การศึกษาภาษาบาลี เป็นสิ่งคู่กับการศึกษาพุทธศาสนาเถรวาท

การศึกษาภาษาบาลี เป็นสิ่งที่มีคู่มากับพระพุทธศาสนาฝ่ายเถรวาท ผู้ศึกษาคำสอนจากบาลีพระไตรปิฎกและคัมภีร์รอง ๆ ลงมา คือ อรรถกถา ฎีกา ฯลฯ จำเป็นต้องอาศัยความรู้ภาษาบาลีเข้ามาช่วยในการศึกษาค้นคว้า พระโบราณาจารย์ทั้งหลาย เล็งเห็นความสำคัญและจำเป็นเช่นนี้จึงได้เขียนคัมภีร์หลักภาษา คือ ตำราไวยากรณ์บาลี เป็นตำราอธิบายหลักภาษาบาลีพระไตรปิฎกและรักษาพระพุทธพจน์ไว้ให้ถูกต้องที่สุด

การศึกษาคัมภีร์พระพุทธศาสนาในยุคแรกๆ อาศัยระบบวิธี "มุขปาฐะ" คือ ทรงจำ กล่าว บอก ด้วยปากเปล่า เมื่อโลกได้พัฒนาการด้านวัตถุ เช่น มีการประดิษฐ์ตัวอักษรขึ้นแทนเสียง ก็จารจารึกอักษรแทนเสียงนั้นลงในแผ่นหิน ใบลาน จนถึงยุคสมัยพิมพ์ด้วยเครื่องพิมพ์จัดทำเป็นรูปเล่มใช้ศึกษากันอยู่จนทุกวันนี้

ปัจจุบัน การศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกบาลีของคณะสงฆ์ มี 9 ชั้นหรือ 9 ประโยค มีวิชาบาลีไวยากรณ์เป็นพื้นฐาน จากนั้นจึงเรียนวิชาแปลภาษามคธเป็นภาษาไทย และแปลภาษาไทยเป็นภาษามคธ โดยกำหนดให้มีการสอบวิชาบาลีไวยากรณ์ในชั้น ประโยค 1-2 และ ประโยค ป.ธ. 3 ตามหลักสูตรประโยคบาลีสนามหลวงที่ใช้ยุติอยู่ในปัจจุบัน กำหนดไว้ว่า วิชาบาลีไวยากรณ์ หลักสูตรใช้หนังสือบาลีไวยากรณ์ ประเภทสอบถามความจำ สำหรับประโยค 1-2 ประเภทสอบถามความจำและความเข้าใจประกอบกันสำหรับประโยค ป.ธ.3 [1]

จากคำสัมภาษณ์ของพระมหาชัย กิตฺติธโร และพระมหาวาสนา กลฺยาโณ แห่งสำนักเรียนพระปริยัติธรรมแผนกบาลีประจำจังหวัด แห่งที่ 2 จังหวัดนครปฐม วัดมหาสวัสดิ์นาคพุฒาราม ตำบลหอมเกร็ด อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม 2545 ทำให้ทราบปัญหาการเรียนในระดับเปรียญธรรมพบว่า การเรียนภาษาบาลีนั้นสำคัญอยู่ที่การศึกษาหลักพื้นฐานเบื้องต้นในระดับประโยค 1-2 เนื่องจากนักเรียนแต่ละรูปไม่มีพื้นฐานทางการศึกษาด้านภาษาบาลีมาก่อน ในการเรียนการสอนนั้น อาศัยการท่องจำเป็นส่วนใหญ่ หากผู้เรียนท่องจำไม่ได้ ก็จะทำให้ไม่เข้าใจ เกิดความเบื่อหน่าย จึงมีพื้นฐานไม่เพียงพอที่จะศึกษาต่อในระดับประโยคสูง ๆ ขึ้นไป อีกสิ่งหนึ่งที่สำคัญคือขาดแคลนสื่อที่จะเข้ามาช่วยสอนวิชาบาลีไวยากรณ์ มีเพียงหนังสือที่ทางสำนักศาสนศึกษาจัดซื้อให้เท่านั้น หากมีสื่อประเภทอื่น ๆ นอกจากตำราเข้ามาช่วยเพิ่มในการเรียนการสอนเรื่องบาลีไวยากรณ์แล้ว ก็จะทำให้การเรียนบาลีไวยากรณ์มีความน่าสนใจยิ่งขึ้นและจะเป็นประโยชน์อันหาประมาณมิได้ต่อการศึกษาของคณะสงฆ์ ประกอบกับพัฒนาการโลกปัจจุบัน นับแต่ศตวรรษที่ ๒๑ เป็นต้นมา มีพัฒนาการทางเทคโนโลยี โดยเฉพาะอย่างยิ่งเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์และเทคโนโลยีการสื่อสาร (ICT = Information and Communication Technology) เป็นไปอย่างรวดเร็ว มีการนำคอมพิวเตอร์มาประยุกต์ใช้งานด้านต่าง ๆ ทั้งด้านบริหาร จัดการ แลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสาร รวมทั้งด้านการศึกษา มีการนำเทคโนโลยีมาช่วยในการเรียนการสอน ในลักษณะคอมพิวเตอร์ช่วยสอน เพราะสามารถนำเสนอในลักษณะของสื่อประสม (Multimedia) นำเสนอได้ทั้งข้อความรูปภาพ เสียงและภาพเคลื่อนไหว เปิดโอกาสให้ผู้เรียนมีปฏิสัมพันธ์กับบทเรียนและสามารถทบทวนเนื้อหาได้ทันที

[1] แม่กองบาลีสนามหลวง. เรื่องสอบบาลีของสนามหลวงแผนกบาลี พ.ศ.2550, (กรุงเทพมหานคร : อาทรการพิมพ์, 2550) หน้า 119.

ชมตัวอย่างบทเรียนบาลีคอมพิวเตอร์

-----------------------------