าใหญ่ แตงแซง คอมส้ม มะหาด ชีชู กระบกตะเคียนหิน เหมือดแอ่ เหมือดดง  หวงสุม คอนหมา  ยางโดน เขาปูน สะมัดใหญ่ เข็มแดง

 

                2 วันนี้เรามีการระดมความคิดกันว่าที่อยากได้ความรู้เรื่องสมุนไพรนั้น พี่คำสอนสะห้อนให้ฟังว่าได้ข้อมูลสมุนไพรมากพอสมควร เพื่อใช้ในการสื่อสารกับคนที่จะมาเที่ยวป่าตลิ่งชันและแนวรั้วต้นไม้ที่คาดว่าจะหาต้นไม้มาปลูก ให้ทึบเป็นแนว ๆ ที่สำคัญโครงการจะได้ทำป้ายเหล็กมาติดตั้งอีกครั้งหนึ่ง

 

 

 

๑.ด้านผลสัมฤทธิ์ของการสร้างเครือข่าย ในส่วนของพี่เลี้ยง เครือข่ายคำหัวแฮด และกลุ่มเป้าหมาย เครือข่ายดงไทรทอง และเครือข่ายบ้านตลิ่งชัน

 

๒.ด้านเครื่องมือที่ได้ ได้แก่ แผนที่โดยรวมของพื้นที่เป้าหมาย , เส้นทางเดินสำรวจสมุนไพร , แปลงตัวอย่างในการสำรวจความหลากหลายทางชีวภาพพืชสมุนไพร , แฟ้มบันทึกข้อมูลพรรณพืชสมุนไพร , สรุปสรรพคุณสมุนไพรในเส้นทางเดินศึกษา